Kontrola nabywania i przechowywania broni palnej w Unii Europejskiej - Europejska karta broni palnej

Ewa Toczek

Informacja nr 505

Sprawy kontroli nabywania i przechowywania broni palnej zostały uregulowane przez Dyrektywę 91/477/EEC z 18 czerwca 1991 roku oraz Zalecenie Komisji 93/129/EC 93/216/EEC z 25 lutego 1993 roku uzupełnione przez Zalecenie z 12 stycznia 1996 roku dotyczące Europejskiej Karty Bronii Palnej.
Dyrektywa ustala przede wszystkim kategorie broni palnej:
A - broń, która jest zakazana (pociski bojowe wybuchające i miny, broń automatyczna, broń udająca inne przedmioty, amunicja z pociskami penetrującymi, wybuchającymi i zapalającymi oraz pociski do takiej amunicji, amunicja do pistoletów i rewolwerów z pociskami rozrywającymi i pociski do takiej amunicji, z wyjątkiem broni do polowania i do strzelania na strzelnicach dla osób, które mają pozwolenie na jej używanie).
B - broń palna, na którą można otrzymać pozwolenie:
- półautomatyczna lub krótka broń samopowtarzalna,
- krótka broń jednostrzałowa z iglicą ustawioną centralnie,
- krótka broń jednostrzałowa, z iglicą ustawioną z boku, której długość całkowita nie przekracza 28 cm,
- półautomatyczna broń długa, której magazynek i komora nie mogą zawierać więcej niż trzy naboje,
- długa broń półautomatyczna, której magazynek i komora nie mogą zawierać więcej niż trzy naboje, a mechanizm ładujący jest usuwalny lub kiedy nie jest pewne czy broń może być zmieniona, przy pomocy zwyczajnych narzędzi, w broń, której magazynek i komora mogą zawierać więcej niż trzy naboje,
- długa broń samopowtarzalna i połautomatyczna o gładkiej lufie nie przekraczającej 60 cm długości,
- półautomatyczna broń do użytku cywilnego, która przypomina broń automatyczną.
C - broń podlegająca deklaracji:
- powtarzalna broń długa, inna niż wymieniona wyżej,
- długa broń z lufą gwintowaną,
- półautomatyczna długa broń, inna niż w kategorii A,
- jednostrzałowa krótka broń z iglicą ustawioną centralnie, której długość całkowita jest nie mniejsza niż 28 cm.
D - jednostrzałowa broń z gładką lufą
Do wyżej wymienionych kategorii nie jest zaliczana broń niezdolna do użytku, broń służąca do wzniecenia alarmu, sygnalizacyjna, do wzywania pomocy, do uboju bydła lub harpun używany przy łowieniu ryb, broń antyczna lub kopie takiej broni, które nie mieszczą się w żadnej kategorii. Dyrektywa przewiduje, że państwa członkowskie powinny dostosować swoich ustawach narodowych przepisy dotyczące tych kategorii broni.
Na podstawie Dyrektywy została utworzona Europejska Karta Broni Palnej. Karta ta musi zawierać następujące dane: tożsamość właściciela oraz broni z uwzględnieniem kategorii według ustaleń Dyrektywy, okres ważności karty, rodzaj pozwolenia wydanego w kraju wydawania karty, pozwolenia innych państw Unii Europejskiej na wjazd z bronią na ich terytorium. Ponadto na karcie powinno być umieszczone oświadczenie; "Prawo do przemieszczania się z jednego kraju członkowskiego Unii do drugiego z jedną lub więcej sztuką broni kategorii B, C lub D wymienionej w karcie, powinno być przedmiotem uprzedniego pozwolenia (pozwoleń) udzielanych korespondencyjnie przez państwo członkowskie, które zamierza się odwiedzić.
Wcześniejsze pozwolenie nie jest w zasadzie konieczne do podróżowania z bronią kategorii C i D w celu uczestniczenia w polowaniu lub z bronią kategorii B, C lub D celem udziału w zawodach strzeleckich, pod warunkiem, że podróżujący posiada kartę i może udowodnić powód podróży."
W przypadku, jeśli państwo członkowskie poinformowało inne państwo członkowskie, że posiadanie pewnego rodzaju broni palnej kategorii B, C lub D jest zakazane na jego terytorium lub wymaga się na nie pozwolenia, na karcie należy dodać: "Podróż do państwa (...) z bronią (...) jest zakazana" lub "Podróż do państwa (...) z bronią (...) wymaga pozwolenia."
Karta, wystawiana w każdym z krajów członkowskich, powinna mieć jednakowy wygląd i zawierać logo wyraźne i łatwo rozpoznawalne.
Europejska Karta Broni Palnej jest wydawana przez władze państwa członkowskiego na prośbę osoby, która, zgodnie z prawem, weszła w posiadanie i używanie broni palnej. Karta powinna wydawana na okres, najwyżej pięciu lat, a potem może zostać przedłużona. W przypadku bronii kategorii D okres ważności może wynosić dziesięć lat. Karty nie wolno odstępować, ponieważ na jej podstawie będzie można broń nabywać, przechowywać oraz używać. Karta musi być zawsze w posiadaniu osoby używającej broni. Zmiany w przechowywaniu lub w charakterystyce broni, jak również jej strata lub kradzież, powinny być zaznaczone w karcie.

Zakres obowiązywania Dyrektywy

Dyrektywa stwierdza, że, w zasadzie, przemieszczanie broni z jednego państwa członkowskiego do drugiego powinno być zakazane; jednak będzie to możliwe, jeśli zostanie przyjęty tryb umożliwiający zawiadomienie państwa członkowskiego o wwiezieniu broni na jego terytorium.
Dyrektywa nie dotyczy narodowych przepisów dotyczących noszenia broni, polowań czy strzelania jak również nabywania i przechowywania broni oraz amunicji przez siły zbrojne, policję i inne władze publiczne oraz przez kolekcjonerów, ciała kulturalne i historyczne, które działają zgodnie z ustawodawstwem wewnętrznym państwa członkowskiego. Nie dotyczy też handlowego przemieszczania broni wojennej i amunicji. W Dyrektywie zaznacza się, że państwo członkowskie Unii Europejskiej może przyjąć swoich ustawach przepisy bardziej rygorystyczne niż znajdujące się w Dyrektywie.

Harmonizacja ustawodawstwa

Dyrektywa dotyczy osób prywatnych oraz dealerów, zajmujących się handlem lub prowadzeniem przedsiębiorstwa, które wytwarza, sprzedaje, wymienia, wypożycza, naprawia lub przetwarza broń. Przed uzyskaniem pozwolenia wykonywanie czynności zawodowych związanych z bronią typu A i B przez dealera, musi zostać zbadana jego działalność zawodowa, a w przypadku broni C i D dealer musi złożyć oświadczenie o swojej działalności zawodowej. Każdy dealer musi posiadać rejestr broni, w którym znalazłyby się informacje dotyczące posiadanej przez niego broni kategorii A, B lub C, oraz dane osób, od których broń nabył i którym sprzedał oraz powinien przechowywać rejestr przez pięć lat, nawet po zakończeniu swojej działalności.
Dyrektywa ustala, że państwa członkowskie powinny pozwalać na nabywanie i przechowywania broni palnej w kategorii B tylko osobom, które czynią to tylko z uzasadnionych przyczyn, mają 18 i więcej lat (z wyjątkiem polowania i strzelania) i nie będą stanowiły zagrożenia dla siebie, porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego. W przypadku kategorii C i D bierze się pod uwagę wymagania dotyczące wieku.
Państwa członkowskie powinny jednak cofnąć pozwolenie na przechowywanie broni, jeśli warunek dotyczący niebezpieczeństwa itp, już nie jest spełniany, ale nie mogą zabronić stałym mieszkańcom posiadania broni nabytej w innym państwie członkowskim, o ile nie istnieje zakaz posiadania takiej broni na danym terytorium. Powinny one poczynić kroki w celu zakazania nabywania i posiadania broni kategorii A (i amunicji), ale w specjalnych przypadkach niezagrażających porządkowi lub bezpieczeństwu publicznemu, mogą zezwolić na jej posiadanie.
Odnośnie kategorii B Dyrektywa stanowi, że nikt nie może nabyć broni palnej kategorii B na terytorium państwa członkowskiego bez zezwolenia władz tego państwa. Takiego zezwolenia nie otrzyma rezydent z innego państwa bez uprzedniej zgody tego państwa. Dotyczy to również przechowywania broni, o czym państwo macierzyste danej osoby musi być poinformowane. Pozwolenie, tak w celu nabycia jak przechowywania, stanowi jednostkową decyzję.
W przypadku zaś broni kategorii C, nikt nie może przechowywać, przekazywać i nabywać broni kategorii C, o ile nie powiadomi o tym władz kraju w którym broń jest przechowywana.
W związku z przyjęciem Karty Europejskiej państwo członkowskie powinno informować inne państwa o tym czy zakazuje ono lub wymaga pozwolenia na nabywanie i posiadanie broni kategorii B, C lub D: informacja ta będzie umieszczana na karcie europejskiej.
Jeśli chodzi o na przekazywanie broni kategorii A, B, lub C osobie, która nie jest rezydentem w państwie członkowskim, jest to możliwe pod warunkiem wypełnienia obowiązku zgłoszenia tego faktu władzom państwa, otrzymania pozwolenia na transfer do kraju pobytu rzeczonej osoby, złożenia pisemnej deklaracji świadczącej i uzasadniającej cele posiadania broni w państwie jej nabycia, pod warunkiem wypełnienie wszystkich prawnych warunków w tym kraju członkowskim. Państwo członkowskie może pozwolić na czasowe przekazanie broni, na warunkach jak wyżej. Formalności przy nabywaniu i przechowywaniu amunicji są takie same jak w przypadku broni.

Formalności dotyczące przemieszczania broni wewnątrz Unii Europejskiej

Transfer może następować w warunkach opisanych wyżej i dotyczy to również sprzedaży wysyłkowej. Osoba dokonującą transferu broni powinna zawiadomić o tym państwo, w którym broń się znajduje, podając nazwiska i adresy osób sprzedających lub dysponujących bronią oraz osoby kupującej lub nabywającej lub właściciela oraz adresy, do których broń jest przekazywana lub transportowana, liczbę broni, szczegóły umożliwiające identyfikację broni oraz informację, że broń została zbadana w zgodzie z Konwencją z 1 lipca 1969 o Wzajemnym Uznawaniu Oznakowania Broni Krótkiej, o środkach transferu, dacie wysłania i przypuszczalnego dotarcia na miejsce przeznaczenia (ostatnich dwóch wymagań nie podaje się w przypadku dealerów).
Następnie państwo członkowskie powinno zbadać warunki, a zwłaszcza bezpieczeństwo transferu. W przypadku udzielania pozwolenia na transfer, wydaje się licencję zawierającą wszystkie wyżej opisane szczegóły. Licencja musi towarzyszyć broni aż do miejsca przeznaczenia.
Jeśli transferu dokonuje dealer nie musi być wcześniejszego (przed transferem) pozwolenia na transfer do dealera w innym państwie; dealer powinien posiadać pozwolenie ważne na okres (najwyżej) trzech lat, które jednak w każdym momencie można cofnąć lub wstrzymać. Dokument dotyczący tego pozwolenia musi towarzyszyć broni dopóki nie osiągnie ona miejsca przeznaczenia i być okazywany na życzenie odpowiednich służb. Władze państwa, z którego następuje transfer, muszą być powiadomione o wszystkich jego szczegółach. Każde państwo musi dostarczyć innym państwom wykaz broni, której nie wolno do niego przemieszczać, bez wcześniejszej zgody: informacja ta zostanie umieszczona na Europejskiej Karcie. O wykazie tym będą informowani również dealerzy, którzy zdobyli zgodę na transfer broni bez uprzedniego pozwolenia.
Jeśli te wszystkie wymagania dotyczące transferu (bez części o dealerach) nie zostaną spełnione, nie zezwala się osobie prywatnej na posiadanie broni podczas podróży przez jedno lub więcej krajów członkowskich, dopóki osoba nie otrzyma pozwoleń z tych państw członkowskich. Państwa te mogą dać takie pozwolenie na jedną lub więcej podróży na maksimum rok, a poźniej przedłużyć. Takie pozwolenia będą wymagane przy Karcie Europejskiej, którą podróżujący musi okazywać na każde żądanie władze państwa członkowskiego, na terytorium którego właśnie przebywa.
Jednak myśliwi, posiadający broń kategorii C i D, oraz strzelcy-sportowcy, w odniesieniu do broni kategorii B, C i D mogą bez wcześniejszego pozwolenia mieć ze sobą jedną lub więcej sztuk broni podczas podróży przez dwa lub więcej państw w celu działania w swojej specjalności, pod warunkiem, że posiadają Kartę Europejską wykazującą o jaką broń chodzi oraz jeśli są w stanie udowodnić przyczyny swojej podróży, zwłaszcza przez okazanie zaproszenia. Nie będzie to stosowane w przypadku podróży do państwa członkowskiego, które zakazuje nabywania i przechowywania broni zabieranej w podróż lub które wymaga pozwolenia na nią. W tym wypadku będzie wymagane odpowiednie oświadczenie na Karcie Europejskiej.
Ten brak wymagań wobec myśliwych i strzelców będzie jeszcze rozpatrywany ze względu na implikacje, jakie to może stworzyć dla porządku i bezpieczeństwa publicznego.
Ponadto na mocy wzajemnych porozumień dwa lub więcej państwa mogą przewidzieć bardziej elastyczne przepisy odnośnie przemieszczania broni na ich terytorium.
Każde państwo członkowskie powinno zawiadamiać o wszystkich użytecznych informacjach dotyczących transferu broni do państwa członkowskiego. Wszystkie informacje otrzymywane w trybie powyższym dotyczące nabywania i przechowywania broni przez nie-rezydentów będą będą komunikowane nie później niż w czasie transferu państwu członkowskiemu, który stanowi cel transferu i państwu tranzytowemu.
W Dyrektywie postanowiono, że państwa członkowskie powinny zorganizować stały sposób przekazywania i wymiany informacji do 1 stycznia 1993 roku. Ponadto miały one przyjąć przepisy, które zakazywałyby wjazdu na ich terytorium broni, jeśli nie zostałyby spełnione wyżej wymienione wymagania, oraz broni innej niż broń palna (pod warunkiem, że narodowe przepisy w tej sprawie pozwalają na to).

Kontrola broni palnej

Zgodnie z przepisami Dyrektywy, państwa Członkowskie powinny intensywnie kontrolować posiadanie broni na granicach Unii Europejskiej. Dotyczy to szczególnie podróżnych z krajów trzecich, którzy zamierzają sie udać do innego kraju członkowskiego.
Ta dyrektywa nie zapobiega przeprowadzeniu kontroli przez państwa członkowskie czy przez przewoźnika w czasie ładowania środków transportu. Państwa członkowskie powinny informować Komisję o sprawach dotyczących kontroli, a ona przekaże te wiadomości innym państwom. Powinny też zawiadamiać Komisję o swoich narodowych przepisach, włączając do tego zmiany w nabywaniu i posiadaniu broni, zwłaszcza tam gdzie prawo krajowe jest bardziej surowe.
Ponadto państwa członkowskie muszą wprowadzić kary na niewypełnianie przepisów przyjętych przez tę Dyrektywę.
W ciągu pięciu lat od czasu wprowadzenia Dyrektywy, czyli do 1 stycznia 1998 roku, do prawa krajowego, Komisja powinna złożyć raport przed Parlamentem Europejskim i Radą o sytuacji będącej rezultatem przyjęcia Dyrektywy wraz z propozycjami.
Dyrektywa postanawiała, że państwa członkowskie powinny przyjąć odpowiednie akty, które weszłyby w życie do 1 stycznia 1993 roku.
Państwa nowoprzyjęte do Unii Europejskiej (Austria, Finlandia, Szwecja) również powinny dostosować, zgodnie z Zaleceniem Komisji z 12 stycznia 1996 roku, swoje ustawodawstwo do 1 stycznia 1998 roku według wskazówek Dyrektywy z 1991 roku.
Biuro Studiów i Ekspertyz, 1997 r.