Ustawowe regulacje dostępu osób prywatnych do broni palnej w Brazylii

Marcin Mróz

Informacja nr 513


Podstawową ustawą federalną określającą zasady dostępu osób prywatnych do broni palnej w Brazylii jest Ustawa nr 9437, z 20 lutego 1997 r., ustanawiająca Narodowy System Broni - SINARAM, określająca warunki rejestracji i noszenia broni palnej, definiujaca przestępstwa i zawierająca inne postanowienia (Lei No. 9.437, de 20 de fevereiro de 1997, Institui o Sistema Nacional de Armas - SINARAM, establece condiçoes para o porte de arma de fogo, define crimes e dá outras providčncias).1 Ustawa jest krótka, liczy kilka stron obejmujących dwadzieścia jeden artykułów, podzielonych na cztery rozdziały: I. O Narodowym Systemie Broni (art. 1 - 5); III. O noszeniu broni (art. 6 - 9); IV O przestępstwach i karach (art. 10); V. Postanowienia końcowe (art. 11 - 21).2
Ustawa powołuje przy Ministerstwie Sprawiedliwości, w ramach Policji Federalnej, Narodowy System Broni (Sistema Nacional de Armas, SINARM). Do kompetencji SINTRAM należy określanie charakterystyki i cech broni palnej i prowadzenie rejestru broni produkowanej, importowanej i sprzedawanej na terenie kraju, prowadzenie rejestru zmian własności, zaginięć i kradzieży broni, określanie przeróbek zmieniających charakterystykę i funkcjonowanie broni, włączanie do prowadzonego rejestru (cadastro) istniejących zasobów rejestru policyjnego, prowadzenie rejestru rekwizycji broni palnej; wymienione zadania nie dotyczą broni będącej na wyposażeniu sił zbrojnych i formacji pomnocniczych ani broni, która odnotowywana jest w innych, właściwych jej rejestrach (art. 2).
Ustawa stanowi, iż rejestracja (registro) broni palnej "w kompetentnym organie", z wyjątkiem broni "uznanej za przestarzałą", jest obowiązkowa (art. 3). Wydaje się, ze względu na to, iż przywoływany tu artykuł pochodzi z rozdziału poświęconego SINRAM, a do kompetencji SINRAM należy prowadzenie wymienionych wcześniej rejestrów bądź rejestru (cadastro), przez "kompetentny organ" rozumieć należy zasadniczo właśnie SINRAM. Z drugiej strony, w dalszej części cytowanego artykułu mówi się, że właściciele "broni palnej użytku zastrzeżonego lub zakazanego" (armas de fogo de uso restrito ou proibido) powinni dokonać swojej rejestracji (fazer seu cadastro) jako strzelcy, kolekcjonerzy lub myśliwi w Ministerstwie Wojsk Lądowych (art. 3). Nie jest jasne, czy w tym przypadku rejestracja (cadastro) w Ministerstwie Wojsk Lądowych zastępuje rejestrację (registro) w SINARM, czy też obu rejestracji należy dokonać niezależnie.
Wątpliwości, jak należy interpretować przedstawiony wyżej artykuł, wiążą się też z niejasnym statusem "broni palnej użytku zastrzeżonego lub zakazanego". W postanowieniach końcowych mówi się, że "definicja broni, akcesoriów i przedmiotów użytku zastrzeżonego lub zakazanego" jest regulowana aktem wydawanym przez Szefa Federalnej Władzy Wykonawczej, na wniosek Ministerstwa Wojsk Lądowych (art. 11). Z drugiej strony, zaraz potem stwierdza się, że "broń, akcesoria i przedmioty użytku zastrzeżonego i użytku dozwolonego (uso permitido) zdefiniowane są w odpowiednim ustawodawstwie" (art. 12). Ponadto mówi się dalej, że "klasyfikacja prawna, techniczna i ogólna broni palnej i innych produktów podlegających kontroli, a także definicja broni użytku zakazanego lub zastrzeżonego należą do kompetencji Ministerstwa Wojsk Lądowych" (art. 17), w zakresie kompetencji którego to ministerstwa leży "upoważnianie (autorizar), w drodze wyjątku, do nabycia broni palnej użytku zakazanego lub zastrzeżonego" (art. 16). Z powyższego wynika, że w prawodawstwie brazylijskim wydają się istnieć dwie kategorie broni palnej: broń palna użytku dozwolonego (arma de fogo de uso permitido) oraz broń palna użytku zastrzeżonego lub zakazanego (arma de fogo de uso restrito ou proibido). Omawiana ustawa nie definiuje obu kategorii, natomiast wskazuje - w sposób niespójny - że dopowiednie definicje leżą w kompetencji już to ustawodawcy, już to władzy wykonawczej, przy czym w tym drugim przypadku chodzić może bądź o prezydenta republiki, jako szefa federalnej władzy wykonawczej, bądź o ministra wojsk lądowych. Generalnie jednak domniemywać można, że bronią "użytku dozwolonego" jest broń, którą posiadać może w zasadzie każdy obywatel, bronią "użytku zastrzeżonego" jest broń, którą posiadać może osoba spełniająca szczególne warunki, np. uprawiająca sport strzelecki lub myślistwo, zaś broń "użytku zakazanego" to broń której posiadanie przez prywatne osoby jest w zasadzie zabronione, np. broń wojskowa.
W każdym bądź razie, zgodnie z tym co powiedziano wcześniej, broń palna, niezależnie od kategorii do której jest zakwalifikowana, podlega obowiązkowej rejestracji. Ustawa stanowi, że "Świadectwo Rejestracji Broni Palnej (Certificado de Registro de Arma de Fogo), ważne na całym terytorium narodowym, upoważnia (autoriza) jej właściciela do trzymania broni palnej wyłącznie w obrębie swojego domu lub na terenie do domu tego przypisanym, albo też w swoim miejscu pracy, którego jest właścicielem lub za które jest prawnie odpowiedzialny jako przedstawiciel instytucji lub przedsiębiorstwa" (art. 4, wytłuszczenia moje, M.M.). Wydanie świadectwa rejestracji broni palnej - zgodnie z art. 4 - poprzedzone jest otrzymaniem upoważnienia (autorizaçao) od SINARM. Wydaje się to sugerować, że to jednak nie SINARM dokonuje rejestracji i wydaje odpowiednie świadectwo i że osoba zainteresowana najpierw zgłasza się do SINARM po upoważnienie, a potem do innego "kompetentnego organu" po świadectwo, choć sądzę raczej, że chodzi w ustawie o to, iż osoba zainteresowana zwraca się bezpośrednio do "kompetentnego organu", a ten przed wydaniem świadectwa zwraca się do SINTRAM o wciągnięcie do rejestru i wydanie upoważnienia do wydania świadectwa osobie zainteresowanej.
W ostatnim artykule rozdziału poświęconego SINARM ustawa daje właścicielom lub posiadaczom broni palnej termin sześciu miesięcy, który przez władzę wykonawczą przedłużony być może o dalsze sześć miesięcy, na wystąpienie o rejestrację nie zarejestrowanej broni, bez konieczności dokumentowania jej pochodzenia, i stanowi, że zakładać należy, iż osoby występujące o rejestrację broni będącej w ich posiadaniu działają w dobrej wierze (art. 5). Wskazuje to, jak się wydaje, iż jednym z istotnych celów ustawy jest doprowadzenie do zalegalizowania broni nie zarejestrowanej.
Ustawa stanowi, iż - niezależnie od obowiązku rejestracji posiadanej broni palnej - noszenie broni wymaga uzyskania odpowiedniego upoważnienia (autorizaçao) od "właściwych władz" (autoridade competente), poza przypadkami przewidzianymi explicite w obowiązującym ustawodawstwie (art. 6). "Upoważnienie do noszenia broni palnej wydawane jest na czas określony, zgodnie z przepisami zawartymi w aktach wykonawczych, i uwarunkowane jest cechami osoby zainteresowanej, jej ustabilizowaną sytuacją społeczno-zawodową, efektywną potrzebą, umiejętnościami technicznymi i zdolnościami psychicznymi pozwalającymi na obsługiwanie broni palnej" (art. 7). Upoważnienie takie obowiązuje w obrębie stanu, w którym zamieszkuje występująca o nie osoba, chyba że istnieje umowa między stanami graniczącymi ze sobą o wzajemnym uznawaniu upoważnień na swoich terytoriach. Upoważnienie do noszenia broni palnej ważne na całym terytorium narodowym można uzyskać w sytuacjach szczególnych, określonych w przepisach wykonawczych.
Ustawa przewiduje karę pozbawienia wolności na okres od jednego roku do dwóch lat i karę grzywny m.in. za posiadanie, noszenie, wytwarzanie, przewożenie, dokonywanie transakcji kupna-sprzedaży bądź cesji lub ukrywanie "broni palnej użytku dozwolonego bez upoważnienia lub niezgodnie z obowiązującym ustawodawstwem lub przepisami wykonawczymi". W przypadku, gdy wymienione czyny dotyczą broni "użytku zakazanego lub zastrzeżonego", karane są pozbawieniem wolności na okres od dwóch do czterech lat i grzywną. Kara jest zwiększana o połowę w sytuacji, gdy sprawca przestępstwa pozostaje w służbie publicznej (art. 10). Wydaje się, że dolna granica kary za posiadanie broni (jeden rok) jest bardzo wysoka w sytuacji, gdy ogólnie przepisy dotyczące posiadania broni są bardzo liberalne i rozpowszechnione jest posiadanie broni niezadeklarowanej (nierejestrowanej).3
W postanowieniach końcowych ustawodawca zobowiązuje władzę wykonawczą do wydania odpowiednich przepisów wykonawczych w terminie sześćdziesięciu dni (art. 19). Przypuszczać można, że przepisy wykonawcze wyjaśniają wskazane wcześniej wątpliwości co do interpretacji niektórych przepisów ustawy. Podstawową wątpliwością nasuwającą się po lekturze ustawy brazylijskiej jest to, kto, w jakim akcie prawnym i w jakim trybie określa, jaka broń palna jest bronią "użytku dozwolonego" (władza ustawodawcza czy wykonawcza?, władze federalne czy stanowe?). Zasadniczo bowiem, jeśli przyjąć że istnieją trzy kategorie broni palnej, broń "użytku dozwolonego" broń "użytku zastrzeżonego" i broń "użytku zakazanego", trudno sobie wyobrazić sytuację, że pierwsze dwie kategorie - pierwsza i druga - definiowane są przez ustawodawcę (na co wskazuje przywołany wcześniej art. 12), jednocześnie zaś dwie ostatnie - druga i trzecia - przez władze wykonawcze (art. 11, art. 17), chyba że ustawodawca zdefiniuje broń palną użytku dozwolonego jako taką, która na mocy aktu wykonawczego nie należy do kategorii broni palnej użytku zakazanego lub zastrzeżonego, co faktycznie oddawałoby władzom wykonawczym wszelkie kompetencje w zakresie decydowania o tym, jaką broń przeciętna osoba prywatna może legalnie posiadać w domu pod warunkiem jej zgłoszenia do rejestracji.

Przypisy
1. Z uzyskanych przeze mnie informacji wynika, że jest to jedyna ustawa regulujaca dostęp osób prywatnych do broni palnej. W jej tekście brak jest zresztą odniesień do jakichkolwiek innych konkretnych ustaw. Z drugiej strony, pewne sformułowanie omawianej ustawy są niezbyt jasne, choć można by oczekiwać, że wątpliwe kwestie doprecyzowane będą również na poziomie ustawowym.
2. W sekwencji liczbowej pominięty został - z nieznanych mi powodów - nr II.
3. Por. odpowiednie sankcje w Meksyku, gdzie sytuacja w zakresie dostępu do broni palnej (w szczególności legalność posiadania określonych kategorii broni palnej w domu uzależniona jedynie od jej zadeklarowania) wydaje się być podobna, jak można wnioskować z lektury ustawy brazylijskiej.


Biuro Studiów i Ekspertyz, 1997 r.