Okresy przejściowe w Traktatach o przystąpieniu do Europejskiej (wybrane przykłady : Hiszpania, Portugalia, Austria, Finlandia, Szwecja)

Zespół Integracji Europejskiej (opracowanie zbiorowe)

Raport nr 145


Państwa przystępujące do Unii Europejskiej (w przypadku Hiszpanii i Portugalii Wspólnot Europejskich, jako że traktat o ich przystąpieniu wszedł w życie przed wejściem w życie traktatu o Unii Europejskiej) zwykle negocjują ze stroną wspólnotową zachowanie tzw. "okresów przejściowych". Podobnie czyni Unia. Jest to forma obrony interesów państw przystępujących do Unii, ale również interesów Unii w tzw. sektorach "wrażliwych". Są to okresy o różnej długości, w zależności od państwa przystępującego, dziedziny gospodarki, bądź zakresu regulacji istniejącego aktu prawnego Unii. W okresie przejściowym zakłada się, że mechanizmy i zasady obowiązujące w Unii w odniesieniu do poszczególnych działów gospodarki nie będą poddane od razu jej reżimowi prawnemu, lecz że nastąpi stopniowe, kilkuletnie dostosowanie danego państwa do obowiązujących w Unii zasad. Należy zwrócić uwagę, że w okresie dostosowawczym wynegocjowanym przez Unię dostosowuje ona swoją gospodarkę do sytuacji wytworzonej przez przyjęcie nowych członków. Również wejście w życie niektórych przepisów prawa europejskiego w stosunku do danego państwa może ulegać opóźnieniu. Niniejsza praca przedstawia ogólny zarys wynegocjowanych przez Rządy Hiszpanii, Portugalii, Austrii, Finlandii oraz Szwecji okresów przejściowych po przystąpieniu tych krajów do Unii i powstała w momencie rozpoczęcia negocjacji akcesyjnych przez Polskę, które mogą doprowadzić do określenia, odpowiednich dla przystąpienia naszego kraju, okresów przejściowych.

Spis treści

Traktat o przystąpieniu Królestwa Hiszpanii i Republiki Portugalii do Wspólnot Europejskich z dnia 12 czerwca 1985 r.

Hiszpania
Przepisy instytucjonalne (art. 28-29 TP) Swobodny przepływ towarów (art. 30 - 54 TP)
Swobodny przepływ pracowników, usług i kapitałów (art. 55 - 66 TP)
Rolnictwo (art. 67 - 153 TP)
Rybołówstwo (154 - 176 TP)
Stosunki zewnętrzne (art. 177 - 183 TP)
Przepisy finansowe (art. 184 - 188 TP)
Przepisy przejściowe (art. 392-403 TP)

Portugalia
1. Przepisy instytucjonalne Swobodny przepływ towarów
Swobodny przepływ pracowników, usług i kapitału

Rolnictwo
Rybołówstwo
Wspólna polityka handlowa
Umowy międzynarodowe i inne postanowienia przejściowe

Traktat o przystąpieniu Austrii, Finlandii i Szwecji do Wspólnot Europejskich z dnia 24 czerwca 1994 r.

Austria
Swobodny przepływ towarów
Swobodny przepływ osób, usług i kapitału
Polityka konkurencji (art. 71)
Stosunki zewnętrzne i unia celna (art. 73 - 78)
Postanowienia finansowe i budżetowe (art. 79 - 83
Regulacje dotyczące rolnictwa
Statystyka (Aneks XV)
Polityka społeczna (Aneks XV)
Ochrona środowiska (Aneks XV)
Podatki
Transport (Protokół 9):

Finlandia
Obszar stosowania Traktatu
Swobodny przepływ towarów
Swobodny przepływ osób, usług i kapitału
Statystyka
Rybołówstwo
Stosunki zewnętrzne i unia celna
Postanowienia budżetowe i finansowe
Rolnictwo

Szwecja

Traktat o przystąpieniu Królestwa Hiszpanii i Republiki Portugalii do Wspólnot Europejskich z dnia 12 czerwca 1985 r.

I

W dniu 12 czerwca 1985 r. podpisano w Madrycie i w Lizbonie Traktat o przystąpieniu Królestwa Hiszpanii i Republiki Portugalii do Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej, wraz z załączonym aktem dotyczącym warunków przystąpienia i stosowania Traktatów (z licznymi załącznikami, protokołami oraz deklaracjami), które odnoszą się jednocześnie do trzech Wspólnot.1
Traktat o przystąpieniu Hiszpanii i Portugalii do Wspólnot Europejskich zawiera 403 artykuły, podzielone na 5 części, z czego część 4 (art. 28-380) dotyczy środków przejściowych: art. 28-29 to przepisy instytucjonalne wspólne dla Hiszpanii i Portugalii, art. 30-188 to przepisy przejściowe przyznane Hiszpanii, art. 189-377 to przepisy przejściowe przyznane Portugalii. Część V stanowi źródło wiadomości o przyznaniu obu krajom okresów przejściowych dla wprowadzenia do ich porządków prawnych niektórych dyrektyw i decyzji, a także wskazuje rozporządzenia, które obowiązują oba kraje od dnia 1 marca 1986 r. Do Traktatu dołączonych jest 36 załączników, 25 protokołów oraz liczne deklaracje, które są włączone do jednolitego aktu końcowego.

II
Hiszpania

Na początku lat sześćdziesiątych Hiszpania rozpoczęła starania o przyjęcie do EWG lub zapewnienie jej przynajmniej statusu członka stowarzyszonego. W dniu 9 lutego 1962 r. rząd przedstawił oficjalne pismo w sprawie rozpoczęcia rozmów na temat stowarzyszenia Hiszpanii z EWG. Rada Ministrów EWG przystąpiła do omawiania tej sprawy dopiero 25 marca 1964 r., a rokowania toczyły się przez sześć lat. W dniu 20 marca 1970 r. między Hiszpanią a EWG podpisany został układ preferencyjny, oparty na art. 113 Traktatu Rzymskiego. Głównym celem układu była likwidacja barier celnych w handlu między Hiszpanią a krajami członkowskimi EWG. W dniu 28 lipca 1977 r. rząd hiszpański złożył oficjalny wniosek o przyjęcie Hiszpanii do EWG w charakterze pełnoprawnego członka i przez kilka kolejnych lat oczekiwał na pozytywną decyzję Wspólnoty, mimo iż stawiane jej poprzednio warunki polityczne zostały przez Hiszpanię spełnione.
Sprawa przystąpienia do EWG była popierana przez wszystkie siły polityczne, choć w szerokich kręgach społeczeństwa hiszpańskiego i kołach biznesu istniały obawy co do wysokości kosztów dostosowawczych gospodarki hiszpańskiej, pragnącej sprostać wymogom stawianym jej przez Wspólnotę. W Hiszpanii wytworzyła się nowa wizja europeizmu, którą określano mianem europeizmu bezkrytycznego (europeismo acritico), która przejawiała się w jednomyślnej akceptacji nadrzędnego charakteru opcji europejskiej przez wszystkie główne siły polityczne kraju. W ścisłych związkach Hiszpanii z Europą widziano gwarancję powodzenia demokratycznych reform i zabezpieczenie kruchej demokracji przed powrotem dyktatorskiej formy rządów.2
Negocjacje rozpoczęły się pod koniec 1978 r., po uprzedniej pozytywnej opinii Komisji Europejskiej i trwały przez wiele lat prowadząc, po impulsie na szczycie Rady Europejskiej w Fontainebleau w dniach 25-26 czerwca 1984 r., do przystąpienia obu państw półwyspu iberyjskiego. W dniu 12 czerwca 1985 r. Hiszpania podpisała Traktat o przystąpieniu do Wspólnot Europejskich (dalej w skrócie zwany TP), który został ratyfikowany przez Kongres Deputowanych jednogłośnie. Z dniem 1 stycznia 1986 r. Hiszpania jest pełnoprawnym członkiem WE (dzień wejścia w życie TP).
Stało się rzeczą jasną, iż Hiszpania nie była w stanie wypełnić wszystkich obowiązków związanych z członkostwem (przyjęcie "acquis communautaire"). Stąd istotne znaczenie miał przyznany jej okres przejściowy. Był on wyrazem swego rodzaju równowagi. Ze strony hiszpańskiej przyjęto w pewnych przypadkach długie okresy przejściowe wymagane przez Wspólnotę i wynikające z niewielkiego stopnia uzupełniania się gospodarki hiszpańskiej i wspólnotowej (szczególnie chodzi o rolnictwo i rybołówstwo). Ze swej strony Wspólnota musiała zaakceptować okresy przejściowe, jakich żądała Hiszpania (unia celna, monopole, usługi), by umożliwić integrację niektórych sektorów produkcyjnych.

1. Przepisy instytucjonalne (art. 28-29 TP):

Ustalono, iż w ciągu dwóch lat od przystąpienia do WE, oba nowo przystępujące kraje przeprowadzą pierwsze powszechne, bezpośrednie wybory do Parlamentu Europejskiego, w oparciu o Akt z 20 września 1976 r. o wyborach bezpośrednich do PE. Hiszpania uzyskała 60 miejsc dla swoich deputowanych. Ich mandat wygasł w tym samym czasie, w którym wygasł mandat innych deputowanych europejskich wybranych na tę kadencję.

2. Swobodny przepływ towarów (art. 30 - 54 TP):

Uzgodniono 7-letni okres przejściowy o charakterze ogólnym w celu całkowitej eliminacji ceł (kalendarz stopniowej redukcji cła przewiduje art. 31 TP).
Ustanowiono roczne kontyngenty celne na importowane ze Wspólnoty produkty o znaczeniu narodowym (Protokół nr 6 przewiduje dla samochodów osobowych kontyngenty na trzy kolejne lata w wysokości 32.000 w roku 1986, 36.000 w 1987 r. oraz 40.000 w 1988 r.).
Dla towarów importowanych przez Hiszpanię z państw trzecich uzgodniono 7-letni okres przejściowy mający na celu stopniowe dostosowanie hiszpańskiej taryfy celnej do wspólnej taryfy celnej (art. 37 TP przewiduje roczne wskaźniki dostosowawcze). Hiszpania stosuje całkowicie wspólną taryfę celną oraz jednolitą taryfę EWWiS od dnia 1 stycznia 1993r. (za wyjątkiem produktów określonych w załączniku do umowy w sprawie handlu cywilnymi statkami powietrznymi, zawartej w ramach negocjacji handlowych w latach 1974 - 1979, co do których Hiszpania stosuje wspólna taryfę celną od dnia 1 marca 1986 r.).
Hiszpania stosuje nomenklaturę wspólnej taryfy celnej oraz jednolitej taryfy EWWiS od dnia 1 marca 1986 r.
Stosowanie zasad konkurencji przez Hiszpanię obowiązuje od chwili jej przystąpienia do WE.
Protokół nr 2 do TP określa warunki na jakich przepisy EWG i EWWiS stosuje się do Wysp Kanaryjskich, Ceuty i Melilli w zakresie swobody przepływu towarów.
Ustalono także, iż przez dwa lata Hiszpania może stosować ograniczenia ilościowe w imporcie w stosunku do artykułów wymienionych z załączniku III (urządzenia radiotelefoniczne i radiotelegraficzne, traktory) oraz trzy lata w stosunku do artykułów wymienionych w załączniku IV. Jednocześnie ustalono, iż owe ograniczenia ilościowe polegać będą na kontyngentowaniu obrotu towarowego oraz, że kwoty kontyngentów będą stopniowo rosły (art. 43 TP). Zasady stosowania kontyngentów określa Protokół nr 7.
Z drugiej strony, przez okres trzech lat, państwa członkowskie mogły utrzymać ograniczenia ilościowe na eksportowany z Hiszpanii złom i odlewy żelaza i stali z zastrzeżeniem, iż ograniczenia te nie mogły być ostrzejsze niż stosowane w stosunku do państw trzecich.
Ustalono 6 lat na przystosowanie monopoli państwowych (produkty tytoniowe i produkty naftowe wyszczególnione w załączniku V) poprzez stopniowe znoszenie wyłącznego prawa importu oraz stopniowe otwarcie kontyngentów na te towary pochodzące z państw członkowskich.
Protokół nr 9 reguluje zasady wymiany produktów tekstylnych pomiędzy Hiszpanią i Wspólnotą.
Hiszpania została zobowiązana do zakończenia, w okresie trzech lat od przystąpienia do WE, restrukturyzacji przemysłu stalowego na warunkach określonych w Protokole nr 10 (art. 52 TP).
Dla celów statystycznych Hiszpania, w okresie przejściowym trwającym 7 lat, poddała nadzorowi wspólnotowemu napoje spirytusowe oraz produkty określone w załączniku VII.
Protokół III dotyczy wymiany towarowej pomiędzy Hiszpanią i Portugalią w okresie stosowania środków przejściowych.

3. Swobodny przepływ pracowników, usług i kapitałów (art. 55 - 66 TP):

W zakresie swobody przepływu pracowników wprowadzono zasadę jednakowego traktowania pracowników hiszpańskich osiedlonych w krajach członkowskich od chwili podpisania TP oraz 7-letni okres przejściowy dla wolnego ruchu w obie strony. W szczególności ustalono, iż art. 1-6 rozporządzenia Rady nr 1612/68 dotyczącego swobodnego przepływu pracowników na terytorium Wspólnoty3 będą stosowane dopiero od dnia 1 stycznia 1993 r. (artykuły te regulują prawo dostępu do rynku pracy: obywatele państw członkowskich i ich pracodawcy mogą swobodnie zawierać umowy o pracę i je wykonywać bez dyskryminacji ze względu na obywatelstwo - art. 2, niedozwolone są wszelkie krajowe środki prawne ograniczające, w sposób nie przewidziany dla własnych obywateli, zatrudnienie i wykonywanie pracy przez obywateli innych państw członkowskich - art. 3, bezskuteczne są środki krajowe, które by ograniczały co do liczby lub procentu, przedsiębiorstwa, branży, regionu lub kraju zatrudnienie obywateli innych państw członkowskich - art. 4, państwo udziela pomocy w poszukiwaniu pracy na zasadach narodowych - art. 5, rekrutacja i zatrudnienie nie mogą podlegać ocenie kryteriów medycznych, zawodowych i innych dyskryminujących przez wzgląd na obywatelstwo - art. 6). Natomiast stosowanie art. 11 powyższego rozporządzenia (podejmowanie pracy przez członków rodziny obywatela WE zatrudnionego na terytorium danego państwa członkowskiego bez względu na obywatelstwo) do 31 grudnia 1990 r. obwarowane było pewnymi warunkami (art. 57 TP).
Do 31 grudnia 1992 r. Hiszpania i państwa członkowskie utrzymały w mocy porozumienia dwustronne dotyczące wykonywania pracy i dostępu do zatrudnienia przez pracowników obu stron, z wyjątkiem Wielkiego Księstwa Luksemburga, z którym umowy podpisane w tym zakresie utrzymane były w mocy do 31 grudnia 1995 r. (art. 56 TP).
Stosowanie przez Hiszpanię decyzji Komisji dotyczącej zbierania i przekazywania informacji dotyczących zatrudnienia (w oparciu o art. 15 rozporządzenia 1612/68) oraz decyzji Komisji dotyczącej przekazywania informacji dotyczących warunków życia, pracy i rynku zatrudnienia (w oparciu o art. 14 ust. 3 rozporządzenia 1612/68) odroczono do 1 stycznia 1993 r.
W zakresie wprowadzania w życie przepisów rozporządzenia Rady Nr 1408/71 dotyczącego stosowania reżimów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych i pracowników samodzielnych oraz członków ich rodzin, którzy przemieszczają się wewnątrz Wspólnoty4 przesunięto obowiązek ich stosowania do 31 grudnia 1988 r. (art. 60 TP). W okresie tym, utrzymano także w mocy przepisy umów dwustronnych w zakresie zabezpieczenia społecznego mające zastosowanie do pracowników hiszpańskich (dot. umów zawartych pomiędzy Hiszpanią a niektórymi państwami członkowskimi: Belgią, Niemcami, Włochami, Luksemburgiem, Holandią, Portugalią i Wielką Brytanią).
W zakresie swobody przepływu kapitału Hiszpania uzyskała możliwość odroczenia liberalizacji przepływu kapitału wymienionych na liście A i B pierwszej dyrektywy Rady z 11 maja 1960 r.5 i drugiej dyrektywy Rady Nr 63/21/EWG.6 (do których aneks dzieli ruchy kapitału na cztery kategorie określone jako listy A, B, C i D, z czego liberalizacja jest obowiązkowa w stosunku do form ruchu kapitału zamieszczonych na listach A i B).
Hiszpania przyjęła zasadę Wspólnoty o krótkich okresach przejściowych na stosowanie niektórych norm szczegółowych: 5 lat na liberalizację inwestycji bezpośrednich przez hiszpańskich rezydentów w przedsiębiorstwach państw członkowskich mających na celu nabycie lub użytkowanie nieruchomości i 3 lata na liberalizację bezpośrednich inwestycji przez hiszpańskich rezydentów w przedsiębiorstwach wspólnotowych mających na celu nabycie papierów wartościowych.
Hiszpania uzyskała także 5-letni okres przejściowy dla liberalizacji inwestycji nieruchomości dokonywanych w państwach członkowskich przez hiszpańskich rezydentów, o ile te inwestycje nie były związane z imigracją w ramach swobody przepływu pracowników lub prawa przedsiębiorczości oraz, w okresie 3 lat, zagranicznych tytułów wartościowych notowanych na giełdzie dokonywanych przez hiszpańskich rezydentów w innych państwach członkowskich.

4. Rolnictwo (art. 67 - 153 TP):

Art. 67-153 TP mają zastosowanie do produktów rolnych z wyłączeniem produktów wymienionych w rozporządzeniu Rady nr 3796/81 w sprawie wspólnej organizacji rynku w sektorze rybołówstwa.7
Ustanowiono okres przejściowy o charakterze ogólnym na 10 lat. Przez ten czas ceny hiszpańskie i stopień pomocy państwa zbliżały się do swych odpowiedników w pozostałych krajach Wspólnoty.
I tak, Traktat przyjął zasadę stopniowego dostosowywania cen hiszpańskich na produkty rolne do cen wspólnotowych. W stosunku do produktów rolnych, których cena w Hiszpanii była niższa od ceny wspólnotowej przyjęto zasadę zbliżania cen w siedmiu etapach (cena wspólnotowa była stosowana w siódmym etapie). W stosunku do produktów rolnych, których cena w Hiszpanii była wyższa od wspólnotowej zbliżanie cen nastąpiło w przeciągu 7 lat od przystąpienia, z zastrzeżeniem cen na produkty rolne, których cena w Hiszpanii była znacznie wyższa od cen wspólnotowych (w tym drugim przypadku, Rada miała w czwartym roku po przystąpieniu podjąć decyzję o przedłużeniu okresu przybliżania cen bądź podjęcia innych środków w celu przyśpieszenia tego procesu, art.70 TP).
W stosunku do produktów rolnych pochodzących z państw trzecich, dopuszczonych do swobodnego obrotu na terytorium WE, Hiszpania uzyskała 7-letni okres przejściowy dla objęcia tych towarów wspólną taryfą celną (art. 75 ust. 1 TP ustanawia kalendarz znoszenia ceł na te towary mający na celu stopniową redukcję ceł od 1 marca 1986 r. w sposób zapewniający całkowite ich zniesienie, a zatem wejście taryfy celnej, z dniem 1 stycznia 1993 r.).
Niemniej, w stosunku do produktów objętych rozporządzeniem Rady nr 1035/72 ustanawiającym wspólny rynek warzyw i owoców8 ustalono 10-letni okres przejściowy dla wejścia wspólnej taryfy celnej (z dniem 1 stycznia 1996 r.), jednocześnie określając harmonogram stopniowej redukcji cła. 10-letnie okresy przejściowe wraz z kalendarzem znoszenia ceł przewidziano także dla produktów zbożowych, nasion i roślin oleistych. Kakao objęte zostało 5-letnim okresem przejściowym. W stosunku do mięsa wołowego oraz miodu ustalono 8 etapów znoszenia ceł poprzez ich redukcję o 12,5 % na początku każdej kampanii handlowej.
Hiszpania stosuje nomenklaturę wspólnej taryfy celnej od dnia 1 marca 1986 r.
Stworzono specjalny wspólny mechanizm wymiany handlowej pomiędzy Wspólnotą a Hiszpanią, tzw. uzupełniający system handlowy (w skrócie: fran. "MCE", ang. "STM"), który był stosowany od dnia 1 marca 1986 r. do 31 grudnia 1995 r., z wyłączeniem niektórych produktów rolnych, co do których MCE stosowano od dnia 1 stycznia 1990 r. do 31 grudnia 1995 r. (produkty objęte MCE określa art. 81 TP). Dla sprawnego funkcjonowania MCE utworzono komitet ad hoc, którego zadaniem było między innymi podejmowanie odpowiednich kroków w zakresie obrotu produktami rolnymi pomiędzy Hiszpanią i innymi państwami członkowskimi tak, aby zapewnić płynne przechodzenie do zasad określonych wspólną polityką rolną.
W przepisach dotyczących wspólnej organizacji rynków (art. 92-130 TP) uszczegółowiono zasady organizacji poszczególnych rynków (tłuszczu, mleka, mięsa wołowego, tytoniu, lnu i konopi, chmielu, nasion, jedwabnika, cukru, zboża, wieprzowiny, jaj, drobiu, ryżu, wina ecc.) w zakresie zbliżania cen, kwot wyrównawczych, pomocy wspólnotowej, utrzymania koncesji krajowych ecc.
Dodatkowo, w odniesieniu do rynku owoców i warzyw objętych rozporządzeniem Rady Nr 1035/72 przyjęto specjalny podział na podokresy dostosowawcze (1 etap: od 1 marca 1986 r. do 31 grudnia 1989 r., oraz 2 etap: od 1 stycznia 1990 r. do 31 grudnia 1995 r., przy czym przejście do drugiego etapu nastąpiło automatycznie; art. 131 TP). W pierwszym okresie umożliwiono Hiszpanii utrzymanie dotychczasowych krajowych regulacji, przy czym określono zasady jakim poddany został rynek owoców i warzyw na rynku krajowym (ceny, pomoc państwa, produkcja; art. 132-135 TP), na rynku wspólnotowym (cło, ograniczenia ilościowe i środki o podobnym skutku, subsydia; art. 136-142 TP), oraz wymiana handlowa z państwami trzecimi (ograniczenia ilościowe, subsydia; art. 143-146 TP). W drugim podokresie nastąpiło stopniowe dostosowywanie cen powyższych produktów do cen wspólnotowych, według mechanizmów określonych w TP.
Przepisy wspólnotowe dotyczące wspólnej polityki rolnej nie mają zastosowania do Wysp Kanaryjskich oraz hiszpańskich terytoriów zamorskich: Ceuty i Melilli (art. 25 TP).

5. Rybołówstwo (154 - 176 TP):

Przepisy wspólnotowe dotyczące wspólnej polityki rybołówstwa nie mają zastosowania do Wysp Kanaryjskich oraz Ceuty i Melilli (art.25 ust. 3 TP).
W kwestii dostępu do wód i zasobów ryb określono szczegółowe warunki oraz obszary w których statki hiszpańskie mogły prowadzić działalność rybołówczą. I tak, trzysta hiszpańskich statków rybackich z tzw. listy podstawowej (załącznik IX zawiera imienną listę tych statków oraz ich dane techniczne) uzyskało możliwość prowadzenia działalności rybackiej w pewnych obszarach CIEM (Vb, VI, VII, VIIIa, b i d) przez okres 10 lat oraz, jako wyjątek, uzyskało dostęp do strefy rybołówstwa "irlandzki box", do dnia 31 grudnia 1995 r. Ponadto, 150 statków standardowych zostało upoważnionych do prowadzenia równolegle działalności rybołówczej pod warunkiem, iż figurują na liście okresowej (okres 1 miesiąca) uchwalanej przez Komisję (szczegółowe warunki techniczne i strefy połowów określa art. 158 ust. 2 TP). Liczba statków standardowych mogła ulec zwiększeniu w zależności od wielkości dopuszczalnych połowów (TAC) przyznanych Hiszpanii zgodnie z procedurą określoną w art. 11 rozporządzenia Rady nr 170/83.9 Także liczba statków wspólnotowych, uprawnionych do połowów na wodach Oceanu Atlantyckiego należących do Hiszpanii, objętych CIEM, jest określana corocznie zgodnie z procedurą określoną w art. 11 rozporządzenia Rady EWG nr 170/83 (art. 164 TP).
Szczegółowe warunki połowów na wodach hiszpańskich, przez okres 10 lat, w stosunku do portugalskich statków rybackich (gatunki ryb, ilość połowów, obszar CIEM, okres, w którym uprawnia się do połowów, liczba statków ecc.) określa art. 165 TP.
Wspólnota przejęła umowy podpisane przez Hiszpanię z krajami trzecimi z dniem jej przystąpienia do WE. Wszelkie zwolnienia lub kontyngenty taryfowe na produkty rybołówstwa, które Hiszpania przyznała przedsiębiorstwom mieszanym utworzonym przez osoby fizyczne i prawne Hiszpanii i innych państw (wymienionych w załączniku XII) ulegały, przez okres 7 lat stopniowej redukcji, zgodnie z kalendarzem, przewidzianym w art. 168 TP.
W kwestii organizacji wspólnego rynku ryb przyjęto zasadę stopniowego przybliżania cen kierunkowych sardynek poławianych na Atlantyku do cen kierunkowych sardynek poławianych na Morzu Śródziemnym (10 rocznych etapów, przy czym pierwszy miał miejsce w 2 miesiące po przystąpieniu Hiszpanii do WE) oraz na sardele (5 rocznych etapów).
Opłaty celne na niektóre produkty rybołówstwa pomiędzy Wspólnotą a Hiszpanią ulegały, przez okres 7 lat, stopniowej redukcji zgodnie z harmonogramem przewidzianym w art. 173 ust. 1 TP, natomiast na sardynki w konserwach przez okres 10 lat, zgodnie z harmonogramem przewidzianym w art. 173 ust. 2 TP.
Hiszpania przyjęła wspólną taryfę celną z dniem 1 stycznia 1993 r.
Ustalono także, iż do 31 grudnia 1992 r. produkty określone w załączniku XIII importowane do Hiszpanii z państw członkowskich będą poddane mechanizmowi wyrównawczemu, z wyłączeniem sardynek w konserwach importowanych z Portugalii, które objęto mechanizmem wyrównawczym do 31 grudnia 1990 r.
Ograniczenia ilościowe stosowane na terytorium Wspólnoty do produktów pochodzących z Hiszpanii (na warunkach określonych w art. 19 ust. 4 rozporządzenia Rady EWG nr 3796/8110), są stopniowo redukowane i zniesione z dniem 1 stycznia 1993 r. (tuńczyk w konserwach) oraz z dniem 1 stycznia 1996 r. (sardynki w konserwach).
Do 31 grudnia 1992 r. Hiszpania mogła utrzymać, w stosunku do państw trzecich, ograniczenia ilościowe na produkty rybołówstwa określone w załączniku XIV w granicach i na zasadach określonych przez Radę.

6. Stosunki zewnętrzne (art. 177 - 183 TP):

W ramach wspólnej polityki handlowej przyjęto generalną zasadę, iż Hiszpania utrzyma ograniczenia ilościowe na importowane z państw trzecich produkty, którymi obrót w stosunku do WE został poddany takim ograniczeniom.
Załącznik XV określa szczegółowo produkty do których Hiszpania, do 31 grudnia 1991 r., mogła stosować ograniczenia ilościowe w formie kontyngentów (ilościowych lub kwotowych) tytułem derogacji przejściowych w okresie dochodzenia do wspólnego reżimu liberalizacji niektórych importowanych produktów, pod warunkiem notyfikacji tych ograniczeń (w stosunku do państw członkowskich GATT) przed przystąpieniem. Import tych produktów został w całości objęty wspólnym reżimem liberalizacyjnym 1 stycznia 1992 r. Kwota tych kontyngentów rosła każdego roku w rytmie 17% dla kontyngentów określonych w ECU i 12% dla kontyngentów określonych ilościowo.
Od dnia 1 marca 1986 r. Hiszpania stosuje stopniowo system preferencyjny do produktów określonych w załączniku II do Traktatu Rzymskiego (harmonogram określony w art. 178 TP), z wyłączeniem produktów określonych w załączniku XVII do TP, co do których przyjęto harmonogram stopniowego przybliżania do cła w systemie preferencyjnym w okresie do 31 grudnia 1992 r.
Hiszpania została zobowiązana do stosowania w całości stawek preferencyjnych w stosunku do państw trzecich z dniem 1 stycznia 1996 r.
W celu zapewnienia stosowania przez Wspólnotę wspólnego reżimu wobec państw trzecich, jak też jednolitość praw i zobowiązań państw członkowskich określonych w umowach zawartych dotychczas przez WE z państwami trzecimi (wymienionymi w art. 181 TP), Hiszpania przyjęła postanowienia tych umów z dniem przystąpienia do WE. Okresy przejściowe i ewentualne środki dostosowawcze zawarte zostały w protokołach do umów zawartych pomiędzy umawiającymi się państwami, z zastrzeżeniem, iż środki przejściowe nie mogły pociągać za sobą przyznania tym państwom przez Hiszpanię traktowania korzystniejszego od tego, które stosowała wobec Wspólnoty, w szczególności co do ograniczeń ilościowych. Z drugiej strony, w stosunku do państw określonych w art. 181 TP środki przejściowe nie mogły pociągnąć za sobą traktowania mniej korzystnego niż w stosunku do państw trzecich.
Art. 182 TP nałożył na Hiszpanię obowiązek wypowiedzenia umowy z krajami EFTA ze skutkiem od 1 stycznia 1986 r.

7. Przepisy finansowe (art. 184 - 188 TP):


Opłaty pobierane w związku z importem produktów rolnych z krajów trzecich podlegających wspólnej organizacji rynku, określone w art. 2 ust. a) decyzji Nr 70/243/EWWiS, EWG i Euratom w sprawie systemu zasobów własnych 11 trafiają do budżetu Wspólnoty z dniem przystąpienia Hiszpanii do WE za wyjątkiem, do 1 stycznia 1990 r., opłat wyrównawczych przy imporcie owoców i warzyw objętych rozporządzeniem Rady nr 1035/72.
Natomiast opłaty celne określone w art. 2 ust. b) powyższej decyzji objęte są 7-letnim okresem przejściowym z zastrzeżeniem cła na nasiona i rośliny oleiste (objęte rozporządzeniem Rady nr 136/66) oraz owoce i warzywa (określone rozporządzeniem Rady nr 1035/72), które są objęte 10-letnim okresem przejściowym.
Z dniem przystąpienia Hiszpania odprowadza do budżetu WE także wpływy z tytułu podatku od wartości dodanej (VAT), obliczanego i kontrolowanego zgodnie z przepisami tzw. szóstej dyrektywy Rady nr 77/388/EWG. 12 Podatek VAT rozciąga się także na Wyspy Kanaryjskie, Ceutę i Melillę. Art. 187 TP ustala harmonogram zwracanej Hiszpanii przez WE odpowiednio kwoty wpłaty z tytułu środków własnych WE pochodzących z podatku VAT w latach 1986 - 1991.

8. Przepisy przejściowe (art. 392-403 TP):

Z dniem przystąpienia, oba kraje stały się adresatami dyrektyw i decyzji uchwalonych przez instytucje wspólnotowe na mocy art. 189 TR i art.161 Traktatu Euratom oraz zaleceń i decyzji uchwalonych na mocy art. 161 Traktatu EWWiS.
Niemniej, załącznik XXXVI przewiduje dla niektórych aktów prawnych (dotyczących swobody przedsiębiorczości oraz swobodnego przepływu usług, ochrony środowiska oraz podatków pośrednich) okresy przejściowe (Hiszpania uzyskała wyłączenie z wdrożenia do krajowego porządku prawnego, do 1 stycznia 1991 r., dyrektywy Rady Nr 78/688/EWG, 13 co w konsekwencji opóźniło osiedlanie się dentystów z krajów wspólnotowych w Hiszpanii do czasu powstania takiego tytułu w kraju).
Rozciągnięcie powszechnej mocy obowiązującej niektórych rozporządzeń celnych określonych w załączniku XXXV na terytorium Hiszpanii i Portugalii zostało odroczone do dnia 1 marca 1986 r., 1 stycznia 1993 r. lub 1 stycznia 1996 r. w zależności od konkretnego rozporządzenia.
W myśl art. 398 TP wszystkie porozumienia, decyzje i praktyki, wchodzące w zakres art. 65 Traktatu EWWiS, muszą być notyfikowane przez Komisję w trzy miesiące od przystąpienia do WE. Art. 399 TP nałożył, na oba nowoprzystępujące kraje, obowiązek poinformowania Komisji, w okresie trzech miesięcy od przystąpienia, o przepisach administracyjnych podjętych w celu zapewnienia ochrony sanitarnej ludności i pracowników przed promieniowaniem (wchodzących w zakres art. 33 Traktatu EWWiS).

Opracowała: Beata Jackiewicz

III
Portugalia

Droga Portugalii do Wspólnego Rynku utrudniona była przeszkodami natury politycznej, wynikającymi z przyjęcia przez ten kraj w okresie rządów Antonio Salazara zasad autarkicznego rozwoju gospodarczego. Dopiero w połowie lat sześćdziesiątych nastąpiło otwarcie gospodarki portugalskiej na współpracę z krajami europejskimi. Pierwsze rozmowy w sprawie ściślejszego związania się ze Wspólnym Rynkiem podjęto w 1962 roku - pozostały one jednak bezowocne.
W 1971 roku rząd Portugalii wystąpił z oficjalnym wnioskiem dotyczącym rozpoczęcia negocjacji w sprawie uzyskania przez to państwo statusu kraju stowarzyszonego ze Wspólnotami. Kraje Wspólnoty zgodziły się jedynie na podpisanie układu preferencyjnego - stanowiącego najniższy stopień powiązań ze Wspólnotą. Powody dla odmowy podpisania układu o stowarzyszeniu stanowiły zarówno względy gospodarcze (zacofanie gospodarki, eksport towarów konkurencyjnych), jak i polityczne (zastrzeżenia odnośnie niedemokratycznych form rządów w tym kraju, prowadzone wojny kolonialne). Po przewrocie w 1974 roku w Portugalii, w 1976 roku zawarto nowy układ preferencyjny, znoszący opłaty celne na szereg wyrobów eksportowanych przez Portugalię, oraz przyznano temu krajowi dodatkową pomoc finansową. W 1978 roku Portugalia złożyła formalny wniosek o przyjęcie jej do Wspólnot. Traktat o przystąpieniu, wraz z aneksami i dodatkowymi protokołami, podpisano wspólnie z Hiszpanią 12 czerwca 1985, z mocą obowiązującą od 1 stycznia 1986 r.

1. Przepisy instytucjonalne

Przewidziano, iż w okresie dwóch lat od daty wejścia Portugalii do Wspólnoty odbędą się powszechne i bezpośrednie wybory do Parlamentu Europejskiego, zgodnie z Aktem z dnia 20 września 1976 r. o wyborach bezpośrednich do Parlamentu. Portugalia uzyskała 24 miejsca w Parlamencie. Kadencja nowo wybranych członków Parlamentu miała się zakończyć wraz z zakończeniem kadencji całego Parlamentu.

2. Swobodny przepływ towarów

W zakresie swobodnego przepływu towarów w ramach negocjacji poprzedzających podpisanie traktatu o przystąpieniu Portugalii do Wspólnot Europejskich został wynegocjowany zasadniczy okres przejściowy trwający do 1 stycznia 1993 roku.
W przypadku znoszenia ceł przez Portugalię na wyroby pochodzące ze Wspólnoty ustalono ogólny okres przejściowy, ustalając harmonogram ograniczania wysokości cła w każdym roku. Dodatkowe opłaty o charakterze celnym stosowane przez Portugalię w obrocie ze Wspólnotą powinny być zniesione stopniowo, do dnia 1 stycznia 1991 r. Ustalono również harmonogram znoszenia opłat o charakterze fiskalnym na pewne towary importowane przez Potugalię (jako odstępstwo od zasady natychmiastowego zniesienia tego rodzaju opłat), takie jak np.: wyroby cukiernicze, alkohol pow. 80%, tytoń przetworzony, wyroby tytoniowe.
W przypadku towarów importowanych przez Portugalię z krajów trzecich uzgodniono okres dostosowania portugalskiej taryfy celnej do Wspólnej Taryfy Celnej trwający do dnia 1 stycznia 1993 r., wraz ze wskazaniem odpowiednich rocznych wskaźników dostosowawczych. Od 1 stycznia 1993 r. Portugalia miała stosować, w wymianie handlowej z państwami trzecimi, w pełnym zakresie wspólną taryfę celną oraz jednolitą taryfę EWWiS.
W zakresie handlu złomem utrzymano ograniczenia ilościowe: w przypadku importu przez Portugalię do dnia 31 grudnia 1988 r., w przypadku importu przez Wspólnotę z Portugalii do dnia 31 grudnia 1990 r.
Utrzymano kwoty importowe w zakresie handlu tekstyliami, opisanymi w protokole 17 do dnia 31 grudnia 1988 r., z możliwością przedłużenia przez Komisję okresu przejściowego o jeden rok.
Utrzymano możliwość stosowania kwot importowych w zakresie importu przez Portugalię samochodów, określonych w Protokole 18 załączonym do Traktatu, do 31 grudnia 1987 r.
W zakresie zwrotu opłat wnoszonych przez pacjentów za leki pochodzenia portugalskiego i importowanych ze Wspólnoty, a sprzedawanych pacjentom w Portugalii, objętym ubezpieczeniem zdrowotnym ustalono okres dostosowawczy trwający do dnia 1 stycznia 1989 r., w celu ujednolicenia zasad zwrotu sum płaconych za leki produkowane w Portugalii i importowane z państw Wspólnoty.
Ustalono okres do dnia 1 stycznia 1993 r. dla dostosowania przez Portugalię działalności monopoli państwowych o charakterze handlowym do wymogów art. 37 ust. 1 Traktatu Rzymskiego. Przy czym pełną liberalizacje obrotu paliwami ropopochodnymi ustalono na 31 grudnia 1992 r.
Ustalono, że w okresie 5 lat od daty przystąpienia do Wspólnot Portugalia dokona restrukturyzacji przemysłu stalowego, w sposób określony w protokole 20 załączonym do traktatu.

3. Swobodny przepływ pracowników, usług i kapitału

Traktat ustalił jako koniec zasadniczego okresu przejściowego dzień 1 stycznia 1993 r. dla wprowadzenia pełnej swobody poruszania się pracowników pomiędzy Portugalią i Wspólnotami. Jednocześnie utrzymano w mocy, do 31 grudnia 1992 roku możliwość stosowania przez Portugalię i odpowiednie państwa wchodzące w skład Wspólnoty postanowień zawartych w porozumieniach dwustronnych podpisanych pomiędzy stronami Państwami Wspólnoty (za wyjątkiem Wielkiego Księstwa Luksemburga, w przypadku którego okres ten wydłużono do końca 1995 r.) a Portugalią.
W zakresie podejmowania pracy przez członków rodziny pracownika pochodzącego z Portugalii lub państwa członka Wspólnoty i zatrudnionego odpowiednio w Państwie członku Wspólnoty lub Portugalii, ustalono że podjęcie pracy przez taką osobę przybyłą do odpowiedniego kraju po dniu wejścia w życie Traktatu będzie możliwe po upływie trzech lat, a od początku 1989 roku - po upływie 18 miesięcy od daty osiedlenia. Ograniczenie takie będzie obowiązywało do końca okresu przejściowego.
Stosowanie przez Portugalię postanowień aktów prawnych Wspólnoty, dotyczących programu zbierania i przekazywania informacji związanych z zatrudnieniem przesunięto do 1 stycznia 1993 r.
W zakresie wprowadzenia w życie w Portugalii, przepisów dotyczących systemu zabezpieczeń społecznych, przesunięto obowiązek ich stosowania w stosunku do pracowników portugalskich zatrudnionych w krajach Wspólnoty, oraz rodziny pracowników przebywających na terytorium Portugalii - do 31 grudnia 1988 r. Ponadto, w tym okresie, utrzymano w mocy odpowiednie przepisy umów dwustronnych zawartych przez Portugalię w zakresie zabezpieczenia społecznego z poszczególnymi krajami Wspólnoty.
W zakresie swobodnego przepływu kapitału postanowienia traktatu przewidują możliwość zniesienia ograniczeń wprowadzonych przez Portugalię dla swobody świadczenia usług turystycznych do 31 grudnia 1988 r., a w przypadku usług filmowych do 31 grudnia 1990 r.
Ponadto, Portugalia miała prawo w okresie do 31 grudnia 1989 roku wyrażać uprzednią zgodę na dokonywanie na jej terytorium bezpośrednich inwestycji w rozumieniu Pierwszej Dyrektywy z dnia 11 maja 1960 r. dotyczącej wprowadzenia w życie postanowień art. 67 Traktatu Rzymskiego, a dokonywanych przez podmioty pochodzące z innych krajów Wspólnoty. Ograniczenie to nie dotyczyło inwestycji w zakresie instytucji kredytowych.
Strony uzgodniły, że Portugalia może do 31 grudnia 1992 roku utrzymać w mocy przepisy ograniczające swobodne inwestowanie przez podmioty portugalskie na terytorium innych krajów, a także do 31 grudnia 1990 r. utrzymać w mocy przepisy ograniczające swobodny przepływ kapitału, związany z zakupem na terytorium Portugalii niektórych rodzajów nieruchomości (w tym rolnych), jak również utrzymano do 31 grudnia 1990 ograniczenia w swobodnym przepływie kapitału pochodzącego ze sprzedaży nieruchomości.
Przewidziano ograniczenia, do 31 grudnia 1990 r., w swobodnym obrocie, przez podmioty portugalskie, papierami wartościowymi emitowanymi poza Portugalią.
Ograniczenia w transferze środków przeznaczonych przez obywateli Portugalii na wydatki turystyczne za granicą miały być zniesione do 31 grudnia 1990.

4. Rolnictwo

W zakresie rolnictwa (z wyłączeniem rybołówstwa) wprowadzono jako zasadniczy okres przejściowy trwający do końca 1995 roku. Przewidziano uprawnienie dla Rady Ministrów Wspólnoty do wprowadzenia odpowiednich środków zaradczych w przypadku wystąpienia znacznych dysproporcji w handlu produktami rolnymi pomiędzy Portugalią i innymi państwami Unii, a także - po konsultacji z Parlamentem Europejskim - środków zmierzających do dostosowania postanowień Traktatu w przypadku zmian w przepisach Wspólnoty.
Postanowienia Traktatu przewidują stosowanie specjalnie określonego mechanizmu dostosowania cen na rynku wewnętrznym w Portugalii do cen obowiązujących we Wspólnocie. W ten sposób po zakończeniu okresu przejściowego ceny rynkowe produktów rolnych w Portugalii miały nie odbiegać od cen wspólnotowych.
Ustalono okres przejściowy dla znoszenia przez Wspólnoty ceł na produkty rolne importowane z Portugalii, wyznaczając jednocześnie procentową skalę obniżki w każdym roku, okres ten miał trwać 1 stycznia 1992 r. (w przypadku stosowania opłat celnych na takie same produkty pochodzące z państw trzecich), lub 1 stycznia 1995 r. Na niektóre produkty (określone gatunki kwiatów, przetwory pomidorowe) okres ten miał trwać do 1 stycznia 1989 r., (produkty winne) 1990 - 1992.
W przypadku importu przez Portugalię z krajów Wspólnoty, znoszenie ceł na artykuły rolne miało następować stopniowo do 1 stycznia 1993 r., lub w przypadku niektórych zdefiniowanych w Traktacie produktów (np. nasiona oleiste, niektóre rodzaje tłuszczów roślinnych) do 1 stycznia 1996 r.
Ustalono, że w zakresie obrotu produktami rolnymi z państwami trzecimi Portugalia będzie stosowała wspólną taryfę celną w całości od 1 stycznia 1993 r., do tego czasu przewidziano stopniowe dostosowywanie portugalskiej taryfy celnej (w przypadku pewnych towarów okres ten wydłużono do końca 1995 roku). Pomoc państwowa dla rolnictwa, w przypadku wystąpienia zaburzeń na rynku produktów rolnych, mogła być utrzymana przez Portugalię do końca okresu przejściowego, bez określenia stopnia zmniejszania w każdym roku.
W zakresie artykułów rolnych wymienionych w załączniku XXI umożliwiono Portugalii do 31 grudnia 1992 r. stosowanie ograniczeń ilościowych przy imporcie towarów z państw trzecich, w przypadku produktów określonych w załączniku XXVI okres ten trwał 31 grudnia 1995 r.
Postanowiono utworzyć specjalny wspólny mechanizm: "uzupełniający system handlowy" (STM) - który miał być stosowany w okresie do 31 grudnia 1995 r., w zakresie produktów wymienionych w załączniku XXII do Traktatu. Mechanizm miał był zarządzany przez Komisję przy udziale ustanowionego specjalnie komitetu ad hoc i polegał na corocznym podejmowaniu odpowiednich kroków w zakresie obrotu towarami rolnymi pomiędzy Portugalią i innymi państwami Wspólnoty, tak aby zapewnić płynne przechodzenie Portugalii do zasad określonych wspólną polityką rolną.
W zakresie ustalania cen na produkty rolne ustalono mechanizm ujednolicający, który umożliwiał Portugalii stopniowe dostosowanie cen na produkty wymienione w Traktacie, do poziomu cen ustalanych dla Wspólnoty, przy czym okres ten wynosił nawet do 10 lat od wejścia w życie Traktatu, w zależności od rodzaju produktu.
Przyjęto dodatkowy, specjalny podział na dwa podokresy dostosowawcze w zakresie rolnictwa trwające każdy po pięć lat. W pierwszym okresie umożliwiono Portugalii utrzymanie dotychczasowych wewnętrznych regulacji w zakresie m.in. mleka, mięsa, warzyw i owoców, zboża, ryżu, rynku wina. W okresie tym powinno było nastąpić stopniowe zbliżenie zasad rządzących poszczególnymi rynkami w Portugalii, do zasad wynikających ze wspólnej polityki rolnej (w tym zniesienie krajowych subsydiów eksportowych). W drugim podokresie powinno było nastąpić stopniowe dostosowanie cen produktów opisanych powyżej do cen wspólnotowych, według mechanizmów określonych w Traktacie. W przypadku stosowania dotacji i subsydiów dla produkcji lub eksportu pewnych produktów określono, iż w pierwszym podokresie będą one pokrywane przez Portugalię, natomiast w drugim podokresie będą finansowane ze źródeł wspólnotowych.
Ustalono harmonogram znoszenia przez Portugalię monopoli w zakresie obrotu mlekiem, produktami zbożowymi, owocami, obrotu winem.
Dostosowanie organizacji rynków w Portugalii na poszczególne produkty rolne objęte wspólną polityką rolną (takie jak: niektóre gatunki roślin oleistych, cukier, warzywa i owoce, produkty paszowe, mleko i produkty mleczne, produkty zbożowe, mięso, nabiał) zostało określone dla wybranych produktów wraz z określeniem obowiązków Portugalii, sposobu i harmonogramu ustalania systemu cen na poszczególne produkty, systemu i sposobu wyrównywania kosztów związanych z dostosowaniem danego rynku, ograniczeń ilościowych produkcji objętej programem dostosowawczym.
Wprowadzono uprawnienie dla Portugalii dla stosowania przepisów dyrektyw regulujących produkcję niektórych gatunków roślin od 1 stycznia 1988 lub 1991 r.
W zakresie stosowania przez Portugalię preferencyjnych stawek celnych ustalono, że będą one obowiązywać od 1 stycznia 1993 lub 1996 r. (w zależności od rodzaju produktów), w okresie przejściowym miała nastąpić redukcja w różnicy pomiędzy dotychczas stosowanymi przez Portugalię cłami, a stawką preferencyjną.

5. Rybołówstwo

W zakresie rybołówstwa wprowadzono ograniczenie terytorialne, w zakresie wód zarządzanych przez Wspólnotę, dla możliwości połowu przez statki pod banderą portugalską, okres ograniczenia miał trwać do 31 grudnia 1995 r. Do końca 1986 roku miały zostać opracowane przepisy w zakresie dostosowania norm technicznych portugalskich statków połowowych. Ograniczono do końca 1995 roku prawo połowu przez statki pod banderami państw Wspólnoty, pewnych gatunków ryb na wodach Portugalii, corocznie ustalano liczbę statków państw Wspólnoty mogących łowić na wodach portugalskich. Wprowadzono ograniczenia w zakresie połowu tuńczyka.
Wprowadzono w okresie do 31 grudnia 1995 r. odrębne regulacje dla połowów na wodach portugalskich przez statki rybackie pływające pod banderą Hiszpanii.
Utrzymano w mocy, do 31 grudnia 1992 r. uprzywilejowaną wymianę towarową Portugalii z Marokiem w zakresie rybołówstwa.
Wprowadzono 10 letni okres dostosowania cen sardynek pochodzących z Portugalii do cen obowiązującymi we Wspólnocie.
Ustalono okres przejściowy dla znoszenia ceł na produkty rybne. W przypadku ceł na wyroby sprowadzane przez Portugalię z krajów Wspólnoty obowiązuje on do 1 stycznia 1993 r., w przypadku produktów sprowadzanych przez kraje Wspólnoty z Portugalii obowiązuje on do 1 stycznia 1992 r.; w każdym przypadku ustalono roczne stawki procentowe obniżenia ceł. W przypadku niektórych produktów (sardynki, tuńczyki) okres ten przedłużono do 1 stycznia 1993 lub 1995 r. (w zależności od rodzaju produktu). W handlu z krajami trzecimi Portugalia jest zobowiązana do stosowania Wspólnej Taryfy Celnej od 1 stycznia 1993 r., w międzyczasie, stopniowo dostosowując stawki celne. Do 31 grudnia 1990 lub 1992 Portugalia mogła, w obrocie z krajami Wspólnoty oraz krajami trzecimi, produktami wymienionymi w załącznikach do Traktatu (odpowiednio XXVIII (a) oraz (b), a także XXIX) utrzymać kwoty importowe.

6. Wspólna polityka handlowa

Portugalia do 31 grudnia 1992 r. mogła utrzymać kwoty importowe w zakresie towarów wymienionych w załączniku XXX do Traktatu, przy czym kwoty importowe miały być zwiększane stopniowo w każdym roku o co najmniej 20%.
Portugalia w okresie do dnia 1 stycznia 1996 r. była zobowiązana dostosować wysokość stawek celnych preferencyjnych do stawek obowiązujących we Wspólnocie w zakresie towarów objętych załącznikiem II. W przypadku towarów objętych pozycjami 03.01, 03.02, 03.03, 16.04, 16.05, 05.15A, 23.01B okres ten trwał do 31 grudnia 1992 r.

7. Umowy międzynarodowe i inne postanowienia przejściowe


W zakresie umów zawartych dotychczas przez Wspólnoty z państwami trzecimi, w tym w szczególności z państwami afrykańskimi, basenu Morza Karaibskiego, basenu Pacyfiku, określono ogólnie, iż Portugalia będzie związana postanowieniami tych umów od chwili przystąpienia do Wspólnoty, chyba że określono inny termin w protokołach do odpowiednich umów.
Umożliwiono Portugalii utrzymanie uprzywilejowanej sytuacji podatkowej w zakresie podatku akcyzowego w rejonach autonomicznych Azorów i Madery do końca 1992 roku.
Ustalono, że wpłaty dokonywane przez Portugalię do budżetu Wspólnot, pochodzące z udziału w podatku VAT lub obliczone na podstawie wysokości produktu krajowego brutto, będą podlegać zwrotowi Portugali w wysokości ustalonej procentowo dla każdego roku. Zwrot ten miał mieć miejsce do końca 1991 roku.
W prowadzono generalną klauzulę umożliwiająca, w przypadku wystąpienia nadzwyczajnych sytuacji mogących zagrozić określonemu sektorowi gospodarki do wystąpienia przez Portugalię o zastosowanie środków zaradczych w celu uniknięcia zagrożenia. Przepis ten miał obowiązywać do końca 1992 lub 1995 roku, w zależności od sektora gospodarki i ustanowionego dla niego generalnego okresu przejściowego.
Z chwilą przystąpienia do Wspólnot Portugalia stała się adresatem dyrektyw i decyzji w rozumieniu artykułu 189 Traktatu Rzymskiego oraz artykułu 161 Traktatu Euratomu, a także zaleceń i decyzji w rozumieniu Artykułu 14 Traktatu EWWiS, z zastrzeżeniem iż powyższe akty zostały notyfikowane państwom członkowskim Wspólnot. Lista aktów prawnych do których nie stosuje się opisanej powyżej zasady oraz termin na jaki zostało odroczone, w stosunku do Portugalii, wprowadzenie w życie postanowień odpowiedniego aktu prawnego Wspólnot zostały określone w załączniku XXXV oraz XXXVI do Traktatu o przystąpieniu.

Opracował: Andrzej Kurkiewicz

Traktat o przystąpieniu Austrii, Finlandii i Szwecji do Wspólnot Europejskich z dnia 24 czerwca 1994 r.

I

Austria, Finlandia i Szwecja przystąpiły do Unii Europejskiej równocześnie, z dniem 1 stycznia 1995 r. Podstawą prawną przystąpienia jest Traktat zawarty pomiędzy krajami członkowskimi Unii Europejskiej a Norwegią, Austrią, Finlandią i Szwecją, dotyczący przystąpienia tych państw do Unii Europejskiej (Traktat o przystąpieniu).14 Natomiast szczegółowe zasady przystąpienia, przepisy przejściowe, okresy przejściowe, zmiany konieczne w prawie wspólnotowym w związku z poszerzeniem Wspólnot, określa Akt dotyczący warunków przystąpienia i dostosowania do traktatów, na których oparta jest Unia Europejska (Akt). Dokument ten zawiera przepisy, które dotyczą wszystkich trzech państw, jednakże część z nich odnosi się tylko do jednego lub dwóch spośród państw przystępujących.
Podstawową zasadę dotyczącą przyjęcia prawa wspólnotowego przez nowo przystępujące kraje wyraża art. 2 Aktu, który stanowi, że od dnia przystąpienia do Unii, postanowienia traktatów założycielskich oraz wszystkie akty prawne wydane przez instytucje wspólnotowe przed dniem przystąpienia wiążą nowo przystępujące państwa na zasadach określonych w nich samych i zgodnie z tym Traktatem.
Nie oznacza to bezwarunkowego przyjęcia całego acquis communataire z dniem przystąpienia do Unii. Kraje przystępujące do UE wynegocjowały szereg tzw. okresów przejściowych. Są to okresy, w których prawo krajowe będzie w określonych dziedzinach odbiegało od prawa wspólnotowego, mimo członkostwa we Wspólnotach.
Przepisy normujące okresy przejściowe można uporządkować na dwa sposoby.
Pierwszy podział dotyczy czasu trwania okresu przejściowego. Jedne z przepisów Traktatów określają od jakiej daty zaczną obowiązywać konkretne wspólnotowe akty prawne. Inne wyznaczają końcowy termin stosowania pewnych własnych regulacji lub przyjęcia regulacji wspólnotowych. Oznacza to, że wcześniejsze dostosowanie prawa krajowego do wspólnotowego jest dopuszczalne, ale niekonieczne. Byleby nie nastąpiło później niż w terminie określonym w Traktacie o przystąpieniu.
Drugi podział może dotyczyć dziedzin prawa, których dotyczą okresy przejściowe. W zasadzie starano się klasyfikować je według podziału występującego w Traktacie Rzymskim (swobodny przepływ towarów, usług, kapitałów i osób, ochrona środowiska, rybołówstwo, rolnictwo itp.). Niemniej konkretne przepisy tematycznie ze sobą powiązane są bardzo porozrzucane po całym Traktacie i licznych doń aneksach.
Z chwilą przystąpienia Traktaty ustanawiające: Europejską Wspólnotę Węgla i Stali, Wspólnotę Europejską, Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (Euratom), wraz ze zmianami, oraz Traktat o Unii Europejskiej i akty przyjęte przez instytucje - są wiążące i powinny być stosowane w nowo przystępujących państwach: Austrii, Finlandii i Szwecji, na warunkach określonych w tych Traktatach oraz w Akcie o przystąpieniu. (art. 2).
Przystąpienie nowych państw powoduje zmiany w organach i instytucjach wspólnotowych, związane ze zwiększeniem ich składu oraz procedur podejmowania decyzji i zajmowania stanowiska. (art. 154 - 165).
Wyrazem przyjęcia całości zobowiązań wspólnotowych jest zobowiązanie nowych członków Unii do:
- przystąpienia i wykonywania konwencji i instrumentów z zakresu wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych nieodzownych dla osiągnięcia celów Traktatu o Unii Europejskiej (art. 3);
- podjęcia niezbędnych działań w celu wykonywania decyzji i umów przyjętych przez Reprezentantów Rządów państw członkowskich, spotykających się w ramach Rady;
- przystąpienia: do umów podpisanych przez państwa członkowskie a odnoszących się do funkcjonowania i działań Unii Europejskiej, do konwencji zawieranych pomiędzy państwami członkowskimi w zakresie ochrony osób, praw osób, unikania podwójnego opodatkowania w obrębie Wspólnoty, wzajemnego uznawania spółek lub firm, wzajemnego uznania i wykonywania orzeczeń sądowych i arbitrażowych.
Państwa nowo przyjęte są z chwilą przystąpienia:
- adresatami decyzji na zasadach określonych w art. 189 TWE i 161 Traktatu Euratom oraz zaleceń i decyzji w znaczeniu art. 14 Traktatu o EWWiS (art. 166 Aktu),
- związane i zobowiązane do wykonywania deklaracji, rezolucji i stanowisk Rady, podejmowanych w uzgodnieniu z dotychczasowymi członkami, w takim samym stopniu i na takich samych zasadach jak dotychczasowe państwa członkowskie (art. 4).
W zakresie umów międzynarodowych:
- nowo przystępujące państwa są zobowiązane do przystąpienia do umów i konwencji podpisanych przez jakąkolwiek ze Wspólnot z państwem lub państwami trzecimi albo organizacjami międzynarodowymi na warunkach określonych w traktatach i w Akcie o przystąpieniu oraz do umów podpisanych przez państwa członkowskie i Wspólnoty działające wspólnie (art. 5);
- do umów, które zostały podpisane przez państwa nowo przystępujące przed ich przystąpieniem stosuje się zasady obowiązujące wszystkie państwa członkowskie na podstawie Traktatu o utworzeniu Wspólnoty Europejskiej (art. 234 TWE) oraz na podstawie Traktatu Euratom. (art. 6).

II
Austria

W Akcie dotyczącym przystąpienia przewidziane dla Austrii okresy przejściowe ujęte zostały w piętnastu artykułach. Art. 31 zawiera postanowienie instytucjonalne i zobowiązuje kraje przystępujące (także Austrię) do przeprowadzenia - w ciągu dwóch lat od przystąpienia - powszechnych i bezpośrednich wyborów do Parlamentu Europejskiego. Do tego czasu członkami Parlamentu Europejskiego mieli być deputowani wybrani spośród parlamentarzystów austriackich, co nie wyłączało uprawnienia Austrii do przeprowadzenia wyborów do Parlamentu Europejskiego jeszcze w czasie pomiędzy podpisaniem Traktatu o przystąpieniu a jego wejściem w życie (Protokół 8).
Przepisy "przejściowe" dotyczące Austrii usystematyzowane zostały według dziedzin jakich dotyczą. Sformułowano je w sposób następujący (w części zbliżony do nazewnictwa zastosowanego w Traktacie o utworzeniu Wspólnoty Europejskiej):
1. Swobodny przepływ towarów (jeden artykuł),
2. Swobodny przepływ osób, usług i kapitału (jeden artykuł),
3. Polityka konkurencji (dwa artykuły),
4. Stosunki zewnętrzne, w tym Unia Celna (sześć artykułów),
5. Przepisy finansowe i budżetowe (pięć artykułów).
Szereg wyłączeń zamieszczono w aneksach i protokołach dołączonych do Aktu.
Wyłączenia zostały sformułowane w sposób zróżnicowany jeśli chodzi o stopień ogólności - mogą dotyczyć określonych dziedzin, całych aktów prawnych (dyrektyw czy rozporządzeń), ściśle wskazanych artykułów tych aktów prawnych, albo nawet dotyczyć kwestii bardzo szczegółowych - np. specyficznych produktów. W Akcie zastosowano też różne metody wyznaczenia okresów przejściowych: wskazując datę do której wyłączenie ma obowiązywać, wyznaczając czas przez jaki można stosować unormowania krajowe po wejściu w życie Traktatu - np. przez dwa lata, określając etapy i kierunek dostosowania, stopniowo zmniejszając zakres wyłączenia, tak aby z nadejściem wyznaczonego terminu prawo wspólnotowe w danej dziedzinie obowiązywało w całości. Ponadto możliwe było uzyskanie wyłączeń dodatkowych, już po podpisaniu Traktatu, na określonych warunkach, po uzyskaniu zezwolenia organu wspólnotowego.
Poniżej omówione zostaną wyłączenia i związane z nimi okresy przejściowe według dziedzin jakich dotyczą, z uwzględnieniem wspomnianych różnic.

1. Swobodny przepływ towarów

W zakresie swobodnego przepływu towarów wyłączenia jakie - na okres czterech lat - uzyskała Austria dotyczą nałożonych na państwa członkowskie ograniczeń w handlu i używaniu pewnych niebezpiecznych substancji i preparatów. Obowiązujące we Wspólnocie ograniczenia są uzasadnione przede wszystkim względami ochrony środowiska. Wyłączenie stosowania tych ograniczeń w przypadku Austrii nie jest kompleksowe - w Aneksie VIII wskazuje się artykuły (lub nawet części artykułów) wspólnotowych aktów prawnych (dyrektyw). Efektem takiej regulacji jest dopuszczenie użycia - przy wytwarzaniu substancji i preparatów wprowadzanych następnie na rynek - określonych składników, których inne państwa członkowskie nie mogą stosować. Wyłącza się na przykład obowiązywanie Dyrektywy 89/677 ale tylko w zakresie jednej wskazanej substancji. Zezwolono Austrii na stosowanie innych od obowiązujących na terenie Wspólnoty klasyfikacji i oznaczeń wskazanych substancji. Wyłączono stosowanie Dyrektywy 91/414 dotyczącej obowiązkowych procedur testowania i wprowadzania na rynek środków ochrony roślin. Jednocześnie w ciągu tych czterech lat Austria została zobowiązana do zmiany odnośnych przepisów w sposób zgodny z procedurami wspólnotowymi, z zastrzeżeniem, że niezależnie od efektów poczynionych zmian, po upływie wskazanego okresu, acquis wspólnotowe będzie miało zastosowanie na takich samych warunkach jak w stosunku do pozostałych państw członkowskich.
Przepis dotyczący swobodnego przepływu towarów zamieszczono też w Aneksie XV do Aktu o przystąpieniu - wyłączenie jest jednostkowe i szczegółowe, odnosi się do bardzo niewielkiego fragmentu danej dziedziny, ponadto czas wyłączenia jest minimalny: Austria mogła do 1 października 1995 r. utrzymać w mocy swoje przepisy dotyczące emisji zanieczyszczeń z pewnych typów samochodów (określono dokładnie typ silnika i przeznaczenie pojazdu). Była jednak zobowiązana już od 1 stycznia dopuścić swobodny obrót zgodnie z wymaganiami acquis communautaire - już z chwilą przystąpienia.

2. Swobodny przepływ osób, usług i kapitału

Austria zachowała przez pięć lat przepisy prawa krajowego dotyczące drugiego miejsca zamieszkania (art. 70).
Na podstawie regulacji Aneksu XV do Aktu o przystąpieniu Austria ma prawo odroczyć stosowanie przepisów Dyrektywy Rady 78/686 z 25 lipca 1978 r. o wzajemnym uznawaniu dyplomów, certyfikatów, zaświadczeń o formalnych kwalifikacjach dentystów, w zakresie usług dentystycznych świadczonych przez obywateli z innych państw członkowskich oraz swoich obywateli w innych państwach członkowskich do końca 1998 r., przy czym ograniczenia muszą być stosowane w taki sposób aby nie dyskryminowały obywateli z różnych państw członkowskich.

3. Polityka konkurencji (art. 71)

Skonkretyzowany został w odniesieniu do Austrii został art. 37.1. Traktatu o utworzeniu Wspólnoty Europejskiej, dotyczący obowiązku państw członkowskich likwidowania monopoli państwowych. Austria zobowiązana została do stopniowego przekształcenia monopolu handlu tytoniem tak, aby po trzech latach od przystąpienia nie występowała żadna forma dyskryminacji w zakresie warunków zaopatrzenia i zbytu pomiędzy obywatelami państw członkowskich. W tym czasie muszą być zniesione wyłączne prawa importowe na wyroby tytoniowe poprzez stopniowe otwieranie kontyngentów na produkty importowane z państw członkowskich na zasadach otwierania na początku każdego roku kontyngentów w ilości odpowiadającej kolejno: 15% konsumpcji krajowej, 40%, 70%. Zastrzeżono jednocześnie, iż kontyngenty powinny być otwarte bez ograniczeń dla wszystkich podmiotów prowadzących określoną działalność i nie mogą być przedmiotem praw wyłącznych na poziomie handlu hurtowego, a handel detaliczny kierowany do konsumentów powinien być prowadzony w sposób niedyskryminacyjny.
Austria została zobowiązana do powołania - najpóźniej w ciągu jednego roku od przystąpienia - niezależnego organu, uprawnionego do udzielania zezwoleń na prowadzenie handlu detalicznego.
Do 1 stycznia 1996 r. Austria może utrzymać w stosunku do państw członkowskich cła i uzgodnienia licencyjne, które były stosowane w chwili przystąpienia na produkty spirytusowe i niedenaturowany alkohol etylowy o zawartości alkoholu poniżej 80%. Wszystkie te uzgodnienia licencyjne muszą być wykonywane na zasadach niedyskryminacyjnych (tj. w takim sam sposób w stosunku do podmiotów pochodzących ze wszystkich państw członkowskich).

4. Stosunki zewnętrzne i unia celna (art. 73 - 78)

Z chwilą przystąpienia Austrii do Unii Europejskiej jej terytorium (podobnie jak terytoria innych państw przystępujących) zostało włączone do wspólnotowego obszaru celnego. Obowiązuje więc Austrię wspólnotowy kodeks celny z 1992 r. (rozporządzenie Rady 2913/92/EEC) oraz rozporządzenie Komisji wydane w wykonaniu wspólnotowego kodeksu celnego. W Aneksie VI Aktu przewidziano jednak pewne odmienności w zakresie stosowania zarówno kodeksu celnego, jak i rozporządzenia wykonawczego. Poniżej przedstawione zostaną przykłady odnośnych regulacji (zakres przedmiotowy, sposób sformułowania, okres i sposób ostatecznego dostosowania do wymogów wspólnotowych).
(A) Świadectwa pochodzenia wydane przez państwa trzecie w wykonaniu porozumień preferencyjnych podpisanych przez Austrię z tymi krajami albo na podstawie ustawodawstwa wewnętrznego Austrii będą w Austrii obowiązywały, pod warunkiem, że świadectwo pochodzenia oraz dokumenty transportowe były wydane przed przystąpieniem i przedłożone władzom celnym w ciągu czterech miesięcy od przystąpienia; tak zweryfikowane świadectwa pochodzenia będą ważne przez dwa lata od daty wydania tych świadectw.
(B) Austria może zachować zezwolenia przyznające status eksportera, udzielone w wykonaniu umów z państwami trzecimi pod warunkiem, że analogiczne postanowienia są zawarte również w porozumieniach Unii z tymi krajami trzecimi oraz że eksporterzy mający takie zezwolenia stosują wspólnotowe reguły pochodzenia. W ciągu roku od przystąpienia tak wydane zezwolenia powinny zostać zastąpione przez zezwolenia wydane zgodnie z warunkami prawa wspólnotowego.
(C) zachowują ważność zezwolenia na prowadzenie składów celnych oraz zezwolenia na import tymczasowy, które wydane zostały przed przystąpieniem, na warunkach na jakich zostały udzielone. Zezwolenia te powinny być zastąpione najpóźniej w ciągu roku od przystąpienia przez nowe zezwolenia wydane zgodnie z prawem wspólnotowym.
(D) Austria może utrzymać istniejące strefy wolnocłowe oraz składy celne, wyznaczone albo działające na podstawie zezwoleń wydanych przed przystąpieniem, na warunkach dotychczasowych, jeśli są one zgodne z warunkami określonymi w prawie wspólnotowym. W przeciwnym wypadku mogą funkcjonować najdłużej rok od przystąpienia.
W zakresie stosunków zewnętrznych Austria od 1 stycznia 1995 r. jest zobowiązana do stosowania postanowień wskazanych umów międzynarodowych a Wspólnota powinna podjąć działania zmierzające do renegocjacji tych umów w związku z poszerzeniem Wspólnoty. Dotyczy to między innymi:
- porozumienia z 20 grudnia 1973 r. dotyczącego międzynarodowego handlu tekstyliami oraz protokołów do tego porozumienia,
- podpisanych przez Wspólnotę z krajami trzecimi dwustronnych umów i porozumień dotyczących tekstyliów.
Z dniem 1 stycznia 1995 r. Austria powinna się wycofać z Konwencji ustanawiającej Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu (EFTA).

5. Postanowienia finansowe i budżetowe (art. 79 - 83)

Na mocy Aktu Austria uzyskuje pomoc finansową z budżetu ogólnego Wspólnot. Pomoc ta rozłożona została na cztery lata (1995 - 1998). W każdym kolejnym roku kwota ta jest mniejsza, a pomoc wypłacana jest w formie rat miesięcznych.
Zobowiązania finansowe Austrii wynikające z porozumienia o Wspólnym Obszarze Gospodarczym będą pokrywane z budżetu ogólnego Wspólnot.

6. Regulacje dotyczące rolnictwa

Przepisy Aktu o przystąpieniu (art. 137 -150)
Prawa i obowiązki wynikające ze wspólnej polityki rolnej mają zastosowanie do Austrii jako do państwa nowo przystępującego. Także w tej dziedzinie wprowadzono przepisy o charakterze przejściowym, umożliwiające stosowanie regulacji odmiennych niż wynikające ze wspólnej polityki rolnej. Ich obowiązywanie określono na 5 lat od chwili przystąpienia. Chodzi tu przede wszystkim o zezwolenie na udzielanie przez państwo takich form pomocy dla rolnictwa, których stosowanie po przyjęciu całości acquis będzie obostrzone albo niedozwolone. Akt dość szczegółowo określa zasady jakim musi odpowiadać dozwolona pomoc państwowa. Pomoc może to być odnoszona do określonych produktów albo skierowana do gospodarstw określonego rodzaju. W odniesieniu do niektórych produktów udzielanie pomocy jest całkowicie wyłączone, dotyczy to np. tytoniu; uprzywilejowano z kolei inne produkty - np. produkty wysokobiałkowe (art. 138).
Poniżej zasygnalizowane zostaną pewne zasady warunkujące legalność pomocy - dla zobrazowania istoty przepisów przejściowych w tej dziedzinie.
Zezwolenie na udzielanie pomocy przez państwo nie jest generalne - nie dotyczy całej produkcji rolniczej oraz nie jest automatyczne - państwo zgłasza zamiar udzielenia pomocy i dopóki Komisja nie wyda zezwolenia, pomoc nie może być udzielona (art. 143). Uzyskanie zezwolenia jest możliwe jeśli:
- istnieje znaczna różnica pomiędzy pomocą udzielaną przez państwo dotychczas a wynikającą z reguł wspólnej polityki rolnej, przy czym pomoc może najwyżej wyrównywać tę różnicę,
- zezwolenie musi być zgodne ze zobowiązaniami międzynarodowymi poszerzonej (o państwa nowo przystępujące) Wspólnoty,
- pomoc musi mieć charakter degresywny (Komisja w zezwoleniu określa też maksymalną kwotę pomocy),
- przy udzielaniu zezwolenia Komisja bierze pod uwagę istniejące systemy pomocy wspólnotowej.
Austria powinna podjąć środki - przepisy o charakterze przejściowym w celu dostosowania istniejącego reżimu do reżimu wynikającego ze wspólnej organizacji rynków rolnych.
(B) Wyłączenia wynikające z Aneksu XV do Aktu
Rolnictwo podzielono w aneksie na działy, odnosząc je do wspólnotowej organizacji rynku danego produktu czy produktów. Rozluźnienie reguł wspólnotowych w stosunku do Austrii dotyczy różnych zagadnień; przedstawione poniżej regulacje nie są wymienione wyczerpująco, a raczej wskazują na charakter wyłączeń):
- odroczenie stosowania wspólnej taryfy celnej w zakresie rynku wołowiny i cielęciny do 2000 r.,
- odroczenie stosowania wspólnych standardów jakościowych w zakresie wspólnego rynku owoców i warzyw na okres 3 lat. W tym czasie produkty nieobjęte wspólnymi standardami jakościowymi mogą być sprzedawane tylko na rynku krajowym,
- wyłączenie obowiązywania wspólnotowych zasad opisu i prezentacji napojów alkoholowych do 31 grudnia 1996 r., jeśli wyprodukowane zostały w Austrii przed jej przystąpieniem do Unii Europejskiej. Wymagane jest jednak oznaczenie, że wyprodukowane zostały zgodnie z przepisami krajowymi,
- derogacje przepisów wspólnotowych na rzecz przepisów krajowych w zakresie minimalnego czasu dojrzewania i fermentacji stosowanego przy produkcji win, jeśli wyprodukowane zostały w latach 1995 - 1996 r. Wina takie mogą być jednak sprzedawane tylko na terenie Austrii i z odpowiednim oznakowaniem,
- wyłączenia stosowania przepisów wspólnotowych i stosowanie w tym zakresie dotychczasowych regulacji krajowych - po poinformowaniu Komisji i uzyskaniu jej zgody możliwe jest udzielanie pomocy dla drobnych producentów uprawnionych do takiej pomocy w 1993 r., na warunkach prawa krajowego. Ogólna kwota udzielonej pomocy nie może przekroczyć odpowiadającej kwoty przyznawanej w latach poprzednich.

7. Statystyka (Aneks XV)

W dziedzinie statystyki okres przejściowy ustalono poprzez odroczenie obowiązywania konkretnych aktów prawnych. Austria mogła stosować jednostki statystyczne inne niż przewidziane w Rozporządzeniu Rady 696/93 z 15 marca 1993 r. dotyczącym jednostek statystycznych dla obserwacji i analizy systemu produkcji Wspólnoty oraz nie stosować Rozporządzenia Rady 2186/93 z 22 lipca 1993 r. dotyczącego koordynacji w zakresie sporządzania rejestrów handlowych dla celów statystycznych do końca 1996 r.

8. Polityka społeczna (Aneks XV)

W zakresie polityki społecznej Austria została zwolniona do 2001 r. ze stosowania przepisów Dyrektywy Rady 76/207 z 9 lutego 1976 r. dotyczącej zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w zakresie dostępu do zatrudnienia, w części w której Dyrektywa uznaje za nieważne postanowienia umów zbiorowych, umów indywidualnych i regulaminów pracy oraz w tej części w jakiej zobowiązuje państwa do nowelizacji ustaw i aktów wykonawczych pozostających w sprzeczności z zasadą równego traktowaniem kobiet i mężczyzn. Chodzi tu zwłaszcza o szczególną ochronę kobiet pracujących w porze nocnej i zróżnicowanie warunków zwolnień z pracy.

9. Ochrona środowiska (Aneks XV)

Austrii zezwolono na utrzymanie dotychczasowych przepisów krajowych niezgodnych z odpowiednimi regulacjami wspólnotowymi:
- do października 1996 r. - co do Dyrektywy Rady 75/716 z 1 listopada 1975 dotyczącej zbliżania praw państw członkowskich w zakresie zawartości siarki w paliwach płynnych - Austria może zachować swoje przepisy w takim zakresie w jakim dotyczy to paliwa do silników diesela,
- do 31 marca 1995 r. - co do Rozporządzenia Rady 737/90 z 22 marca 1990 r. dotyczącego warunków importu produktów rolniczych pochodzących z krajów trzecich w związku z katastrofą w Czarnobylu - Austria może utrzymać odnośną regulację krajową,
- do końca 1996 r. - co do Rozporządzenia Rady 259/93 z 1 lutego 1993 r. dotyczącego nadzoru i kontroli transportu odpadów wewnątrz, do i ze Wspólnoty - Austria może utrzymać do tego czasu swoje ustawodawstwo.

10. Podatki

Austria uzyskała szereg zwolnień od stosowania prawa wspólnotowego w zakresie podatków. Zwolnienia te odnoszą się do konkretnych dyrektyw i rozporządzeń, których wskazane artykuły nie będą obowiązywały Austrii w okresie przejściowym. Przewidziano tu różne okresy przejściowe w zależności od charakteru zwolnień. Wyłączenia dotyczą: nakładania, obniżania podatków, zwolnień podatkowych, utrzymania podatku.
Austria została upoważniona do:
- zachowania określonych zwolnień podatkowych do końca 1996 r.,
- zachowania podatków obniżonych np. na usługi w zakresie ochrony zdrowia - do końca 2000 r.,
- utrzymania opodatkowania transportu międzynarodowego, prowadzonego przez podatników nie mających siedziby w Austrii a posługujących się pojazdami nie zarejestrowanymi w Austrii.

11. Transport (Protokół 9):

(A) Rozluźniono reżim stosowania niektórych aktów prawa wspólnotowego odnoszących się do transportu drogowego. Chodzi tu o umożliwienie dostosowania warunków transportu towarów przez Austrię, tak aby w efekcie spełniane były wymogi prawa wspólnotowego co do: prawidłowego funkcjonowanie rynku, swobodnego przepływu towarów, swobody świadczenia usług, ochrony środowiska w interesie Wspólnoty jako całości (zmniejszenie zanieczyszczeń), bezpieczeństwa drogowego. Okres przejściowy w tej dziedzinie wyznaczono na czas do końca 2000 r. Wraz z zakończeniem okresu przejściowego obowiązuje całość acquis communautaire.
(B) Zobowiązano też Austrię do stopniowej liberalizacji istniejących ograniczeń ilościowych dot. Przewozu pasażerów w podróżach międzynarodowych (dotyczy to podróży z Austrii do któregoś z państw członkowskich i odwrotnie). Całkowite zniesienie tych ograniczeń ustalono na 1 stycznia 1996 r.
(C) Na granicy między Austrią a innym państwem członkowskim dopuszczalna jest jedynie taka kontrola, która nie dyskryminuje podmiotów poddanych kontroli, a polegać może jedynie na zatrzymaniu pojazdu w celu sprawdzenia czy spełnia on warunki związane z ochroną środowiska (karta tzw. ekopunktów) oraz czy posiada wymagane wspólnotowe zezwolenie transportowe. Kontrola taka może być stosowana do końca 1996 r. Kontrola nie może prowadzić do nadmiernego spowolnienia normalnego ruchu granicznego.
(D) Do końca 1996 r. zezwolono także Austrii na pobieranie opłat od użytkowników dróg; określono przy tym wysokość opłaty (w sposób degresywny).
(E) Obowiązywanie Dyrektywy Rady 91/440 z 29 lipca 1991 r., dotyczącej rozwoju sieci kolejowych Wspólnoty oznaczono na dzień 1 lipca 1995 r.

12. Przepisy przewidujące wyłączenia dodatkowe.

(A) Na umotywowaną prośbę państwa nowo przystępującego, Rada działając jednomyślnie na wniosek Komisji mogła, w czasie do 1 stycznia 1994 r., wyłączyć stosowanie któregokolwiek z aktów Komisji lub Rady podjętego w czasie od 1 stycznia 1994 r. do podpisania Traktatu. Uzasadnieniem tego przepisu (art. 151.2) jest fakt, iż formułowania regulacji Aktu o przystąpieniu (wyłączeń, okresów przejściowych) odbywało się na bazie acquis z czasu tworzenia Aktu, nie można wiec było uwzględniać prawa, które było tworzone w okresie od 1 stycznia 1994 r. do wejścia w życie Traktatu o przystąpieniu.
(B) Jeśli przed 1 styczniem 1996 r. w nowo przyjętym państwie, w jakimś sektorze gospodarki, zaistnieją poważne i utrzymujące się trudności, które mogą spowodować pogorszenie w tym państwie sytuacji ekonomicznej, państwo to może wystąpić o zezwolenie na wprowadzenie środków ochronnych w celu poprawy sytuacji i dostosowania określonego sektora do rynku wspólnotowego. W takiej sytuacji również państwa - dotychczasowi członkowie Wspólnoty mogą wystąpić o podjęcie środków ochronnych w stosunku do jednego lub kilku nowych państw członkowskich. Komisja udzielając zezwolenia określa warunki ich wprowadzenia. Środki mogą dotyczyć wyłączeń stosowania przepisów traktatów założycielskich w takim zakresie i na taki czas - jaki jest koniecznie niezbędny.
Stosowanie wskazanych w Akcie przepisów krajowych w miejsce regulacji wspólnotowych nie może prowadzić do kontroli granic wewnątrz Unii - jest to warunek ogólny legalności stosowania wyłączeń.

Opracowała: Dorota Olejniczak


III
Finlandia

Przepisy przejściowe dotyczące Finlandii znajdują się w poświęconym tylko temu krajowi tytule IV Aktu o przystąpieniu, a także w tytułach VI (Rolnictwo) i VII (Inne postanowienia). Przepisy określające zakres terytorialny stosowania Traktatu przytacza art. 29, zaś normy instytucjonalne zawarte są w art. 31. Poza regulacjami zawartymi w artykułach Aktu, wiele postanowień dotyczących szczegółowych wyłączeń znajduje się w aneksach i protokołach.
Wyłączenia są bardzo zróżnicowane, tak pod względem stopnia konkretyzacji, jak i okresu obowiązywania. Poniżej zostały one zaprezentowane zgodnie z przyjętym w Akcie układem dziedzin, których dotyczą.

1. Obszar stosowania Traktatu

Zamieszkałe przez szwedzkojęzyczną społeczność Wyspy Alandzkie leżą u wybrzeży Finlandii. Stanowią one część tego kraju, cieszą się jednak szeroką autonomią. Traktat nie stosuje się do ich terytorium, jednakże rząd fiński uzyskał możliwość złożenia wraz z dokumentami ratyfikacyjnymi deklaracji o objęciu wysp postanowieniami traktatu na warunkach określonych w Protokole nr 2 do Aktu (art.28).

2. Swobodny przepływ towarów

Odnośnie wspólnotowych standardów artykuł 84 Aktu zwolnił Finlandię na okres czterech lat od daty przystąpienia od stosowania wymienionych w Aneksie X przepisów dotyczących substancji toksycznych, niebezpiecznych i norm skażeń. Jednocześnie w przeciągu tego okresu wspomniane przepisy zgodnie ze wspólnotowymi procedurami winny być poddane przeglądowi pod kątem ich ewentualnej nowelizacji. Niezależnie jednak od wyników tego przeglądu, po upływie przewidzianego terminu czterech lat przepisy będą stosowały się do Finlandii tak, jak do każdego innego państwa członkowskiego.
W ciągu trzech lat od daty przystąpienia Finlandia mogła także stosować własny system klasyfikacji drewna surowego, o ile fińskie ustawodawstwo oraz praktyka administracyjna nie będą stały w sprzeczności z prawodawstwem wspólnotowym dotyczącym wewnętrznego rynku i handlu z krajami trzecimi, a szczególnie z artykułem 6 dyrektywy 68/89/EWG. Powyższa dyrektywa poddana zostanie przeglądowi w okresie obowiązywania niniejszego postanowienia (art. 85 Aktu).
Finlandia uzyskała również prawo do ograniczania dostępu określonych kategorii samochodów do swojego rynku do 1.07.1997 (aneks XV w związku z art. 151).

3. Swobodny przepływ osób, usług i kapitału

Finlandia uzyskała odstępstwo od artykułu 73b Traktatu Rzymskiego pozwalające jej stosować przez trzy lata od daty przystąpienia przepisy dotyczące nabywania fińskich przedsiębiorstw przez cudzoziemców zawarte w ustawie nr 1612 z 30.12.1992 r. (art. 86 Aktu).
Także odnośnie przepisów dotyczących drugiego miejsca zamieszkania Finlandia może stosować przez pięć lat od momentu przystąpienia własne dotychczasowe ustawodawstwo, niezależnie od zobowiązań wynikających z Traktatu Rzymskiego (art. 87 Aktu).

4. Statystyka

W tej dziedzinie Finlandia wynegocjowała szereg drobiazgowych postanowień dotyczących opóźnienia stosowania szczegółowych przepisów wspólnotowych. Najdłuższy okres dostosowawczy miał trwać do 1.01.1997 r. (aneks XV w związku z art.151).

5. Rybołówstwo

Zawarte w rozdziale III postanowienia dotyczące rybołówstwa, podobnie jak w przypadku Szwecji, są bardzo liczne i szczegółowe. Pełna ich prezentacja nie wydaje się celowa - poniżej omówione zostaną jedynie najistotniejsze z nich.
Dostęp statków fińskich do łowisk na wodach podlegających suwerenności państw członkowskich docelowo uregulowany będzie przez system wspólnotowych zezwoleń połowowych. Jednak do czasu ich wprowadzenia, a po wejściu w życie Traktatu, statki pod fińską banderą będą mogły łowić na tych wodach na tych samych zasadach, jakie obowiązywały bezpośrednio przed datą przystąpienia. Tak samo uregulowany został dostęp statków państw członkowskich Unii do akwenów fińskich. Szczegółowe warunki określone zostały w artykule 18 rozporządzenia (EWG) nr 3760/92 (art. 91, 92, 93, 95). Kwoty połowowe przyznane Finlandii zawarte są w artykule 94 Aktu. Co do porozumień połowowych zawartych przez Finlandię z państwami trzecimi, analogicznie jak w przypadku Szwecji, zostały one uznane przez Wspólnoty i mają obowiązywać przez przewidziane w nich okresy. Przed ich upływem o ewentualnym odnawianiu umów zadecyduje Rada kwalifikowaną większością głosów (art. 96).

6. Stosunki zewnętrzne i unia celna

W tej dziedzinie Finlandia uzyskała, podobnie jak Austria i Szwecja, szereg szczegółowych wyłączeń zezwalających na stosowanie własnych przepisów dotyczących świadectw pochodzenia, dokumentów transportowych, procedur i składów celnych, uszlachetniania i przetwarzania towarów pod kontrolą celną oraz ich umieszczania w strefach wolnocłowych. Okresy obowiązywania tych wyłączeń są różne, nie dłuższe jednak niż rok od daty przystąpienia. (aneks VI w związku z art. 97).
W odniesieniu do szeregu wyrobów przemysłowych (głównie maszyn i tekstyliów) w handlu z krajami trzecimi Finlandia utrzymała prawo stosowania przez trzy lata po przystąpieniu własnych stawek celnych pod warunkiem ich stopniowego dostosowywania do jednolitej taryfy wspólnotowej. Miało ono przebiegać w trzech etapach: dozwolone różnice pomiędzy stawkami ceł fińskich i wspólnotowych w dniach 1.01.1996 i 1.01.1997 r. miały wynosić odpowiednio 75% i 40%, stosowanie wspólnotowej taryfy Finlandia powinna rozpocząć 1.01.1998 r. (art. 99 i aneks XI).
Od daty przystąpienia Finlandia musi stosować się do szeregu porozumień zawartych przez Wspólnoty z krajami trzecimi (art. 100, 102 i 103).
Finlandia otrzymała zgodę na utrzymywanie do 31.12.1999 r. wolnego od cła kontyngentu na styren w wysokości 21 000 ton rocznie. Pod zgodną ze wspólnotowymi standardami kontrolą służb celnych ma on być zużywany na terytorium Finlandii lub tam przetwarzany w sposób wystarczający do uzyskania przez niego wspólnotowego pochodzenia (Community origin). Postanowienia te odnoszą się wyłącznie do tych partii towaru, które będą wprowadzane do wolnego obrotu (art. 101).
Z chwilą przystąpienia do Unii Finlandia musiała wycofać się z porozumień EFTA i dwustronnych umów o wolnym handlu z trzema republikami bałtyckimi. Wspólnota ze swej strony zobowiązała się do zapewnienia towarom z tych republik uprzywilejowanego dostępu do fińskiego rynku po 1.01.1995 r., o ile do tego czasu Wspólnoty nie zawrą z nimi nowych umów handlowych (art. 104 i 105).
7. Postanowienia budżetowe i finansowe

Finlandia powinna obliczać i kontrolować swe dochody z tytułu podatku VAT przy założeniu, że terytorium Wysp Alandzkich podlega Szóstej Dyrektywie (77/388/EWG) (art. 108).
Od momentu przystąpienia przez okres czterech lat Finlandia będzie otrzymywać co miesiąc z budżetu wspólnotowego określone, corocznie malejące kwoty pieniędzy (art. 109).
Zobowiązania finansowe Finlandii wobec Europejskiej Przestrzeni Gospodarczej (EFTA) będą pokrywane w całości przez budżet ogólny Wspólnot (art. 110 i 111).
Odnośnie postanowień podatkowych Finowie wynegocjowali szereg wyłączeń zawartych w aneksie XV (w związku z art. 151), m.in. nieobejmowanie podatkiem VAT podmiotów wykazujących roczny obrót poniżej 10 000 ECU oraz wyłączenie z opodatkowania VAT do końca roku 2000 sprzedaży, wynajmu, a także usług związanych z remontami i utrzymaniem statków o długości powyżej 10 m, z wyjątkiem jednostek rekreacyjnych i sportowych. Finlandia, podobnie jak pozostali nowi członkowie, uzyskała także inne wyłączenia dotyczące podatku VAT, odnoszące się do jego zakresu stosowania i zwrotów.
Podobnie jak Szwedzi, Finowie utrzymali także swoje ograniczenia importowe w stosunku do wyrobów tytoniowych, alkoholu i piwa, z zastrzeżeniem niedopuszczania do własnego rynku piwa pochodzącego z krajów trzecich na zasadach korzystniejszych, niż produkowanego w krajach członkowskich.
Finlandia uzyskała prawo stosowania obniżonych stawek podatku akcyzowego na oleje napędowe i benzyny, nie musi także obejmować akcyzą metanu, gazu ziemnego oraz olejów mineralnych używanych do prywatnych celów rekreacyjnych (private pleasure craft).

8. Rolnictwo

Znaczna część postanowień w tej dziedzinie dotyczy pomocy państwa dla rolników. Finlandii - podobnie jak Austrii - udało się wynegocjować prawo do przyznawania w okresie przejściowym za zgodą Komisji pomocy dla producentów podstawowych produktów rolnych. Pomoc ta musi mieć charakter przejściowy i stopniowo malejący, może być także różnicowana. Podstawowym kryterium decydującym o wyrażeniu zgody przez Komisję będzie znacząca różnica pomiędzy wielkością pomocy przyznawanej przed przystąpieniem, a kwotami należnymi z tytułu postanowień wspólnej polityki rolnej, przy czy różnica do 10% nie może być uważana za znaczącą. Przyznawana pomoc nie może być większa niż istniejąca różnica, przy czym Komisja określając jej wielkość i tempo redukcji uwzględni międzynarodowe zobowiązania powiększonej Wspólnoty, a w odniesieniu do mięsa wieprzowego, drobiowego i jaj także ceny pasz. Pomoc nie będzie przyznawana plantatorom tytoniu. W aneksie XIII wymieniono szereg celów, na wspieranie których Komisja winna wyrazić zgodę w szczególności. Pomoc z tego tytułu należy się m.in. producentom ziemniaków, mleka i ziarna siewnego (art. 138). Spośród innych postanowień dotyczących pomocy państwowej należy także wymienić uzyskaną przez Finlandię zgodę na różne formy każdorazowo notyfikowanej Komisji, długoterminowej pomocy dla gospodarstw położonych na terenach trudno dostępnych i za kołem polarnym (art. 142). Podobnie jak w przypadku Szwecji, czynnikiem decydującym o ich wspieraniu była konieczność utrzymywania zaludnienia północnych obszarach obu krajów.
Wraz z Austrią Finlandia wynegocjowała również przysługujące do 1.01.2000 r. prawo zwracania się do Komisji o zastosowanie nadzwyczajnych środków ochronnych w przypadku, gdyby wspólnotowy handel w którymś z sektorów rolnych spowodował poważne trudności na jej rynku wewnętrznym. O celowości, formie i zakresie zastosowania takich środków decyduje Komisja (art. 147).
Podobnie jak Szwecja, Finlandia uzyskała trzyletnie odroczenie stosowania do swego mleka wspólnotowych norm zawartości tłuszczu. Podobny, trzyletni okres Finowie wynegocjowali na dostosowanie swoich warzyw i owoców do standardów wspólnotowych. Również do 31.12.1997 r. mogły obowiązywać fińskie regulacje dotyczące pasz dla bydła. Finlandia wynegocjowała opóźnienie do 31.12.1996 r. wprowadzenia szeregu regulacji dotyczących produkcji nasion. W odniesieniu do leśnego materiału reprodukcyjnego, Finlandia może stosować swoje przepisy dotyczące jego sprzedaży do 31.12.1999 r., zaś na zużycie zgromadzonego w tym okresie materiału ma czas do 31.12.2001 r. (aneks XV w związku z art. 151).

9. Ochrona środowiska

W tej dziedzinie Finlandia wynegocjowała prawo do stosowania własnych norm zawartości siarki w paliwie do silników diesla do 1.10.1996 r. W odniesieniu do wspólnotowych przepisów dotyczących ochrony ludności i pracowników przed skutkami radiacji jonizacyjnej, Finlandia uzyskała odroczenie obowiązku ich stosowania do 1.01.1997 r. (aneks XV w związku z art. 151).

10. Inne postanowienia

W odpowiedzi na uzasadniony, poparty przez Komisję wniosek fiński, Rada mogła przed 1.01.1995 r. uchwalić jednomyślnie przejściowe odroczenie obowiązku podporządkowania się przez Finlandię postanowieniom aktów wspólnotowych przyjętych pomiędzy 1.01.1991 r. a datą podpisania Traktatu o przystąpieniu (art. 151 § 2)
Finlandia, podobnie jak pozostali nowi członkowie, uzyskała gwarancję ochrony jej gospodarki przed możliwym szokiem związanym z przystąpieniem. O ile w czasie pierwszego roku członkostwa wystąpiłyby poważne i utrzymujące się trudności w którymkolwiek z sektorów fińskiej gospodarki, Helsinki mogłyby zwrócić się do Komisji o upoważnienie do zastosowania na niezbędną skalę i okres środków służących poprawie sytuacji i dostosowaniu danego sektora do wspólnego rynku. Środki te mogą obejmować m.in. dodatkowe wyłączenia od postanowień Traktatu Rzymskiego i Traktatu o Europejskiej Wspólnocie Węgla i Stali oraz Aktu o przystąpieniu (art. 152).

Opracował: Maciej J. Nowakowski

IV
Szwecja

W zakresie przepisów instytucjonalnych (Część czwarta, Tytuł I Aktu) Szwecja uzyskała możliwość przeprowadzenia pierwszych powszechnych, bezpośrednich wyborów do Parlamentu Europejskiego w okresie dwóch lat od dnia przystąpienia do Unii (art. 31). Do tego czasu miejsca deputowanych do Parlamentu Europejskiego przypadające Szwecji miały być obsadzone przez szwedzkich parlamentarzystów. Postanowienie to nie wyłączało przeprowadzenia wyborów po podpisaniu Aktu, a jeszcze przed jego wejściem w życie, czyli przed wejściem do Unii.
W zakresie swobodnego przepływu towarów, Akt zawiera listę dyrektyw normujących obrót i używanie substancji niebezpiecznych, a także klasyfikacji i oznakowania wymienionych w nich substancji chemicznych. Postanowienia te nie będą odnosiły się do Szwecji przez okres czterech lat od chwili przystąpienia do Unii. Może ona w tym czasie stosować własną klasyfikację i własne przepisy dotyczące oznakowania substancji niebezpiecznych. Jednak po upływie tego terminu dyrektywy będą obowiązywały Szwecję tak jak inne kraje Unii (Aneks XII w związku z art. 112).
W ciągu trzech lat od przystąpienia Szwecja, będzie mogła zachować swój system klasyfikacji drewna, o tyle, o ile nie będzie to kolidowało z prawodawstwem dotyczącym rynku wewnętrznego lub handlu z państwami trzecimi, a w szczególności art. 6 dyrektywy 68/89/EWG. Nie wyklucza to wcześniejszego dostosowania się do postanowień dyrektywy (art. 113).
Do 1 lipca 1997 r. Szwecja mogła stosować pewne wyłączenia dotyczące dopuszczania do obrotu samochodów, a konkretnie decydować, które samochody dopuścić do obrotu, a których nie. Wyłączenia dotyczyły regulacji odnoszących się do pasów bezpieczeństwa (aneks XV w związku z art. 151).
Szwecja do 1 października 1996 r. mogła utrzymać swoje regulacje w zakresie emisji substancji trujących z silników diesla (do określonej pojemności), musiała jednak zezwolić na swobodny dostęp do rynku innych samochodów (aneks XV w związku z art. 151).
W zakresie swobodnego przepływu osób, usług i kapitałów Szwecja może przez pięć lat od chwili przystąpienia do Unii utrzymać własne ustawodawstwo w zakresie drugiego miejsca zamieszkania (art. 114).
Ponadto Szwecja może dostosowywać się do jednego z artykułów dyrektywy dotyczącej ubezpieczeń na życie do 1 stycznia 2000 r. Artykuł ten dotyczy inwestycji towarzystw ubezpieczeń (Aneks XV w związku z art. 151).
W zakresie rybołówstwa okresy przejściowe uregulowane są bardzo obszernie. Ze względu na duży stopień szczegółowości, wymienione zostaną tylko niektóre.
Dostęp do wód i ich zasobów - postanowienia obowiązują najpóźniej do daty określonej w rozporządzeniu Rady 3760/92 art. 14 (2) (art. 116). Do czasu implementowania wspólnotowego systemu zezwoleń połowowych Szwecja będzie miała taki sam dostęp do wód dotychczasowych państw członkowskich Unii i Finlandii i do ryb znajdujących się w tych wodach, jak w chwili przystąpienia. Ilości ryb poszczególnych gatunków, jakie przypadają Szwecji normuje art. 121.
Dostęp państw unijnych do wód szwedzkich będzie taki sam jak przed przystąpieniem - do implementowania wspólnotowego systemu zezwoleń połowowych.
Porozumienia połowowe zawarte przez Szwecję z państwami trzecimi miały pozostać ważne, zostać uznane przez Wspólnoty i miały obowiązywać przez tyle lat, na ile zostały zawarte. Po ich wygaśnięciu Rada, kwalifikowaną większością głosów zadecyduje czy zawierać umowy, które byłyby ich kontynuacją czy też nie. Może przedłużyć niektóre ich postanowienia na okres nie dłuższy niż rok.
Unia będzie przez trzy lata pomagała Szwecji w utrzymaniu narybku łososi (art. 125).
Przez osiemnaście miesięcy od dnia przystąpienia szwedzkie statki będą mogły używać do połowu szprotów w Kattegacie i Skagerraku sieci o okach 16 milimetrowych (Aneks XV w związku z art. 151).
W zakresie stosunków zewnętrznych i unii celnej Szwecja otrzymała prawo do szeregu wyłączeń, na czas nie dłuższy niż rok, a dotyczących utrzymania własnych regulacji w sprawie świadectw pochodzenia, dokumentów transportowych, składów celnych, uszlachetniania, przetwarzania pod kontrola celną, umieszczania towarów w strefach wolnocłowych, procedur celnych (Aneks VI w związku z art. 126).
Od chwili przystąpienia Szwecja miała stosować się do wymienionych w Akcie międzynarodowych umów handlowych zawartych przez Wspólnoty (art. 127 i 129).
Szwecja miała wycofać się z dniem przystąpienia do Unii z traktatów o wolnym handlu z krajami bałtyckimi (art. 131) i z państwami EFTA (art. 130). Jeżeli do dnia akcesji nowe umowy pomiędzy Wspólnotą i krajami bałtyckimi nie weszłyby w życie, Wspólnota miała zapewnić tym krajom uprzywilejowany dostęp do rynku szwedzkiego dla ich produktów.
W zakresie postanowień finansowych i budżetowych, Szwecja będzie otrzymywała od Wspólnoty przez cztery lata, comiesięcznie, wypłacane z budżetu Wspólnot określone kwoty pieniędzy. Kwoty te z roku na rok mają maleć, zgodnie z postanowieniami (Aktu art. 134).
Zobowiązania Szwecji wobec Europejskiej Przestrzeni Gospodarczej (EFTA) - wobec wynikającego z Aktu obowiązku wystąpienia z tej organizacji - będą ponoszone z budżetu Wspólnot (art. 135).
Jeżeli chodzi o okresy przejściowe dotyczące podatków, to zostały one umieszczone w Aneksie XV (w związku z art. 151). Stosownie do niego Szwedzi mogli opóźnić wprowadzenie podatku akcyzowego na papierosy do 1 stycznia 1996 r. Do 31 grudnia 1995 r. bilety do kin mogły nie być objęte podatkiem od towarów i usług. Aneks zawiera także inne postanowienia dotyczące podatku od towarów i usług, a dotyczące terminów płatności, zwolnień, zwrotów; ponadto Szwecja może wyłączyć spod zakresu obowiązywania podatku od towarów i usług - na tak długo jak w innych państwach członkowskich - usługi świadczone m.in. przez autorów, artystów, wykonawców.
Szwecja mogła utrzymać limity ilościowe na import papierosów i innych wyrobów tytoniowych, wyrobów spirytusowych, win i piwa z innych państw członkowskich według limitów podanych w Aneksie. Została przy tym zobowiązana do nie wprowadzania importu piwa z innych państw na bardziej korzystnych warunkach niż w odniesieniu do państw członkowskich Unii. Do 31 grudnia 1997 r. mogła utrzymywać obniżoną stawkę podatku akcyzowego na piwo o zawartości alkoholu do 3,5 %.
Szwecja może też odłożyć wprowadzenie minimalnego poziomu podatku akcyzowego na papierosy - do 1 stycznia 1999 r. Ma także prawo do stosowania obniżonej stawki podatku akcyzowego na oleje mineralne używane do celów przemysłowych, a także obniżonych stawek podatkowych na oleje napędowe i lekkie oleje grzewcze. Może też dalej wyłączać spod regulacji podatku akcyzowego biologicznie wytwarzany metan i inne spaliny.
W zakresie rolnictwa (Tytuł VI) Szwecja wynegocjowała przepis, który nakazuje Komisji upoważnić Szwecję do udzielania długookresowej pomocy państwowej w celu podtrzymania działalności rolniczej w rejonach szczególnych. Przez szczególne rejony rozumie się obszary położone na północ od 62°° szerokości geograficznej północnej, a także niektóre przyległe obszary na południe od tego równoleżnika, jeżeli tamtejszy klimat wyjątkowo utrudnia prowadzenie na nich działalności rolniczej. Pomoc ta za każdym razem musi być notyfikowana Komisji przed jej udzieleniem (art. 142).
Szwecja miała dostosować swoje prawo dotyczące zbierania informacji statystycznych dotyczących dochodów rolników do prawa wspólnotowego do 31 grudnia 1997 r.
Przez okres trzech lat od dnia przystąpienia do Unii, do Szwecji miały nie odnosić się niektóre postanowienia rozporządzenia dotyczącego minimalnej zawartości tłuszczu w mleku przeznaczonym do konsumpcji.
Szwecja uzyskała zezwolenie na udzielanie do 31 grudnia 1999 r. pomocy na rzecz rolno-leśnych gospodarstw rodzinnych, w których powierzchnia rolna jest nie mniejsza niż 15 ha. Pomoc ta jest przewidziana w jednym z rozporządzeń wspólnotowych.
Do 31 grudnia 1997 r., a częściowo do końca 1998 r., Szwecja może zachować własne uregulowania dotyczące niektórych rodzajów pasz dla zwierząt - ich zawartości, składników, obrotu nimi, zakazu używania niektórych kategorii pasz.
Szwecja może utrzymać swoje ustawodawstwo dotyczące leśnego materiału reprodukcyjnego do końca 1999 r. Będzie też mogła do końca 2001 r. korzystać z nagromadzonych do tego czasu zapasów; jednak od dnia przystąpienia do Unii będzie stopniowo podejmowała działania wprowadzające odpowiednią dyrektywę w życie.
Do końca 1995 r. Szwecja mogła nie przyjmować dyrektyw dotyczących wspólnej klasyfikacji rolnych gatunków roślinnych i handlu nasionami warzyw. Mogła zezwolić na obrót nasionami gatunków nie uznanych oficjalnie w Unii, jednak w ten sposób by nie mogły być wprowadzane na rynki innych państw członkowskich (Aneks XV w związku z art. 151).
Szwecja uzyskała możliwość opóźnienia wejścia w życie aktów prawnych wymienionych w Aneksie XVIII (w związku z art. 167). Aneks określa, którego aktu prawnego wejście może być opóźnione i do jakiej daty. Jest to lista kilku rozporządzeń i dyrektyw dotyczących drobiu, wołowiny, wieprzowiny i ziemniaków. W przypadku Szwecji terminy końcowe do przyjęcia tych aktów prawnych wyznaczone są na 1 stycznia 1996 r. lub 1 stycznia 1997 r.
W zakresie ochrony środowiska, w stosunku do Szwecji, do 1 stycznia 1997 r., odroczony został obowiązek przyjęcia części postanowień dwóch dyrektyw Euratomu dotyczących ochrony pracowników przed promieniowaniem jonizującym (Aneks XV w związku z art. 151 i Aneks XIX w związku z art. 168).
W zakresie pozostałych postanowień Szwecja uzyskała postanowienie, na mocy którego, na jej uzasadniony wniosek, poparty przez Komisję, Rada działając jednomyślnie, będzie mogła przed wejściem Aktu w życie, czasowo odroczyć obowiązek przyjęcia przez nowe państwo członkowskie, aktów prawnych wydanych przez instytucje Wspólnot pomiędzy 1 stycznia 1994 r. a podpisaniem Traktatu (art. 151 ust. 2).
Ponadto, jeżeli w ciągu roku od dnia przystąpienia, powstałyby poważne zakłócenia w jakimś dziale gospodarki nowoprzyjętego państwa, mogło ono ubiegać się o zezwolenie na podjęcie środków ochronnych, aby ustabilizować gospodarkę i dostosować ją do wspólnego rynku (art. 152). Środki takie miały być podejmowane przez Komisję i mogły polegać na uchyleniu niektórych przepisów Traktatów założycielskich w stosunku do poszczególnych państw, w takim zakresie i na taki okres, na jaki jest to bezwzględnie potrzebne. Pierwszeństwo należało przyznać takim środkom, które w jak najmniejszym stopniu zakłócały działanie wspólnego rynku.
Postanowienia dotyczące wprowadzenia w życie postanowień Aktu. Akt nakazuje, od dnia swego wejścia w życie, nowo przystępującym państwom wprowadzenie w życie środków, które pozwolą im spełnić postanowienia wspólnotowych aktów prawnych, chyba że inny termin niż z samego aktu wynika postanowień Aktu (art. 168).

Opracował: Bartosz Pawłowski

Przypisy


1. OJ L 302 z 15 listopada 1985 r.
2. Grażyna Bernatowicz, Droga Grecji, Hiszpanii i Portugalii do wspólnej Europy, PISP, Warszawa 1991.
3. OJ L 257 z 19 października 1968 r.
4. OJ L 149 z 5 lipca 1971 r.
5. OJ L 43 z 12 lipca 1960 r.
6. OJ L 9 z 22 stycznia 1963 r.
7. OJ L 024 z 31 grudnia 1981 r.
8. OJ L 118 z 20 maja 1972 r.
9. OJ L 024 z 27 stycznia 1983 r.
10. OJ L 379 z 31 grudnia 1981 r.
11. OJ L 094 z 28 kwietnia 1970 r.
12. OJ L 145 z 13 czerwca 1977 r.
13. OJ L 233 z 24 sierpnia 1978 r.
14. Norwegia podpisała Traktat, ale go nie ratyfikowała, gdyż został odrzucony w ogólnonarodowym referendum.

Biuro Studiów i Ekspertyz, 1999 r.