W niniejszym opracowaniu przedstawione zostały warunki przechodzenia w stan spoczynku i na emeryturę, a także zasady ustalania wysokości świadczeń emerytalnych, zawarte w systemach emerytalnych takich krajów jak: Holandia, Włochy, RFN, Dania, Wielka Brytania, Stany Zjednoczone.
Holandia
W Holandii żołnierze zawodowi, na podstawie uregulowań obowiązujących wszystkich
obywateli, osiągają wiek emerytalny po ukończeniu 65 roku życia. Ze względu na uciążliwe
warunki służby są oni jednak zwalniani ze służby po ukończeniu 55 roku życia w siłach
powietrznych oraz lądowych i po 52 latach w siłach morskich. Decyzję o wydłużeniu okresu
pozostawania żołnierza w służbie czynnej powyżej tych granic wiekowych może
podjąć tylko minister obrony, jednak maksymalnie o 3 lata. Jednorazowo okres przedłużenia
nie może przekraczać roku. Możliwe jest również zwolnienie ze służby przed ukończeniem 55
lat lub 52, które określane jest jako tzw. zwolnienie wymuszone.
Żołnierz po zwolnieniu do rezerwy otrzymuje do ukończenia 65 roku życia tzw. zasiłek. Po
przekroczeniu tej granicy wiekowej nabywa uprawnienia do świadczeń emerytalnych.
Wysokość tego zasiłku zmienia się poszczególnych okresach jego wypłacania i wynosi:
- przez pierwsze 3 miesiące - 93% uposażenia na ostatnio zajmowanym stanowisku,
- przez następne 9 miesięcy - 83% ostatniego uposażenia,
- do ukończenia 52 lat lub 55 - 73% uposażenia,
- do ukończenia 65 lat - 70% ostatniego uposażenia wraz z dodatkami.
W stosunku do żołnierzy, którym w momencie zwolnienia brakuje nie więcej niż 5 lat do
osiągnięcia granicy wiekowej obligatoryjnego zwolnienia ze służby, stosowane są
korzystniejsze uregulowania. Pomiędzy 55 a 60 rokiem życia otrzymują oni 81,5%, a w
okresie 60 - 65 lat - 73% uposażenia na ostatnio zajmowanym stanowisku wraz z dodatkami.
Dodatki związane są z rodzajem pełnionej służby lub posiadaną specjalnością. Do dodatków
tych zalicza się, między: dodatek za nienormowany czas służby, za służbę na okręcie
podwodnym, dla nurków, lotników, lekarzy, farmaceutów, artylerzystów, operatorów
urządzeń nasłuchu radiowego, za przebywanie w komorze dekompresyjnej, w podwodnym
laboratorium, za usuwanie niewybuchów, za znajomość języków obcych, za naukę w
godzinach pozasłużbowych. Oprócz tych dodatków, funkcjonują dodatki o charakterze
socjalnym:
- wakacyjny (tzw. 13 pensja, w wysokości 8% rocznego dochodu brutto),
- związany z przeniesieniem służbowym,
- zwrot kosztów dojazdu do miejsca służby,
- dodatek rodzinny, nie będący składnikiem wynagrodzenia, wypłacany (podobnie jak
wszystkim obywatelom) przez cywilne władze lokalne.
Do ukończenia 55 roku życia zasiłki są nieopodatkowane. Żołnierze zawodowi otrzymują
także, jak wszyscy obywatele, tzw. dodatek rodzinny, nie będący składnikiem wynagrodzenia,
który jest wypłacany przez władze lokalne.
Wysokość świadczeń emerytalnych uzależniona jest od okresu służby wojskowej oraz
wysokości uposażenia (wraz z dodatkami) na ostatnio zajmowanym stanowisku. Świadczenie
nie może przekroczyć 80% tego uposażenia.
Włochy
W siłach zbrojnych Włoch żołnierze zawodowi nabywają uprawnienia do emerytury po 20
latach służby. W przypadku odejścia ze służby ze względów zdrowotnych, okres emerytury
może być obniżony, nawet do 12 lat. Emerytury te uzależnione są od rodzaju schorzenia
związanego ze służbą i wypłacane od momentu stwierdzenia choroby. Istnieje jednak granica
maksymalnego wieku przechodzenia na emeryturę, zależna od posiadanego stopnia
wojskowego. Progi wiekowe wynoszą odpowiednio:
- do porucznika włącznie - 48 lat,
- dla kapitana - 50 lat,
- dla majora - 54 lata,
- dla podpułkownika - 56 lat,
- dla pułkownika - 57 lat,
- dla generała brygady - 58 lat,
- dla generała dywizji - 60 lat,
- dla generała broni - 63 lata.
Wielkość emerytury ma ścisły związek z latami odbytej służby, a nie z wiekiem. Po 20
latach służby emerytura stanowi 44% podstawy uposażenia i relacja wysokości emerytury w
stosunku do uposażenia wzrasta za każdy dodatkowo przepracowany rok i wynosi:
|
- za 21 - za 22 - za 23 - za 24 - za 25 - za 26 - za 27 - za 28 - za 29 - za 30 - za 31 - za 32 - za 33 - za 34 - za 35 - za 36 - po 40 |
lat służby |
- 46,25%, - 48,50%, - 50,75%, - 53,00%, - 55,25%, - 57,50%, - 59,75%, - 62,00%, - 64,25%, - 66,50%, - 68,75%, - 71,00%, - 73,25%, - 75,50%, - 77,75%, - 80,00%, - 94,40%. |
|
- generał broni - generał dywizji - generał brygady - pułkownik - podpułkownik - major - kapitan ; - porucznik - podporucznik - chorąży - sierżant |
- 5,2; - 4,4; - 4,0; - 3,8; - 2,8; - 2,2; - 2,0; - 1,8; - 1,6; - 1,8; - 1,4. |
Republika Federalna Niemiec
W RFN uposażenie emerytalne stanowi podstawową formę świadczeń finansowych państwa na
rzecz żołnierza zawodowego przeniesionego do rezerwy lub w stan spoczynku. Zawodowi
żołnierze Bundeswehry nabywają uprawnienia do emerytury po minimum 10 latach służby. Po
zjednoczeniu Niemiec i przejęciu znacznych zasobów kadrowych, a także na skutek przyjęcia
zobowiązań wynikających z porozumień rozbrojeniowych, wynikła konieczność redukcji siłach
zbrojnych. Rezultatem tego było przyjęcie ustawy z dnia 20 grudnia 1991 r. "O zmniejszeniu
stanu osobowego sił zbrojnych", w której określono granicę wiekową dla poszczególnych
stopni wojskowych. Obniżenie granicy wiekowej umożliwiło żołnierzom zawodowym i służby
okresowej wcześniejsze przechodzenie w stan spoczynku, np. pułkownikom w wieku 58 lat,
majorom - 54 lat, podporucznikom, porucznikom i kapitanom - 52 lat, podoficerom i
specjalistom wojskowym - w wieku 52 lat, oficerom liniowym, muzykom wojskowym,
oficerom służby medyczno-sanitarnej oraz topograficznej - po ukończeniu 50 lat.
Żołnierze zawodowi, przenoszeni w stan spoczynku, otrzymują jednorazową odprawę,
której wysokość uzależniona od ilości miesięcy wcześniejszego przeniesienia w stan spoczynku
i wynosi:
- 1-3 miesięcy - 1000 DM,
- 4-6 miesięcy - 2000 DM,
- 7 -11 miesięcy - 3000 DM,
- 12 i więcej mies. - 4000 DM.
Uposażenie emerytalne składa się z płacy podstawowej, zwiększonej o różne dodatki, np.
garnizonowe i o charakterze stałym (typu dodatek lotniczy, gdy było się pilotem przez okres
co najmniej 5 lat). Do emerytury wliczane są okresy pracy w administracji państwowej, policji
itp. Wysokość emerytury ustala się na podstawie uposażenia otrzymywanego na ostatnio
zajmowanym stanowisku, przez minimum rok przed przeniesieniem w stan spoczynku.
Minimalna wysokość uposażenia emerytalnego wynosi 35%, a najwyższa - 75% ostatnio
pobieranego uposażenia wraz z dodatkami. Wysokość emerytury zwiększa się proporcjonalnie
do wysługi lat:
| wysługa lat | wysokość emerytury w stosunku do uposażenia w % |
|
10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35. |
35 37 39 41 43 45 47 49 51 53 55 57 59 61 63 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75. |
Emerytura nie może być niższa aniżeli 65% poborów w najniższej grupie uposażenia w
Bundeswehrze. W skład świadczeń emerytalnych wchodzą: emerytura, zasiłki o charakterze
stałym, doraźne zapomogi pieniężne, np. na częściowe pokrycie kosztów przeniesienia,
odszkodowania za utratę zdrowia w związku ze służbą wojskową.
Dla przykładu, oficer w stopniu pułkownika, decydujący się na wcześniejsze odejście w stan
spoczynku, w wieku 57 lat, otrzymuje świadczenie, jakby służył do 58 roku życia. Otrzymuje
on emeryturę w wysokości 75% uposażenia na ostatnio zajmowanym stanowisku, 8 tys. DM
odprawy oraz dodatkową odprawę jednorazową w wysokości 4 tys. DM za dobrowolne
zwolnienie się przed osiągnięciem wieku emerytalnego.
Żołnierze zawodowi, którzy nie osiągnęli wieku emerytalnego, a służyli mniej niż 20 lat,
mogą na własną prośbę ubiegać się o zwolnienie z armii. Otrzymują wówczas świadczenia na
zasadach obowiązujących żołnierzy służby okresowej - przez 3 lata świadczenie wynosi 75%
uposażenia na ostatnio zajmowanym stanowisku i jednorazowa sześciomiesięczna
odprawa.
Żołnierze zawodowi, którzy zdecydowali się na wystąpienie z wojska przed nabyciem
uprawnień do emerytury, mają prawo, po skończeniu służby w wojsku, do ubezpieczenia
dodatkowego w ramach ustawowego ubezpieczenia emerytalnego. Koszty tego ubezpieczenia
ponosi państwo. Ponadto mogą oni ubezpieczać się dodatkowo, prywatnie w licznych firmach
ubezpieczeniowych.
Żołnierze przenoszeni do rezerwy z powodu fizycznej lub psychicznej niezdolności
bezpośrednio związanej ze służbą wojskową, otrzymują renty inwalidzkie. Najniższa renta
inwalidzka wynosi 66% uposażenia na ostatnio zajmowanym stanowisku, a najwyższa - 75%
uposażenia. Wysokość renty inwalidzkiej uzależniona jest od wysługi lat (np. przy wysłudze 16
lat stanowi 67% uposażenia, przy 19 latach - 73%, 20 latach i więcej - 75%) i wzrasta
dodatkowo o 20%, jeżeli przeniesienie w stan spoczynku związane jest z wypadkiem w czasie
wykonywania obowiązków służbowych.
Francja
Żołnierze zawodowi nabywają uprawnienia do emerytury po przekroczeniu 50 roku życia.
Minimalny okres służby wojskowej wynosi 15 lat. Podoficerowie mogą przejść na emeryturę
już po 15 latach służby. Warunkiem przejścia na emeryturę oficera jest osiągnięcie limitu wieku
lub 30 lat służby lub 25 lat efektywnej służby, gdy zwolnienie następuje na własną prośbę.
Wysokość emerytury zależy od wysługi lat i wysokości podstawowego uposażenia. Za
każdy rok służby emerytura wzrasta o 2% uposażenia podstawowego i maksymalnie wynosi
80% uposażenia podstawowego. Waloryzacja świadczeń emerytalnych następuje
automatycznie ze wzrostem wynagrodzeń podstawowych żołnierzy służby czynnej.
Dania
Obligatoryjny wiek przejścia na emeryturę żołnierzy zawodowych wynosi 60 lat. Maksymalna wysokość emerytury, po osiągnięciu 35 lat służby wynosi 75% uposażenia (podczas gdy dla pracowników państwowych - 62% uposażenia). Wysokość świadczeń emerytalnych, zarówno żołnierzy, jak i pracowników cywilnych) jest uzależniona od wysługi lat i wysokości uposażenia oraz wielkości stosowanego współczynnika przeliczeniowego, ustalanego w trakcie negocjacji ze związkami zawodowymi. Z reguły za ostatnie 10 lat służby współczynnik przeliczeniowy jest wyższy.
Wielka Brytania
Uprawnienia do emerytury wojskowej nabywane są w przypadku oficerów po 16 latach służby
i po 22 latach w przypadku podoficerów. Obligatoryjny wiek odejścia na emeryturę wynosi 55
lat.
Wysokość świadczenia zależy od stopnia (stanowiska), z którego żołnierz odchodzi na
emeryturę oraz od wysługi lat w danym stopniu (stanowisku). Wysokość emerytury wynosi
48% uposażenia zasadniczego, bez dodatków. Roczne uposażenie żołnierzy w brytyjskich
siłach zbrojnych, kształtuje się następująco:
|
- generał - pułkownik - podpułkownik - major - kapitan BR> - porucznik - chorąży - sierżant ; - kapral - szeregowy |
- 104 000 - 107 300; - 51 270 - 56 670; - 44 100 - 48 750; - 31 270 - 37 460; - 24 660 - 28 670; - 19 340 - 21 370; - 22 163 - 28 860; - 18 430 - 22 200; - 15 380 - 20 150; - 10 280 - 15 000 |
Stany Zjednoczone
W amerykańskim systemie emerytalnym żołnierze zawodowi nabywają prawa do świadczeń po
20 latach służby i są zobligowani do przejścia na emeryturę po 30 latach służby. Dłuższe
pozostawanie w służbie czynnej należy raczej do wyjątków i dotyczy głównie generałów,
admirałów i żołnierzy - pracowników naukowych wyższych uczelni wojskowych. Począwszy
od 1994 r., w związku z wprowadzaniem redukcji stanu osobowego sił zbrojnych, prawo do
emerytury przysługuje po co najmniej 15 latach służby czynnej. Żołnierze, którzy przeszli do
rezerwy przed uzyskaniem prawa do emerytury wojskowej (wysługa poniżej 20 lat) nabywają z
tytułu służby uprawnienia do różnych świadczeń, w tym: opieki lekarskiej, stypendiów,
niskooprocentowanych kredytów na kupno domu lub inne cele bytowe. Uprawnienia te,
przysługujące również kombatantom i rencistom wojskowym realizuje Ministerstwo
Weteranów.
Istnieją trzy zasady wyznaczania świadczeń emerytalnych dla żołnierzy odchodzących na
emeryturę. Każda z tych zasad odnosi się do określonej grupy żołnierzy, w zależności od czasu
i warunków rozpoczynania służby wojskowej.
1. Odchodzący na emeryturę, którzy przystąpili do służby wojskowej przed 8 września
1980 r., otrzymują świadczenie emerytalne zależne od posiadanego ostatnio stopnia i okresu
pełnienia czynnej służby. Po 20 latach służby emerytura wynosi połowę otrzymywanego
ostatnio wynagrodzenia podstawowego w służbie czynnej. Za każdy rok dodatkowej służby
(powyżej 20 lat) emerytura wzrasta o 2,5% uposażenia podstawowego. Oznacza to, że po 30
latach czynnej służby otrzymuje się 75% wynagrodzenia.
2. Żołnierzom, którzy rozpoczęli służbę między 8 września 1980 r. a 31 lipca 1986 r.,
wysokość emerytury wyliczana jest z przeciętnej płacy podstawowej otrzymywanej z
najkorzystniejszych 36 miesięcy. Przeciętny roczny zarobek jest mnożony przez 2,5% za każdy
rok przebytej służby.
3. Trzecia zasada ma zastosowanie do wstępujących do służby po 31 lipca 1986 r. Żołnierze
ci, po 20 latach służby, otrzymują 40% najwyższej uzyskanej płacy podstawowej. Za każdy
dodatkowy rok służby, wysokość emerytury wzrasta o 3,5% najwyższego otrzymywanego
wynagrodzenia. Oznacza to, że po 24 latach służby żołnierz otrzymuje świadczenie w
wysokości 54% swojej płacy, po 27 latach - 64%, a po 30 latach - 75%. Te 75% stanowi
jednocześnie najwyższy pułap zastępowalności płacy przez emeryturę.
W stosunku do żołnierzy nie posiadających dwudziestoletniej wysługi, obowiązują inne
zasady obliczania wysokości emerytury. Ostatnie miesięczne wynagrodzenie podstawowe
mnoży się przez 0,025 i przez liczbę lat w służbie czynnej, pomniejszone o 1% za każdy rok
brakujący do 20 lat. Żołnierze, którzy przeszli na emeryturę przed osiągnięciem 20 lat wysługi
z powodu stałej lub czasowej niezdolności do pełnienia służby, podlegają odrębnym
regulacjom.
Emerytura wojskowa jest corocznie zwiększana o współczynnik waloryzacji, (cost of
living adjustment - COLA), wyznaczany na podstawie inflacji. Świadczenia żołnierzy sił
regularnych, są waloryzowane po zwolnieniu ze służby, podczas gdy rezerwistom dopiero po
ukończeniu 60 roku życia.
W ramach przygotowania do przejścia na emeryturę, żołnierzowi przysługuje wiele
dodatkowych świadczeń, takich jak:
- pomoc w przeprowadzce mienia prywatnego,
- przechowanie mienia prywatnego na czas jednego roku lub dłuższy, np. w przypadku
choroby,
- pomoc w podjęciu pracy w służbie cywilnej,
- udział w bezpłatnych kursach umożliwiających podjęcie pracy po zakończeniu służby w
środowisku cywilnym. Kursy takie (transition assistance program) są organizowane
wspólnie przez Ministerstwo Obrony i Ministerstwo Pracy i dostępne na zasadzie także
bezpłatności dla żon żołnierzy odchodzących do rezerwy.