SYTUACJA FINANSOWA POLSKICH MAŁYCH I ŚREDNICH EKSPORTERÓW W LATACH 1995 - 1997

ZDZISŁAW WOŁODKIEWICZ-DONIMIRSKI

Raport nr 134


Grupa badanych małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) obejmuje wszystkie te podmioty, które zatrudniają od 6 do 250 osób. W 1996 r. wartość eksportu MSP wynosiła 19,85 mld zł (7,36 mld USD), z czego 43% przypadało na przemysł przetwórczy, a 25% na sekcję, obejmującą pośredników handlowych.
W okresie od 1995 r. do pierwszej połowy 1997 r. zdecydowanie lepszą sytuację finansową w grupie badanych MSP wykazywali eksporterzy. Osiągnęli oni znacznie korzystniejsze wskaźniki rentowności niż MSP-nieeksporterzy. Przewaga finansowa MSP-eksporterów zaznaczyła się w przemyśle przetwórczym, handlu, obsłudze nieruchomości i budownictwie (od 1996 r.). W ramach MSP-eksporterów pogorszyła się kondycja finansowa przedsiębiorstw małych, zatrudniających od 6 do 50 pracowników, natomiast poprawę zanotowały firmy średnie, zatrudniające od 51 do 250 osób.

1. Podstawowe założenia metodologiczne

1. W przedstawieniu sytuacji finansowej małych i średnich eksporterów wykorzystano wyniki opracowania wykonanego przez Instytut Koniunktur i Cen Handlu Zagranicznego na zamówienie Departamentu Rzemiosła, Małych i Średnich Przedsiębiorstw Ministerstwa Gospodarki. Warto podkreślić, że wyniki te, po raz pierwszy w Polsce, przedstawiają w sposób kompleksowy kondycję finansową małych i średnich eksporterów na tle innych przedsiębiorstw.
2. Jako małe i średnie przedsiębiorstwa (MSP) przyjmuje się tu przedsiębiorstwa zatrudniające nie więcej niż 250 pracowników. Jest to zgodne z podejściem prezentowanym w oficjalnych dokumentach rządowych RP i prawie identyczne z rozwiązaniami przyjętymi w Unii Europejskiej (w krajach UE za małe przedsiębiorstwa traktuje się firmy zatrudniające poniżej 50 pracowników, a za średnie - firmy zatrudniające od 50 do 249 pracowników).
3. Grupa małych i średnich przedsiębiorstw eksporterów została wyodrębniona ze zbioru przedsiębiorstw przekazujących do GUS sprawozdanie finansowe F-01 o przychodach, kosztach i wyniku finansowym. Obowiązkiem sprawozdawczym w zakresie F-01 są objęte podmioty zatrudniające powyżej 5 osób. Oznacza to, że grupa badanych przedsiębiorstw obejmuje wszystkie firmy zatrudniające od 6 do 250 osób. Jest to grupa zdecydowanie liczniejsza i znacznie bardziej reprezentatywna w porównaniu do tych danych dotyczących MSP, które przedstawiono w Informacji BSE nr 495 z maja 1997 r.
4. Punkt poprzedni (3) oznacza, że grupa badanych MSP nie obejmuje firm najmniejszych, zatrudniających do 5 osób (włącznie). Warto dodać, że na firmy najmniejsze przypadało w 1996 r. tylko 14,3% całego eksportu MSP. W latach 1993 - 1996 miała miejsce wyraźna tendencja do spadku udziału firm najmnie- jszych w polskim eksporcie.
5. Dane o wynikach finansowych MSP-eksporterów obejmują trzy etapy: rok 1995, rok 1996 i I-II kwartał 1997 r. Jest to zbyt mała ilość obserwacji aby formułować generalne wnioski dotyczące sytuacji finansowej MSP-eksporterów w Polsce, ale wystarczająca ilość obserwacji aby sformułować pewne interesujące uwagi i spostrzeżenia odnośnie położenia tych firm, szczególnie na tle MSP-nieeksporterów i pozostałych eksporterów.
6. Za eksportera został uznany ten podmiot, który przynajmniej część swoich przychodów uzyskiwał z eksportu.
7. Wyodrębniono następujące klasy MSP-eksporterów:
- przedsiębiorstwa małe, zatrudniające od 6 do 50 pracowników,
- przedsiębiorstwa średnie, zatrudniające od 51 do 250 pracowników.
8. Podstawą do określenia sytuacji finansowej MSP są wskaźniki rentowności, a zwłaszcza wskaźnik rentowności obrotu brutto. Wskaźnik ten stanowi relację wyniku finansowego brutto (zysku brutto lub straty brutto) do przychodów z całokształtu działalności. Uzupełniający charakter mają:
- rentowność obrotu netto (tj. wynik finansowy netto do przychodów z całokształtu działalności (w %),
- rentowność obrotu brutto na podstawie działalności operacyjnej (tzw. rentowność operacyjna) tj. relacje wyników w zakresie działalności operacyjnej do przychodów ze sprzedaży produktów, towarów (w %),
- wskaźnik udziału kosztów pracy w przychodach z całokształtu działalności (tzw. płacochłonność przychodów) tj. relacja wynagrodzeń i innych kosztów z tytułu pracy (w tym składki na ZUS) do przychodów z całokształtu działalności,
- wskaźnik udziału kosztów materiałowych w przychodach z całokształtu działalności (tzw. materiałochłonność przychodów) tj. relacja kosztów zużycia materiałów i energii do przychodów z całokształtu działalności.
9. Wyniki finansowe MSP-eksporterów przedstawiono według Europejskiej Klasyfikacji Działalności (EKD), stosowanej przez Główny Urząd Statystyczny od 1994 r. EKD dzieli gospodarkę na sekcje, działy, grupy, klasy i podklasy.

2. Charakterystyka eksportu realizowanego przez grupę małych i średnich przedsiębiorstw - eksporterów

Eksport realizowany przez grupę małych i średnich przedsiębiorstw scharekteryzowano na podstawie danych za 1996 r., tj. ostatniego okresu dla jakiego dostępne są informacje za cały rok.
W 1996 r. wartość eksportu badanych MSP, a więc takich przedsiębiorstw, które zatrudniały od 6 do 250 pracowników, wynosiła 19,85 mld zł. Stanowiło to 29% całego eksportu rejestrowanego przez firmy składające sprawozdania F-01 (a więc te podmioty, które zatrudniają powyżej 5 osób).
W eksporcie MSP pięć sekcji EKD odgrywa dominującą rolę (rys. 1).

Rys. 1. Struktura eksportu MSP w 1996 r. według sekcji EKD (w %)

Są to sekcja D (działalność produkcyjna), sekcja G (handel), sekcja I (transport i łączność), sekcja K (obsługa nieruchomości, wynajem i działalność związana z prowadzeniem interesów) oraz sekcja F (budownictwo). Sekcję działalności produkcyjnej można określić jako przemysł przetwórczy. Natomiast sekcja K obejmuje takie działy jak:
- obsługę nieruchomości,
- wynajem maszyn i sprzętu,
- informatykę i działalność pokrewną,
- prowadzenie prac badawczo-rozwojowych,
- pozostałą działalność związaną z prowadzeniem interesów (m.in. jest działalność prawnicza, doradztwo podatkowe, księgowość i kontrola ksiąg, reklama, badania i analizy techniczne, rekrutacja pracowników).
W 1996 r. udział tych 5 sekcji w eksporcie MSP był następujący:
- sekcja D - 42,9%,
- sekcja G - 25,1%,
- sekcja I - 12,5%,
- sekcja K - 11,9%,
- sekcja F - 5,9%.
Łącznie na wyżej wymienione sekcje przypadało 98,3% całego eksportu MSP. W przemyśle przetwórczym (sekcja działalności produkcyjnej) blisko 50% eksportu MSP przypadało na cztery działy: produkcji artykułów spożywczych i napojów (dział 15), działalności wydawniczej i poligrafii (22), produkcji drewna i wyrobów z niego, z wyjątkiem mebli (20), produkcji wyrobów metalowych, z wy- jątkiem maszyn (28).
Aż 90,4% eksportu MSP stanowił wywóz sektora prywatnego. Z 19,85 mld zł eksportu MSP w 1996 r. 46% przypadało na firmy małe zatrudniające od 6 do 50 pracowników, a 54% na firmy średnie zatrudniające od 51 do 250 osób.
W 1996 r. liczba wszystkich podmiotów wykazujących eksport rejestrowany w sprawozdaniach F-01 wynosiła 14.937, z czego 12.510 firm, tj. 83,75% przypadało na MSP. W ramach MSP, 7.634 podmiotów zaklasyfikować można jako jednostki małe, zatrudniające od 6 do 50 osób, a 4.876 jako firmy średnie, zatrudniające od 51 do 250 osób. Na 12.510 MSP-eksporterów, 1.415 podmiotów (11,3%) należało do sektora publicznego, a 11.095 (88,7%) do sektora prywatnego.
W poszczególnych sekcjach rozkład EKD eksporterów był następujący (rys. 2):

Rys.2. Struktura ilościowa MSP - eksporterów, według sekcji EKD (w %)

- rolnictwo, łowiectwo i leśnictwo (sekcja A) - 538 eksporterów,
- rybołówstwo i rybactwo (sekcja B) - 9,
- górnictwo i kopalnictwo (sekcja C) - 58,
- działalność produkcyjna (sekcja D) - 5.450,
- zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz i wodę
(sekcja E) - 31,
- budownictwo (sekcja F) - 1.039,
- handel (sekcja G) - 3.431,
- hotele i restauracje (sekcja H) - 53,
- transport, gospodarka magazynowa i łączność (sekcja I) - 936,
- pośrednictwo finansowe (sekcja J) - 8,
- obsługa nieruchomości, wynajem i działalność związana z prowadzeniem interesów (sekcja K) - 804,
- edukacja (M) - 12,
- ochrona zdrowia i opieka społeczna (N) - 11,
- pozostała działalność usługowa komunalna, socjalna i indywidualna - 130.
Zdecydowanie najwięcej, aż 43,6%, MSP-eksporterów skupiała sekcja działalności produkcyjnej. Łącznie na pięć sekcji, tj.: działalność produkcyjną, handel, budownictwo, transport z łącznością oraz obsługę nieruchomości przypadało w 1996 r. 93,2% wszystkich badanych MSP-eksporterów.

3. Porównanie wyników finansowych MSP-eksporterów i MSP-nieeksporterów

W okresie od 1995 r. do pierwszej połowy 1997 r. zdecydowanie lepszą sytuację finansową w grupie badanych MSP wykazywali eksporterzy (rys. 3).

Rys. 3. Rentowność obrotu brutto MSP - eksporterów i MSP - nieeksporterów (w %)

Osiągnęli oni znaczną przewagę w zakresie rentowności. Najważniejszy wskaźnik tzn. rentowność obrotu brutto wynosił dla eksporterów: 3,7% w 1995 r., 3,9% w 1996 r. i 2,9% w I-II kwartale 1997 r. W tym samym okresie analogiczny wskaźnik dla nieeksporterów wynosił odpowiednio: 2,2%, 3,0% i 1,8%. Jeszcze wyższa była przewaga eksporterów w dziedzinie rentowności operacyjnej (rys. 5), która odzwierciedla wyłącznie główny nurt działalności przedsiębiorstwa i nie uwzględnia np. sprzedaży majątku trwałego, działalności finansowej, zysków i strat nadzwyczajnych.
Fakt, że MSP-eksporterzy uzyskiwali generalnie korzystniejsze wyniki finansowe niż MSP-nieeksporterzy zawdzięczać należy temu, że eksporterami są z reguły lepsze firmy. Firmy te dysponują większym kapitałem, i wyposażone są w większy i nowocześniejszy park maszynowy. Ponadto są sprawniej zarządzane i zorganizowane.
Biorąc pod uwagę początek i koniec badanego okresu tzn. 1995 r. i I-II kwartał 1997 r. można stwierdzić, że kondycja finansowa zarówno MSP-eksporterów, jak MSP-nieeksporterów pogorszyła się (rys. 3). Proces ten wystąpił jednak wyraźniej w przypadku eksporterów. W rezultacie zmniejszyła się przewaga finansowa eksporterów nad nieeksporterami w grupie MSP. Jeśli w 1995 r. MSP-eksporterzy wykazywali rentowność obrotu brutto wyższą o 1,5 punktu procentowego od MSP-nieeksporterów, to w 1996 r. ta przewaga wynosiła 0,9 punktu procentowego, a w I-II kwartale 1997 r. 1,1 punktu procentowego. Podobna sytuacja wystąpiła w rentowności obrotu netto i rentowności operacyjnej (rys. 4 i 5).

Rys. 4. Rentowność obrotu netto MSP - eksporterów i MSP - nieeksporterów (w %)

Rys. 5. Rentowność operacyjna MSP - eksporterów i MSP - nieeksporterów (w %)

Interesujące, że w badanym okresie wystąpiła wyraźna tendencja do wzrostu udziału kosztów pracy w przychodach z całokształtu działalności dla MSP-eksporterów. Wskaźnik ten zwiększył się z 10,9% w 1995 r., do 11,3% w 1996 r. i do 14,6% w I półroczu 1997 r. W grupie MSP-nieeksporterów analogiczny wskaźnik początkowo spadł (z 13,2% w 1995 r. na 12,1% w 1996 r.), aby potem nieznacznie podnieść się (12,3% w I-II kwartale 1997 r.).
Od 1995 r. do I połowy 1997 r. zaobserwować można spadek udziału kosztów materiałowych w przychodach ogółem zarówno dla eksporterów, jak i nieeksporterów. Wyraźniej wystąpiło to w przypadku nieeksporterów.
Biorąc pod uwagę pięć podstawowych sekcji można stwierdzić, że przewaga finansowa MSP-eksporterów nad MSP-nieeksporterami wystąpiła we wszystkich badanych okresach w trzech sekcjach:
- w działalności produkcyjnej (sekcja D),
- w handlu (G),
- w obsłudze nieruchomości (K).
W najważniejszej sekcji, pod względem wielkości eksportu badanych MSP, tzn. w działalności produkcyjnej przewaga finansowa MSP-eksporterów była niewielka (rys. 6).

Rys. 6. Rentowność obrotu brutto MSP - eksporterów i MSP - nieeksporterów w działalności produkcyjnej (w %)

W zakresie rentowności oznaczało to wyższe wskaźniki, najczęściej o ułamki punktu procentowego.
W ostatnim badanym okresie okresie, tj. w I-II kwartale 1997 r. przewaga finansowa MSP-eksporterów wystąpiła przede wszystkim w następujących działach tej sekcji:
- wytwarzanie produktów koksowania węgla i produktów rafinacji ropy naftowej (dział 23),
- produkcja sprzętu i aparatury radiowej, telewizyjnej i komunikacyjnej (32),
- produkcja maszyn biurowych i komputerów (30),
- produkcja maszyn i urządzeń, gdzie indziej nie klasyfikowana (29)
- produkcja tkanin (17),
- produkcja metalowych wyrobów gotowych, z wyjątkiem maszyn (28),
We wszystkich tych sześciu przypadkach rentowność obrotu brutto MSP-eksporterów przekraczała o co najmniej 3 punkty procentowe ten sam wskaźnik dla MSP-nieeksporterów. Łącznie MSP-eksporterzy górowali finansowo w 13 działach tej sekcji, na 22 działy tej sekcji, dla których są dostępne wyniki dla MSP eksporterów i MSP-nieeksporterów (dla jednego działu "produkcji wyrobów tytoniowych" wyniki są niedostępne z uwagi na tajemnicę statystyczną).
W ośmiu działach przemysłu przetwórczego, w I-II kwartale 1997 r., przeważali finansowo nieeksporterzy, a w jednym dziale "produkcji metali" sytuacja była remisowa. Spośród ośmiu działów, w których górowali nieeksporterzy, ich przewaga była wyraźna w takich działach jak:
- produkcja odzieży (dział 18),
- produkcja masy celulozowej, papieru i wyrobów z papieru (21),
- zagospodarowanie odpadów (37).
We wszystkich tych trzech przypadkach rentowność obrotu brutto nieeksporterów była wyższa od analogicznego wskaźnika dla eksporterów o co najmniej 5 punktów procentowych.
W sposób najbardziej zdecydowany górowali finansowo MSP-eksporterzy nad MSP-nieeksporterami w sekcji K (rys. 10). W zakresie rentowności obrotu ich przewaga nad MSP-nieeksporterami wynosiła: 4,9 punktów procentowych w 1995 r, 9,3 punktu procentowego w 1996 r. i 1,4 punktu procentowego w I połowie 1997 r. Warto zwrócić uwagę na znaczne zmniejszenie przewagi finansowej MSP-eksporterów tej sekcji w I połowie 1997 r. w stosunku do roku poprzedniego.
Mniej wyraźnie, ale też bez większych wahań przeważali MSP-eksporterzy w handlu (rys. 8). W zakresie rentowności obrotu brutto ich przewaga wahała się od 1 punktu procentowego w 1996 r. do 2,1 punktu procentowego w 1995 r. Podobnie niewielkie różnice miały miejsce w zakresie rentownowności obrotu netto i rentowności operacyjnej.
W budownictwie po początkowej (1995 r.), minimalnej przewadze finansowej MSP-nieeksporterów, w korzystniejszej sytuacji znaleźli się MSP-eksporterzy (rys. 7).

Rys. 7. Rentowność obrotu brutto MSP - eksporterów i MSP - nieeksporterów w budownictwie (w %)

Rys. 8. Rentowność obrotu brutto MSP -eksporterów i MSP - nieeksporterów w handlu (w %)

Ich względna pozycja wyraźnie poprawiła się w ciągu całego badanego okresu. Warto podkreślić, że MSP-eksporterzy tej sekcji wykazywali mniejszą płacochłonność przychodów i mniejszą materiałochłonność przychodów w porównaniu do MSP-nieeksporterów.

Rys. 9. Rentowność obrotu brutto MSP - eksporterów i MSP - nieeksporterów w transporcie i łączności

W transporcie i łączności sytuacja była zmienna (rys. 9). Lepsze wskaźniki rentowności obrotu brutto początkowo (1995 r.) mieli MSP- nieeksporterzy, następnie (1996 r.) MSP-eksporterzy i znowu (I połowa 1997 r.) MSP-nieeksporterzy. Ostatni badany okres charakteryzował się znacznym spadkiem rentowności MSP-eksporterów i MSP-nieeksporterów.

Rys. 10. Rentowność obrotu brutto MSP - eksporterów i MSP - nieeksporterów w obsłudze nieruchomości (w %)

4. Porównanie wyników finansowych MSP-eksporterów i pozostałych eksporterów

W 1995 r. i w I połowie 1997 r. MSP-eksporterzy uzyskiwali wyraźnie gorsze wyniki finansowe niż pozostali eksporterzy, tzn. firmy zatrudniające powyżej 250 osób. Natomiast 1996 rok był stosunkowo korzystny dla MSP-eksporterów, którzy osiągnęli lepsze rezultaty od eksporterów większych (rys 11).

Rys. 11. Rentowność obrotu brutto MSP - eksporterów i pozostałych eksporterów (w %)

W I-II kwartale 1997 r., a więc w ostatnim badanym okresie, przewaga finansowa większych przedsiębiorstw była wyższa niż w 1995 r. i uzewnętrzniła się we wszystkich wskaźnikach rentowności. I tak np. w zakresie rentowności obrotu brutto przewaga większych firm wyniosła 1,6 punktu procentowego, w zakresie rentowności obrotu netto 0,9 punktu procentowego, w zakresie rentowności operacyjnej 2,8 punktu procentowego.
Interesujące, że więksi eksporterzy uzyskiwali znacznie wyższe udziały kosztów pracy i kosztów materiałowych w przychodach z całokształtu działalności, we wszystkich trzech okresach. O ile w zakresie materiałochłonności różnica między tymi wskaźnikami dla większych eksporterów i MSP-eksporterów była przez cały badany okres mniej więcej taka sama, o tyle w zakresie płacochłonności różnica ta zmniejszyła się. Nastąpiło to w wyniku wyraźnego wzrostu płacochłonności dla MSP-eksporterów: z 10,9% w 1995 r., do 11,3% w 1996 r. i do 14,6% w I połowie 1997 r. Dla większych eksporterów ten sam wskaźnik wynosił odpowiednio: 17,4, 17,9% i 16,1%.
W najważniejszej sekcji, tzn. w przemyśle przetwórczym przez cały badany okres przewagę finansową mieli więksi eksporterzy (tablica 1). Ich przewaga jednak w okresie 1996 - I połowa 1997 obniżyła się znacznie w porównaniu z 1995 r.

Tablica 1
Rentowność obrotu brutto MSP-eksporterów i pozostałych eksporterów (w %)
Wyszczególnienie 1995 1996 I-II kw. 1997
MSP-eksp. Pozost. eksp. MSP-eksp. Pozost. eksp. MSP-eksp. Pozost. eksp.
Eksporterzy ogółem 3,7 5,0 3,9 3,4 2,9 4,5
Działalność produkcyjna 3,5 5,3 4,2 4,4 4,2 4,6
Budownictwo 3,0 4,2 5,7 3,3 4,7 3,9
Handel 3,3 2,5 2,8 2,0 3,0 2,1
Transport i łączność 2,9 7,4 3,5 5,7 -0,4 11,5
Obsługa nieruchomości 6,8 5,3 12,7 4,3 5,7 9,3

Oprócz działalności produkcyjnej pozostali eksporterzy przeważali finansowo nad MSP-eksporterami, biorąc pod uwagę wszystkie trzy badane okresy, w transporcie i łaczności (tablica 1). Ich przewaga w tej sekcji była przygniatająca, zwłaszcza w zakresie rentowności obrotu brutto i rentowności operacyjnej.
W handlu lepsze wyniki finansowe uzyskiwali MSP-eksporterzy (tablica 1). Ich przewaga nie była zbyt duża, ale wystąpiła we wszystkich wskaźnikach rentowności.
W budownictwie i obsłudze nieruchomości sytuacja była zmienna (tablica 1). W budownictwie, początkowo (1995 r.) górowali pozostali eksporterzy, ale od 1996 r. ustąpili oni zdecydowanie pola MSP-eksporterom. Z kolei w sekcji K, w pierwszych dwóch latach przeważali wyraźnie MSP-eksporterzy, a w ostatnim okresie tj. w I połowie 1997 r. układ był odwrotny: znacznie wyższą rentownością wykazywali się więksi eksporterzy.

5. Porównanie wyników finansowych małych i średnich eksporterów

Generalnie można stwierdzić, że sytuacja małych eksporterów w I-II kwartale 1997 r. zdecydowanie pogorszyła w porównaniu z latami 1995 - 1996 (rys. 12).

Rys. 12. Rentowność obrotu brutto małych i średnich eksporterów (w %)

Rentowność obrotu brutto tej podgrupy eksporterów wynosząca 3,5% w 1995 r. i 3,8% w 1996 r. obniżyła się do zaledwie 1,5% w I półroczu 1997 r. W zakresie rentowności obrotu netto było to odpowiednio: 1,5%, 1,9% i 0,1%, a w zakresie rentowności operacyjnej: 4,4%, 4,8% i 0,5%. W okresie badanych dwóch i pół lat systematycznie zwiększał się także udział kosztów pracy i kosztów materiałowych w sprzedaży ogółem u małych eksporterów. W przypadku tego pierwszego wskaźnika było to 8,5% w 1995 r., 9,6% w 1996 r. i 16,5% w I-II kwartale 1997 r.
Spośród głównych sekcji, zjawisko spadku rentowności u małych eksporterów wystąpiło systematycznie w przemyśle przetwórczym (sekcja D). W sekcji tej rentowność obrotu brutto zmniejszyła się z 3,2% w 1995 r., do 2,7% w 1996 r. i do 2% w I-II kwartale 1997 r. (tablica 2). Porównując pierwszy i ostatni badany okres, można stwierdzić, że zjawisko regresu w zakresie wskaźnika rentowności obrotu brutto wystąpiło przede wszystkim w następujących działach sekcji D:
- produkcji artykułów spożywczych i napojów (dział 15),
- produkcji chemikaliów, wyrobów chemicznych i włókien sztucznych (24),
- produkcji instrumentów medycznych, precyzyjnych i optycznych (33),
- zagospodarowanie odpadów (37).
Pogorszenie sytuacji finansowej małych eksporterów nastąpiło także w budownictwie i handlu. W tej ostatniej sekcji spowodowane to było gorszymi wynikami działu handlu hurtowego.
W transporcie i łączności rezultaty finansowe małych eksporterów poprawiły się w 1996 r. w porównaniu z 1995 r. Jednak dla sekcji tej brak jest danych za I połowę 1997 r.
O ile kondycja małych przedsiębiorstw-eksporterów osłabła, o tyle sytuacja finansowa średnich eksporterów w I półroczu 1997 r. nieznacznie poprawiła się w stosunku do lat 1995 - 1996. Rentowność obrotu brutto tej podgrupu firm osiągnęła w I-II kwartale 1997 r. poziom 4,3%, podczas gdy w 1995 r. wynosiła ona 4,1%, a w 1996 r. 4,0% (rys. 12).
Biorąc pod uwagę pierwszy i ostatni okres, można stwierdzić, że wyniki finansowe średnich eksporterów wykazywały tendecje do poprawy w trzech liczących się sekcjach: w działalności produkcyjnej, budownictwie i transporcie (tablica 2). Natomiast raczej o regresie kondycji finansowej średnich eksporterów można mówić w przypadku handlu i obsługi nieruchomości.

Tablica 2
Rentowność obrotu brutto małych i średnich eksporterów (w %)
Wyszczególnienie 1995 1996 I-II kw. 1997
Mali eksp. Średni eksp. Mali eksp. Średni eksp. Mali eksp. Średni eksp.
Eksporterzy ogółem 3,1 4,1 3,8 4,8 1,5 4,3
Działalność produkcyjna 3,2 3,7 2,7 4,7 2,0 5,4
Budownictwo 2,7 3,2 4,1 6,4 2,1 5,7
Handel 3,0 3,5 2,7 2,9 2,8 3,1
Transport i łączność 2,9 2,8 3,8 3,2 * 3,1
Obsługa nieruchomości 4,0 8,0 19,0 5,2 4,8 6,6

Porównując położenie finansowe małych i średnich eksporterów można stwierdzić, że we wszystkich trzech badanych okresach eksporterzy, zatrudniający od 51 do 250 osób, uzyskiwali lepsze wyniki finansowe niż eksporterzy, zatrudniający od 6 do 50 osób. Przewaga eksporterów średnich była największa w I-II kwartale 1997 r. i stosunkowo niewielka w 1996 r. (rys. 12).
Na pięć podstawowych sekcji średni eksporterzy górowali w trzech sekcjach: w działalności produkcyjnej, w budownictwie, w handlu. W transporcie i łączności przewaga była po stronie małych firm, natomiast w obsłudze nieruchomości, sytuacja była niejednoznaczna.
W przemyśle przetwórczym (działalność produkcyjna) sytuacja małych i średnich eksporterów rozwijała się w odmiennych kierunkach. O ile kondycja średnich firm wykazywała tendencję do poprawy, o tyle wyniki małych przedsiębiorstw wykazywały systematyczny regres. W rezultacie zwiększyła się znacznie różnica między wskaźnikami rentowności dla średnich i małych eksporterów tej sekcji. Jeśli w 1995 r. rentowność obrotu brutto średnich eksporterów była wyższa o 0,5 punktu procentowego od analogicznego wskaźnika dla małych firm, to w 1996 r. różnica ta powiększyła się do 2 punktów procentowych, a w I półroczu 1997 r. do 3,4 punktu procentowego.


Biuro Studiów i Ekspertyz, 1998 r.