GŁOSOWANIE W SEJMIE RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Beata Szepietowska

Informacja nr 545


Spis treści

I. GŁOSOWANIE
1. Definicja pojęcia - głosowanie
2. Definicja pojęcia - kworum (quorum)
3. Przesłanki przeprowadzenia głosowania
4. Formy głosowania
5. Wyniki i reasumpcja głosowania
6. Rodzaje większości:

A. większość prosta:
a. zwykła (względna)
b. bezwzględna
c. kwalifikowana
7. Uwagi końcowe

II. POSELSKI OBOWIĄZEK OBECNOŚCI I UDZIAŁU W GŁOSOWANIU
1. Obecność i udział w głosowaniu
2. Odpowiedzialność za naruszenie obowiązku obecności i udziału w głosowaniu
III. ZASADA JAWNOŚCI POSIEDZEŃ SEJMU I KOMISJI SEJMOWYCH

IV. WYBRANE PRZYPADKI GŁOSOWAŃ W SEJMIE
1. Funkcja kreacyjna
2. Funkcja kontrolna
3. Funkcja prawodawcza:

A. ustrojodawcza
B. ustawodawcza
C. uchwałodawcza

I. GŁOSOWANIE

1. Definicja pojęcia - głosowanie
Głosowanie
jest to jedna z technik podejmowania rozstrzygnięć przez organy kolegialne (np. Sejm, Senat, Radę Ministrów) lub zgromadzenia (np. uprawnionych do udziału w wyborach parlamentarnych w konkretnym okręgu wyborczym, czy też cały elektorat w państwie).
Termin ten oznacza, iż dana grupa osób przez indywidualny akt wyrażenia woli każdego z jej członków dokonuje wyboru jednej lub kilku spośród przedstawionych propozycji lub możliwości, bądź też od takiego wyboru się powstrzymuje.
Uzyskanie odpowiedniej liczby głosów jest warunkiem nadania mocy wiążącej rozstrzygnięciu podjętemu w głosowaniu
.

2. Definicja pojęcia - kworum (quorum).
Zasadnicze znaczenie dla obliczania wyniku głosowania ma określenie jego podstawy (punktu odniesienia), a zatem ustalenie liczby członków ciała kolegialnego, których obecność jest konieczna, aby podmiot ten mógł podejmować prawomocne rozstrzygnięcia.
Kworum jest warunkiem określającym zdolność podmiotu zbiorowego do działania. Najczęściej stosowanym rozwiązaniem przy jego ustalaniu jest odniesienie się do ogólnej liczby wszystkich uprawnionych do uczestniczenia w głosowaniu.
W polskim prawie parlamentarnym wymagania co do kworum są zróżnicowane tylko w zależności od tego, czy dotyczą izb parlamentu, czy komisji.
Zgodnie z treścią przepisów Konstytucji odnoszących się do kworum podczas posiedzeń plenarnych Izby (np. art. 120, art. 121 ust. 3, art. 125 ust. 2, art. 154 ust. 2, art. 154 ust. 3, art. 155 ust. 1) minimalna liczba obecnych posłów, warunkująca prawomocność podjętych przez Sejm ustaw i uchwał, stanowi co najmniej połowę ustawowej liczby posłów (tzn. - 460 : 2 = 230).
Wyjątkowo, bez wskazania kworum, na podstawie art. 109 ust. 4 Regulaminu Sejmu (wniosek formalny w sprawie zamknięcia listy mówców, odroczenia lub zamknięcia dyskusji, ograniczenia czasu przemówień, stwierdzenia kworum, przeliczenia głosów) Sejm rozstrzyga większością głosów obecnych posłów.
Dla posiedzeń komisji sejmowych kworum stanowi co najmniej 1/3 ogólnej liczby członków komisji, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 84 ust. 2 Regulaminu Sejmu).
Ustalenie większości będzie zatem liczone od liczby posłów biorących udział w głosowaniu w Sejmie (komisji), przy spełnieniu warunku, że głosuje co najmniej połowa (1/3 w komisji) ich ustawowej (określonej w uchwale izby) liczby.

3. Przesłanki przeprowadzenia głosowania
Po zamknięciu dyskusji
Marszałek Sejmu oznajmia, że Sejm przystępuje do głosowania.
Od tej chwili można zabierać głos tylko dla zgłoszenia lub uzasadnienia wniosku formalnego o sposobie lub porządku głosowania i to jedynie przed wezwaniem posłów przez Marszałka do głosowania (art. 113 ust. 1 Regulaminu Sejmu).

4. Formy głosowania
Głosowanie jest jawne i odbywa się przez (art. 113 ust. 2 Regulaminu Sejmu):
- podniesienie ręki przy równoczesnym wykorzystaniu urządzenia do liczenia głosów;
- użycie kart do głosowania podpisanych imieniem i nazwiskiem posła (głosowanie imienne).

Natomiast w razie niemożności przeprowadzenia głosowania przy pomocy urządzenia do liczenia głosów, Marszałek Sejmu może zarządzić głosowanie przez podniesienie ręki i obliczenie głosów przez sekretarzy (art. 113 ust. 3 Regulaminu Sejmu).
O przeprowadzeniu głosowania imiennego decyduje Sejm większością głosów, na wniosek Marszałka Sejmu lub na pisemny wniosek poparty przez co najmniej 30 posłów. Głosowanie imienne odbywa się przy wykorzystaniu przygotowanej w tym celu urny; posłowie kolejno, w porządku alfabetycznym, wyczytywani przez sekretarza Sejmu wrzucają swoje kartki. Otwarcia urny oraz obliczenia głosów dokonuje pięciu, wyznaczonych przez Marszałka Sejmu, sekretarzy Sejmu (art. 113 ust. 5 Regulaminu Sejmu).

5. Wyniki i reasumpcja głosowania
Wyniki głosowania ogłasza Marszałek Sejmu.
Wyniki głosowania imiennego Marszałek ogłasza na podstawie protokołu przedstawionego przez sekretarzy Sejmu dokonujących obliczenia głosów (art. 113 ust. 6 Regulaminu Sejmu).
W razie, gdy wynik głosowania budzi uzasadnione wątpliwości, Sejm może dokonać reasumpcji głosowania na pisemny wniosek co najmniej 30 posłów, zgłoszony wyłącznie na posiedzeniu, na którym odbyło się głosowanie (art. 114 Regulaminu Sejmu).
Reasumpcji głosowania nie podlegają wyniki głosowania imiennego (art. 114 ust. 4 Regulaminu Sejmu).

6. Rodzaje większości
Konstytucja RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. wprowadza cztery przypadki, w których większość liczona jest od ustawowej liczby posłów (460):
- uchwała Sejmu w sprawie skrócenia kadencji Izby [(art. 98 ust. 3 - co najmniej 2/3 głosów ustawowej liczby posłów (tzn. 2/3 z 460, czyli co najmniej 307 głosów)];
- uchwała Sejmu o pociągnięciu członka Rady Ministrów do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu [art. 156 ust. 2 - większość 3/5 ustawowej liczby posłów (tzn. 3/5 z 460, czyli 276 głosów)];
- uchwała Sejmu o wyrażeniu Radzie Ministrów wotum nieufności [art. 158 ust. 1 - większość ustawowej liczby posłów (tzn. 50% + 1 głos z 460, czyli co najmniej 231 głosów)];
- uchwała Sejmu o wyrażeniu ministrowi wotum nieufności [art. 159 ust. 2 - większość ustawowej liczby posłów (obliczenie jak wyżej)].
Tę metodę ustalania większości Konstytucja rezerwuje również dla Zgromadzenia Narodowego przy podejmowaniu:
- uchwały o uznaniu trwałej niezdolności Prezydenta RP do sprawowania urzędu ze względu na stan zdrowia [art. 131 ust. 2 pkt 3 - co najmniej 2/3 głosów ustawowej liczby członków ZN (tzn. 2/3 z 560, czyli co najmniej 374 głosy)];
- uchwały o postawieniu Prezydenta w stan oskarżenia [art. 145 ust. 2 - co najmniej 2/3 głosów ustawowej liczby członków ZN (obliczenie jak wyżej)].
W pozostałych przypadkach większość liczona jest od ogólnej liczby posłów (tzn. liczby posłów biorących udział w konkretnym głosowaniu, de facto - od sumy wszystkich oddanych przez nich głosów).
W świetle uproszczonej kwalifikacji, większość wymagana dla podjęcia uchwały (ustawy) może być ustalona jako:
A. większość prosta w postaci:
a) - większości zwykłej (względnej);
b) - większości bezwzględnej;
B. większość kwalifikowana.
Aa) Istota większości prostej - zwykłej (względnej), jak wskazuje sama jej nazwa, opiera się na uzależnieniu liczby głosów wymaganych dla powzięcia uchwały (ustawy) od czynnika zmiennego.
Jej cechą charakterystyczną jest zatem brak stałego układu odniesienia, względność, relatywność koniecznej liczby głosów za uchwałą (ustawą).
Uchwała (ustawa), dla której norma prawna żąda tylko prostej - zwykłej większości głosów będzie uchwalona, gdy głosów "za" - jest więcej niż głosów "przeciw".
Następstwem powyższego będzie zatem pominięcie głosów tych członków ciała kolegialnego, którzy oświadczyli, że "wstrzymują się od głosu".
Z tego względu przed głosowaniem nie można ustalić, ile uchwała (ustawa) musi uzyskać głosów "za", aby była uznana za podjętą. Liczba ta wyniknie z przebiegu głosowania, bo jest ona zależna od liczby głosów tych, którzy wstrzymali się od głosowania.
Zmiany jednego czynnika (liczby głosów "wstrzymujących się") wpływają na ustalenie liczby głosów stanowiącej wymaganą większość zwykłą.. Stąd jej relatywność.
Konstytucja przewiduje wymóg zwykłej większości głosów (przykładowo) w następujących sprawach:
- uchwalanie ustaw, jeżeli Konstytucja nie przewiduje innej większości (art. 120 zdanie pierwsze oraz art. 115 Regulaminu Sejmu);
- podejmowanie uchwał, jeśli ustawa lub uchwała Sejmu nie stanowi inaczej (art. 120 zdanie drugie oraz art. 115 Regulaminu Sejmu);
- udzielenie Radzie Ministrów wotum zaufania (art. 155 ust. 1);
- wyrażenie Radzie Ministrów wotum zaufania (art. 160);
- udzielenie Radzie Ministrów absolutorium (art. 226 ust. 2).
Ab) Istotą większości prostej - bezwzględnej jest ustalenie przez normę prawną szczególnej większości: poparcia więcej niż połowy oddanych głosów.
Uchwała będzie zaakceptowana, gdy suma głosów oddanych "za" jest większa od sumy pozostałych głosów tzn. "przeciw" i "wstrzymujących się".
Głosy "wstrzymujące się" są brane pod uwagę; utrudniają one uzyskanie większości bezwzględnej, gdyż sumują się z głosami "przeciw".
Popularne określenie, iż dla zwycięstwa potrzeba "50% + 1" oddanych głosów jest prawdziwe wyłącznie przy parzystej liczbie oddanych głosów np. 360 : 2 = 180 + 1 = 181. Z całą pewnością liczba 181 jest pierwszą liczbą całkowitą większą od połowy liczby 360.
Zgodnie zaś z zasadą niepodzielności głosu, dla nieparzystej liczby oddanych głosów stosuje się metodę obliczania większości bezwzględnej przez podanie pierwszej kolejnej liczby całkowitej, większej od otrzymanego ilorazu np. 359 : 2 = 179,5 - to większość bezwzględna wynosi 180, bowiem liczba 180 jest pierwszą liczbą całkowitą, większą od połowy liczby 359.
Konstytucja przewiduje wymóg uzyskania bezwzględnej większości głosów (przykładowo) w następujących przypadkach:
- uchwała Sejmu w sprawie tajności obrad Izby (art. 113);
- uchwała Sejmu odrzucająca poprawkę zaproponowaną w uchwale Senatu lub uchwałę Senatu odrzucającą ustawę (art. 121 ust. 3);
- uchwała Sejmu o zarządzeniu referendum ogólnokrajowego (art. 125);
- uchwała Sejmu o wyrażeniu rządowi wotum zaufania (art. 154 ust. 2);
- uchwała Sejmu o wyborze Prezesa Rady Ministrów i na jego wniosek pozostałych członków Rady Ministrów (art. 154 ust. 3);
B. Istotą większości kwalifikowanej jest ustalenie przez normę prawną szczególnej proporcji głosów, wymaganej dla podjęcia uchwały (ustawy).
Specyficznym przypadkiem większości kwalifikowanej jest jednomyślność, która jednak na gruncie polskiego prawa parlamentarnego nie występuje.
Zbliżona doń forma podejmowania ustaleń ma miejsce w Konwencie Seniorów, który działa w oparciu o regułę consensusu, w swym skutku zdecydowanie zbliżoną do jednomyślności postrzeganej jako brak sprzeciwu.
Konstytucja oznacza większość kwalifikowaną ułamkowo (np. 2/3; 3/5), a więc przez stosunek wyższy niż co najmniej połowa oddanych głosów.
Uzależnia obliczanie kwalifikowanej większości głosów od ustawowej liczby posłów, np.:
- co najmniej 2/3 głosów ustawowej liczby posłów [skrócenie kadencji Sejmu - art. 98 ust. 3 (tzn. 2/3 z 460, czyli co najmniej 307 głosów)];
- większość 3/5 ustawowej liczby posłów [pociągnięcie członka Rady Ministrów do odpowiedzialności konstytucyjnej - art. 156 ust. 2 (tzn. 3/5 z 460, czyli 276 głosów)];
lub też (po spełnieniu warunku kworum) od liczby posłów biorących udział w głosowaniu, np:
- większość 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (ponowne uchwalenie ustawy - art. 122 ust. 5);
- większość co najmniej 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (uchwalenie ustawy o zmianie Konstytucji - art. 235 ust. 4);
- większość 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów [dla odrzucenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (przepis obowiązuje w okresie 2 lat od dnia wejścia w życie Konstytucji) - art. 239 ust. 1].

7. Uwagi końcowe
Poczynione wyżej uwagi odnoszą się do ustalania większości i wyniku głosowania w przypadku głosowania przez podniesienie ręki przy równoczesnym wykorzystaniu urządzenia do liczenia głosów.
Dla głosowania imiennego, szczególne znaczenie ma ustalenie, że kart nieważnych nie bierze się pod uwagę przy obliczaniu liczby biorących udział w głosowaniu oraz rozstrzygnięcie, czy niedokonanie wyboru (w głosowaniu standardowym "wstrzymanie się od głosu") traktuje się jako głos ważny.
Gdyby bowiem przyjąć, że w głosowaniu imiennym wzięło udział 400 posłów (karty ważne), a wyboru nie dokonało 6 posłów, to w zależności od określenia statusu głosów nieważnych, np. większość bezwzględna mogłaby wynosić:
* 400 : 2 = 200 + 1 głos, czyli 201 głosów (przy uwzględnieniu kart, na których nie dokonano wyboru tzn. "głos ważny");
* 400 - 6 = 394 : 2 = 197 + 1 głos, czyli 198 głosów (po odliczeni kart, na których nie dokonano wyboru tzw. "głos nieważny").

II. POSELSKI OBOWIĄZEK OBECNOŚCI I UDZIAŁU W GŁOSOWANIU

1. Obecność i udział w głosowaniu
Zgodnie z art. 8 ust. 1 (zdanie pierwsze) Regulaminu Sejmu, posła obowiązuje obecność i czynny udział w posiedzeniach Sejmu oraz organów Sejmu, do których został wybrany [podobnie w art. 3 i art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. Nr 73, poz. 350)].
Obecność posła na posiedzeniu Sejmu potwierdzana jest na liście obecności wykładanej każdego dnia posiedzenia przez dwie godziny od rozpoczęcia obrad oraz przez potwierdzony wydrukami udział w głosowaniach. Lista obecności, po upływie czasu, na jaki została wyłożona, deponowana jest każdorazowo u Marszałka Sejmu (art. 8 ust. 4 Regulaminu Sejmu).
Podobnie, poseł potwierdza swoją obecność na posiedzeniu komisji lub podkomisji podpisem na liście obecności (art. 8 ust. 4a Regulaminu Sejmu).
Natomiast w myśl art. 8 ust. 3 Regulaminu Sejmu, udział posła w głosowaniach podczas posiedzeń Sejmu i w komisjach sejmowych jest jednym z jego podstawowych obowiązków.
W razie niemożności wzięcia udziału w posiedzeniu Sejmu lub komisji, poseł w miarę możliwości zawiadamia przed terminem posiedzenia odpowiednio Marszałka Sejmu lub przewodniczącego komisji, a następnie jest obowiązany w ciągu 7 dni usprawiedliwić w formie pisemnej swoją nieobecność odpowiednio przed Marszałkiem Sejmu lub przewodniczącym komisji. Tryb składania usprawiedliwień określa Prezydium Sejmu (art. 8 ust. 5 Regulaminu Sejmu).
Za przyczyny usprawiedliwiające niemożność wzięcia przez posła udziału w posiedzeniu Sejmu lub komisji bądź w głosowaniu, Regulamin uznaje (art. 8 ust. 5a):
- chorobę albo konieczność opieki nad chorym,
- wyjazdy zagraniczne lub krajowe z polecenia Sejmu, Marszałka Sejmu lub komisji, akceptowane przez Prezydium Sejmu,
- zbieg posiedzeń komisji lub podkomisji, do których poseł należy, jeżeli brał udział w jednym z tych posiedzeń, a w razie zbiegu posiedzenia Sejmu oraz komisji lub podkomisji - wykonywanie funkcji posła sprawozdawcy lub zabieranie głosu na posiedzeniu Sejmu,
- urlop udzielony posłowi przez Prezydium Sejmu,
- inne ważne, niemożliwe do przewidzenia lub nieuchronne przeszkody.
Regulamin stwierdza przy tym, że informacje o nieusprawiedliwionych nieobecnościach posłów na posiedzeniach Sejmu lub komisji sejmowej są jawne (art. 8 ust. 6).

2. Odpowiedzialność za naruszenie obowiązku obecności i udziału w głosowaniu
Zgodnie z art. 42 Regulaminu Sejmu, Marszałek Sejmu zarządza obniżenie uposażenia i diety (lub jednego z tych świadczeń, jeśli tylko ono przysługuje posłowi):
- o 1/30 za każdy dzień nieusprawiedliwionej nieobecności na posiedzeniu Sejmu lub za nie wzięcie w danym dniu udziału w więcej niż 1/5 głosowań (również przy zbiegu posiedzenia Sejmu i posiedzeniu komisji),
- o 1/30 za każdy dzień nieusprawiedliwionej nieobecności na posiedzeniu komisji, jeżeli liczba tych nieobecności przekroczyła 1/5 posiedzeń komisji w miesiącu kalendarzowym (również przy zbiegu posiedzeń komisji).
O zarządzeniu potrącenia Marszałek Sejmu powiadamia posła, podając liczbę i wykaz dni nieusprawiedliwionej nieobecności, który sporządza się w terminie 14 dni od zakończenia każdego miesiąca kalendarzowego.
W ciągu 14 dni od dnia doręczenia powiadomienia poseł może złożyć do Prezydium Sejmu odwołanie od zarządzenia, w zakresie liczby dni nieusprawiedliwionej nieobecności.
Potrącenia dokonuje się nie wcześniej niż po upływie 14 dni od dnia, w którym Marszałek Sejmu zarządził potrącenie lub po podjęciu przez Prezydium Sejmu uchwały w wyniku rozpatrzenia odwołania złożonego przez posła.
Informacje dotyczące potrąceń są jawne.
W przypadku, gdy poseł nie pobiera ani uposażenia, ani diety (np. przy zbiegu diet wybrał dietę z tytułu wykonywania funkcji radnego), wówczas stosuje się przepisy o odpowiedzialności regulaminowej (art. 24 ust. 3 Regulaminu Sejmu).
Stąd, Prezydium Sejmu w drodze uchwały, po rozpatrzeniu opinii Komisji Regulaminowej i Spraw Poselskich, może (art. 22 Regulaminu Sejmu):
- zwrócić posłowi uwagę,
- udzielić posłowi upomnienia,
- udzielić posłowi nagany.

III. ZASADA JAWNOŚCI POSIEDZEŃ SEJMU I KOMISJI SEJMOWYCH

Art. 113 Konstytucji stanowi, że posiedzenia Sejmu są jawne, co rozstrzyga o jawności przeprowadzanych głosowań.
Jeżeli zaś wymaga tego dobro państwa, Sejm - na wniosek Prezydium Sejmu lub co najmniej 30 posłów (art. 98 ust. 2 Regulaminu Sejmu) - może bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, uchwalić tajność obrad.
Również posiedzenia komisji sejmowych są jawne, i podobnie - komisja może postanowić o odbyciu posiedzenia zamkniętego (art. 82 Regulaminu Sejmu).

IV. WYBRANE PRZYPADKI GŁOSOWAŃ W SEJMIE

Realizacja kompetencji Sejmu łączy się z podejmowaniem przez Izbę rozstrzygnięć o charakterze stanowczym. Stąd też, przypadki głosowań w Sejmie najlepiej przedstawić przy uwzględnieniu funkcji, jakie pełni Izba.
1. Funkcja kreacyjna (powoływanie i odwoływanie składu organów pozasejmowych lub konkretnych osób na stanowiska państwowe). Pomijamy w tym miejscu procedury wyboru organów wewnętrznych (kierowniczych i pomocniczych) Sejmu.
Uchwały Sejmu w sprawie wyboru lub powołania (albo odwołania) poszczególnych osób na określone stanowiska państwowe zapadają bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ogólnej liczby posłów (art. 28 Regulaminu Sejmu).

A. Sejm wybiera:
- 15 sędziów Trybunału Konstytucyjnego (art. 194 ust. 1 Konstytucji);
- 2 zastępców przewodniczącego i 16 członków Trybunału Stanu (art. 199 ust. 1 w zw. z ust. 2 Konstytucji);
- 4 posłów do Krajowej Rady Sądownictwa (art. 187 ust. 1 pkt 3 Konstytucji);
- 4 członków do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (art. 214 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy o radiofonii i telewizji);
- Prezesa Rady Ministrów oraz proponowanych przez niego członków Rady Ministrów (art. 154 ust. 3 Konstytucji).

B. Sejm powołuje:
- Prezesa Narodowego Banku Polskiego na wniosek Prezydenta RP (art. 227 ust. 3 Konstytucji);
- Prezesa Najwyższej Izby Kontroli i Rzecznika Praw Obywatelskich za zgodą Senatu (art. 205 ust. 1 i art. 209 ust. 1 Konstytucji);
- członków Rady Polityki Pieniężnej (art. 227 ust. 5 Konstytucji - liczba członków do unormowania w drodze ustawy).
2. Funkcja kontrolna (zwłaszcza egzekwowanie przez Sejm odpowiedzialności politycznej Rady Ministrów i poszczególnych jej członków, choć również rozstrzyganie o odpowiedzialności konstytucyjnej).
A. Sejm in pleno, w zakresie odpowiedzialności politycznej, podejmuje uchwały w sprawach:
- udzielenia lub odmowie udzielenia Radzie Ministrów absolutorium [art. 226 ust. 2 (Konstytucja nie określa rodzaju większości)];
- udzielenia Radzie Ministrów wotum zaufania [art. 154 ust. 2 - bezwzględna większość głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (zw. I faza tworzenia rządu)];
- udzielenia Radzie Ministrów wotum zaufania [art. 155 ust. 1 Konstytucji - większość głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (tzw. III faza tworzenia rządu)];
- wyrażenia Radzie Ministrów wotum zaufania [art. 160 Konstytucji - większość głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (z wniosku Prezesa Rady Ministrów złożonego w każdym czasie)];
- wyrażenia Radzie Ministrów wotum nieufności (art. 158 ust. 1 Konstytucji - większość głosów ustawowej liczby posłów);
- wyrażenia ministrowi wotum nieufności (art. 159 ust. 2 - większość głosów ustawowej liczby posłów).
B. Sejm in pleno, w zakresie odpowiedzialności konstytucyjnej, podejmuje uchwały w sprawach:
- pociągnięcia członka Rady Ministrów do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu (art. 156 ust. 2 Konstytucji);
- pociągnięcia innych osób (wymienionych w art. 198 ust. 1 i 2 Konstytucji), choć ustawa zasadnicza nie ustala dlań procedury.
3. Funkcja prawodawcza, rozpatrywana w płaszczyźnie ustrojodawczej (zmiana Konstytucji), ustawodawczej (uchwalanie ustaw), uchwałodawczej (podejmowanie uchwał).
A. Zmiana Konstytucji następuje w drodze ustawy uchwalonej przez Sejm większością co najmniej 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (oraz Senat bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ogólnej liczby senatorów - art. 235 ust. 4 Konstytucji).
B. Uchwalenie ustawy następuje zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, chyba że Konstytucja przewiduje inną większość (art. 120, zdanie pierwsze Konstytucji).
Ustawa zasadnicza w dwóch przypadkach wymaga większości innej niż zwykła dla uchwalenia ustawy.
Sytuacja pierwsza dotyczy ustawy, wyrażającej zgodę na ratyfikację umowy międzynarodowej, w wyniku której Rzeczpospolita Polska przekaże organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kompetencje organów władzy państwowej w niektórych sprawach (art. 90).
Ustawa upoważniająca winna być uchwalona przez Sejm większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (podobnie przez Senat).
Sytuacja druga dotyczy ponownego uchwalenia ustawy przez Sejm w wyniku skorzystania przez Prezydenta z instytucji tzw. weta zawieszającego (art. 122 ust. 5).
Ponowne uchwalenie ustawy następuje większością 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.
C. Sejm podejmuje uchwały zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, jeżeli ustawa lub uchwała Sejmu nie stanowi inaczej (art. 120, zdanie drugie Konstytucji).
a) Wśród uchwał podejmowanych w toku postępowania ustawodawczego za najważniejszą uznać wypada uchwałę Sejmu w sprawie uchwały Senatu odrzucającej ustawę albo poprawki zaproponowanej w uchwale Senatu (uważa się ją za przyjętą, jeżeli Sejm nie odrzuci jej bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów - art. 121 ust. 3).
b) W ciągu 2 lat od dnia wejścia w życie Konstytucji szczególne znaczenie należy przypisać uchwałom Sejmu w sprawie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (Sejm odrzuca orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów - art. 239 ust. 1).
c) Istotne znaczenie mają również uchwały Sejmu w sprawie:
- zarządzenia referendum ogólnokrajowego (bezwzględna większość głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów - art. 125 ust.2);
- wyboru trybu wyrażenia zgody na ratyfikację umowy międzynarodowej,przekazującej kompetencje organów władzy państwowej na rzecz organizacji międzynarodowej lub organu międzynarodowego (bezwzględna większość głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów - art. 90 ust. 4);
- skrócenia kadencji Sejmu (większość 2/3 głosów ustawowej liczby posłów).


Biuro Studiów i Ekspertyz, 1997 r.