Ekspertyza prawna projektu ustawy

(SCHEMAT WZORCOWY)

Celem ekspertyzy prawnej jest udzielenie odpowiedzi na szereg pytań dotyczących treści i formy projektu ustawy. Ekspertyza powinna zawierać końcową ocenę, uzasadniającą kontynuację bądź zaniechanie dalszych prac legislacyjnych nad tym projektem.

I

Część pierwsza ekspertyzy prawnej powinna zawierać odpowiedzi na ogólniejsze pytania, a w szczególności:
1) czy istnieje konieczność (potrzeba) ustawowego uregulowania określonego obszaru (dziedziny) stosunków społecznych, gospodarczych lub politycznych. Dotyczy to projektów ustaw, w których:
- dany przedmiot regulacji pojawia się w polskim ustawodawstwie po raz pierwszy;
- przedmiot regulacji polega na radykalnej zmianie dotychczasowych unormowań, które w całości mają być uchylone;
2) czy i jakie przesłanki (prawne, społeczne, ekonomiczne) uzasadniają konieczność (potrzebę) nowelizacji dotychczas obowiązującej ustawy. Czy zakres projektowanej nowelizacji nie budzi wątpliwości lub zastrzeżeń; 3) czy kierunki projektowanych unormowań są zgodne z systemem prawa polskiego w ogóle oraz z podsystemem prawa regulującego daną dziedzinę; 4) w jakim stosunku projektowane unormowania pozostają do regulacji kodeksowych, a w szczególności do zasad i instytucji kodeksowych. Ekspertyza powinna wykazać ewentualne sprzeczności i przeciwieństwa w tym zakresie; 5) czy nie występuje oczywista niezgodność kierunkowych rozwiązań projektu ustawy z zasadami ustrojowymi (rozdz. I Konstytucji);
6) czy projekt ustawy nie narusza zasady niedziałania prawa wstecz;
7) czy projekt przewiduje vacatio legis, niezbędne ze względu na przedmiot unormowań;
8) czy projektowana ustawa uwzględnia normy prawa międzynarodowego, zawarte w umowach międzynarodowych ratyfikowanych przez Polskę;
9) czy zakres przedmiotowy projektowanej ustawy nie pomija istotnych kwestii pozostających w ścisłym związku z zamierzoną regulacją.
10) czy w uzasadnieniu projektu ustawy oszacowano jej skutki finansowe, obciążające budżet państwa lub budżety jednostek samorządu terytorialnego. Czy szacunek tych skutków nie budzi wątpliwości.

II

a) W części II ekspertyzy powinna znaleźć się ocena merytoryczna poszczególnych artykułów (rozdziałów) projektowanej ustawy. Pozytywne elementy tej oceny należy formułować w sposób zwięzły, posługując się np. stwierdzeniami, że określone rozwiązanie „jest prawidłowe" lub „nie budzi wątpliwości" bądź „nie nasuwa zastrzeżeń". Jeżeli zaś, treść projektowanego przepisu jest przez eksperta kwestionowana, obowiązuje zasada odmienna.
W tych przypadkach należałoby wskazać:

na czym polega wadliwość kwestionowanego przepisu (bądź grupy przepisów) oraz
b) ujemne następstwa społeczne lub gospodarcze projektowanego rozwiązania.
W praktyce mogą wystąpić sytuacje, w których wątpliwości lub zastrzeżenia (dotyczące treści projektowanej normy prawnej) były już przedmiotem dyskusji w piśmiennictwie prawniczym. W tego rodzaju przypadkach należy wskazać źródła ewentualnych poglądów odmiennych.
Oceny zawarte w części II ekspertyzy powinny zawierać przede wszystkim odpowiedź na następujące pytania:
1) czy poszczególne artykuły (rozwiązania, instytucje) ustawy nie są oczywiście sprzeczne z postanowieniami Konstytucji;
2) czy i w jakim stopniu są one zgodne bądź niezgodne (spójne bądź niespójne) z przepisami ustaw normujących zagadnienia pokrewne lub zbliżone do problematyki będącej przedmiotem projektowanej regulacji prawnej;
3) czy i w jakim zakresie mogą wystąpić niepożądane (szkodliwe) skutki projektowanych rozwiązań prawnych. Chodzi tu o skutki o charakterze społecznym, gospodarczym lub politycznym;
4) czy w projektowanej ustawie nie ma przepisów o charakterze legis imperfectae, a jeśli są – to czy ich wprowadzenie jest uzasadnione;
5) czy projektowana regulacja w sposób konkretny normuje kwestię kompetencji i odpowiedzialności (osób, organów, instytucji itp.) za należyte wykonanie lub przestrzeganie przepisów ustawy. Dotyczy to również odpowiedzialności za powierzony nadzór w tym zakresie;
6) czy projektowana ustawa nie zawiera przepisów (rozwiązań) korupcjogennych bądź sprzyjających zjawisku korupcji;
7) czy przepisy projektu ustawy nie generują marnotrawstwa mienia publicznego, w tym zwłaszcza środków finansowych. Czy nie zawierają one przepisów sprzyjających niegospodarności;
8) czy projektowana ustawa nie zawiera przepisów nadmiernie umacniających lub rozszerzających korporacjonizm kosztem władzy państwowej

III

Część III ekspertyzy powinna zawierać ocenę zgodności projektu ustawy z zasadami techniki prawodawczej. W szczególności dotyczy to:
a) zasad konstrukcji ustawy,
b) adekwatności tytułu ustawy do jej treści,
c) formułowania delegacji (upoważnień) ustawowych w zgodności z art. 92 Konstytucji, d) sposobu redagowania przepisów przejściowych, dostosowujących i końcowych.

Na zakończenie należałoby wyrazić opinię, czy projekt ustawy wymaga opracowania od nowa bądź wprowadzenia tylko zmian merytorycznych lub redakcyjnych.

Warszawa, dnia 31 października 2001 r.