Społeczeństwa krajów członkowskich Unii inaczej postrzegają i oceniają proces integracji europejskiej, a zwłaszcza poszerzanie jej o nowe kraje, aniżeli mieszkańcy państw kandydujących do przystąpienia. Perspektywa przyłączania nowych podmiotów - właściwa członkom Unii, zasadniczo różni się od perspektywy wchodzenia, którą posiadają kraje kandydackie. Badania opinii publicznej ukazują te różnice wyraziście.
W opracowaniu niniejszym prezentujemy dane świadczące o poglądach społeczeństw Zachodu na temat poszerzania Unii. Pochodzą one z czasopisma Eurobarometer, publikowanego przez Komisję Europejską dwa razy w roku i zawierającego relacje z badań opinii społecznej prowadzonych w krajach członkowskich. Badania prowadzone są wiosną i jesienią każdego roku poczynając od roku 1973.< A HREF="#prz1">1
W latach 1973 - 1980 Eurobarometer przeprowadzał badania w dziewięciu krajach, jesienią 1980 r. włączono do badań Grecję, jesienią 1985 r. - Hiszpanię i Portugalię, a od jesieni 1990 r. przeprowadza się także sondaż we wschodniej części Niemiec. We wszystkich krajach zadawane są identyczne pytania. Do próby należą obywatele w wieku powyżej 15 lat. W większości krajów próba wynosi 1000 osób, w Luksemburgu bada się 500 osób, w Irlandii Północnej - 300 osób (w Anglii, Szkocji i Walii - 1000 osób).
Tematyka dotycząca rozszerzenia granic Unii Europejskiej pojawia się po raz pierwszy w publikacjach Eurobarometer w 1992 r. Trwa do chwili obecnej. Ostatni komunikat na ten temat pochodzi z wiosny 1998 r. Eurobarometer podaje dane dotyczące wszystkich badanych społeczności krajów członkowskich łącznie, z rzadka tylko eksponując wyniki uzyskane w poszczególnych krajach. Dane odnoszące się do poszczególnych krajów były częstokroć wyrywkowe, podawane jedynie tytułem przykładu. Dotyczy to zwłaszcza komunikatów z bardziej odległych lat. Jeśli więc analiza jakiegoś wątku prezentowana w tym czasopiśmie nie była wyczerpująca, dane przedstawione w tym opracowaniu również nie obejmują całości zagadnienia.
| Państwo kandydujące | Odsetek głosów oddanych przez społeczeństwa państw członkowskich za przyjęciem danego państwa (średnia wyników badanych społeczeństw) |
Odsetek głosów oddanych przez społeczeństwa państw członkowskich przeciwko przyjęciu danego państwa (średnia wyników badanych społeczeństw) |
| Szwecja | 80% | 7% |
| Szwajcaria | 79% | 10% |
| Norwegia | 78% | 8% |
| Finlandia | 77% | 9% |
| Austria | 77% | 10% |
| Islandia | 71% | 13% |
| Malta | 69% | 20% |
| Cypr | 56% | 25% |
W ocenie wpływu potencjału nowych członków, którzy mieliby być przyjęci do Unii uzyskano następujące rezultaty:
| Państwo | Pozytywny wpływ | Negatywny wpływ |
| Szwecja | 71% | 8% |
| Szwajcaria | 70% | 10% |
| Austria | 68% | 10% |
| Norwegia | 68% | 8% |
| Finlandia | 66% | 10% |
| Islandia | 58% | 14% |
| Malta | 45% | 24% |
| Cypr | 42% | 27% |
Jak więc widać ogromna większość badanej populacji optuje za rozszerzeniem Wspólnoty, stosunek do poszczególnych kandydatów jest jednak zróżnicowany. Najcieplejsze przyjęcie spotkałoby kraje skandynawskie, Austrię i Szwajcarię. Znacznie więcej zastrzeżeń wzbudza włączenie małych krajów południa Europy: Malty i Cypru.
| Państwo kandydujące | Odsetek głosów oddanych przez społeczeństwa państw członkowskich za przyjęciem danego państwa (średnia wyników badanych społeczeństw) |
Odsetek głosów oddanych przez społeczeństwa państw członkowskich przeciwko przyjęciu danego państwa (średnia wyników badanych społeczeństw) |
| Szwecja | 82% | 7% |
| Szwajcaria | 80% | 9% |
| Norwegia | 79% | 8% |
| Austria | 78% | 9% |
| Finlandia | 77% | 9% |
| Islandia | 71% | 11% |
| Malta | 57% | 22% |
| Cypr | 50% | 29% |
| Turcja | 39% | 42% |
| Państwo kandydujące | Odsetek głosów oddanych przez społeczeństwa państw członkowskich za przyjęciem danego państwa (średnia wyników badanych społeczeństw) |
Odsetek głosów oddanych przez społeczeństwa państw członkowskich przeciwko przyjęciu danego państwa (średnia wyników badanych społeczeństw) |
| Szwecja | 79% | 8% |
| Austria | 78% | 8% |
| Finlandia | 76% | 9% |
| Norwegia | 75% | 10% |
| Węgry | 55% | 25% |
| Polska | 51% | 28% |
| Czechy | 49% | 29% |
| Bułgaria | 46% | 32% |
| Słowacja | 45% | 32% |
| Rumunia | 45% | 34% |
| Słowenia | 44% | 33% |
Stopień aprobaty dla wstąpienia do Unii krajów północnej Europy i Austrii, które znajdowały się właśnie w przededniu przyjęcia w poczet członków, jest daleko większa aniżeli dla udziału w Unii krajów Europy Środkowej. Polska, Węgry i Czechy otrzymały relatywnie więcej poparcia, niż pozostałe kraje tej strefy, różnice nie przekraczają jednak 11% (55% poparcia dla Węgier, 44% - dla Słowenii).
W odniesieniu do opinii o wstąpieniu krajów Europy Środkowej i Wschodniej nieco więcej było odpowiedzi nie wiem, aniżeli w przypadku ocen wstąpienia krajów Europy północnej.
Zróżnicowane były opinie społeczeństw w poszczególnych krajach UE: w Grecji, Hiszpanii, Irlandii, Holandii, Portugalii i Wielkiej Brytanii oceny przychylne wstąpieniu do Unii krajów Europy Środkowej i Wschodniej przeważały nad ocenami nieprzychylnymi; w przypadku pozostałych krajów obraz jest bardziej skomplikowany, ale w Belgii, Francji, Luksemburgu przeważały negatywne opinie o wstąpieniu Słowacji, Bułgarii, Rumunii i Słowenii. Wysoka przewaga opinii negatywnych o wstąpieniu Rumunii i Słowenii wystąpiła w Belgii, Danii i Niemczech (Wschodnich i Zachodnich).
Ocena przyłączenia Austrii, Finlandii i Szwecji do Unii Europejskiej
| Sfera, na którą przyłączenie ma wpływ |
Wpływ pozytywny |
Wpływ negatywny |
brak wpływu |
| 1.Na Unię Europejską | 64% | 6% | 13% |
| 2.Na mój kraj | 49% | 12% | 22% |
| 3.Na konkurencyjność w skali świata | 47% | 11% | 21% |
| 4.Na równouprawnienie płci w UE | 43% | 5% | 32% |
| 5.Na politykę wobec Europy Wschodniej | 38% | 10% | 27% |
| 6.Na ludzi takich jak ja | 29% | 6% | 53% |
| 7.Na bezrobocie w UE | 28% | 18% | 35% |
Najbardziej pozytywne oceny przyłączenia Austrii, Finlandii i Szwecji dla Unii Europejskiej (pkt. 1 tabeli) pochodziły od społeczeństw Holandii (74%), Danii, Grecji, Luksemburga, Finlandii i Szwecji (po 73%). Na pozytywne strony dla mojego kraju zwracali uwagę przede wszystkim obywatele Danii (73%), najbardziej sceptyczni byli w tym względzie Hiszpanie (33% pozytywnych ocen).
W tym samym badaniu przeprowadzonym wiosną 1995 r. zapytano respondentów, czy uważają za realne rozszerzenie Unii Europejskiej o kraje takie jak Polska, Czechy czy Słowacja do roku 2010?
Większość badanych (56%) uznała taki stan rzeczy za realny, 24% uznało, że tak się nie stanie. Szczegółowe wyniki prezentuje poniższa tabela.
Realność przyłączenia krajów takich jak Polska, Czechy, Węgry czy Słowacja do UE przed 2010 r. w poszczególnych krajach.
| Kraj | Przyłączenie jest realne | Przyłączenie nie jest realne |
| Dania | 74% | 20% |
| Finlandia | 72% | 21% |
| Szwecja | 69% | 22% |
| Wielka Brytania | 66% | 21% |
| Austria | 64% | 18% |
| Irlandia | 59% | 15% |
| Grecja | 58% | 17% |
| Niemcy | 58% | 24% |
| Holandia | 57% | 31% |
| Unia Europejska | 56% | 24% |
| Włochy | 52% | 20% |
| Luksemburg | 52% | 29% |
| Portugalia | 51% | 16% |
| Francja | 50% | 36% |
| Belgia | 49% | 27% |
| Hiszpania | 43% | 21% |
Jak wykazuje tabela, najwięcej przekonanych o przyłączeniu krajów Europy Wschodniej do UE było w Danii (74%), Finlandii (72%) i Szwecji (69%), a także w Wielkiej Brytanii (66%) i Austrii (64%). Najwięcej sceptycyzmu wobec możliwości wstąpienia tych krajów do Unii wyrażali Francuzi (36%) i Holendrzy 31%), a także Luksemburczycy 29%) i Belgowie (27%).
Najwięcej osób bez wyrobionej opinii w tej sprawie zamieszkuje Hiszpanię (36%) i Portugalię (33%) oraz Włochy (28%) i Irlandię (26%). [Tabela nie zawiera danych o odpowiedziach nie wiem].
65 000 respondentów tych badań odpowiedziało na to pytanie następująco:
- 16% wybrało pierwszą opcję,
- 55% wybrało drugą opcję,
- 13% wybrało trzecią opcję.
Niewielka część badanych (5%) opowiedziało się za zlikwidowaniem Unii Europejskiej.
Większość respondentów wybrało rozwiązanie polegające na udoskonaleniu działania Unii w obecnych granicach.
Wyniki sondażu w rozbiciu na poszczególne kraje prezentują się następująco:
| Kraj | Pozostanie bez zmian | Zacieśni więzi | Przyjmie nowych członków |
| Unia Europejska | 16% | 55% | 13% |
| Austria | 18% | 48% | 10% |
| Belgia | 21% | 50% | 8% |
| Dania | 22% | 39% | 27% |
| Niemcy | 24% | 49% | 11% |
| Grecja | 10% | 67% | 10% |
| Hiszpania | 11% | 48% | 18% |
| Francja | 14% | 63% | 8% |
| Irlandia | 21% | 35% | 28% |
| Włochy | 9% | 69% | 11% |
| Luksemburg | 25% | 49% | 10% |
| Holandia | 11% | 67% | 15% |
| Portugalia | 14% | 53% | 17% |
| Szwecja | 5% | 55% | 19% |
| Finlandia | 10% | 61% | 18% |
| Wielka Brytania | 21% | 44% | 15% |
W omawianych badaniach przeprowadzanych w 1996 r. sondowano także kwestie poparcia dla ewentualnych nowych kandydatów, o ile ci będą się ubiegać o wstąpienie do Unii Europejskiej. Pytanie skierowane do respondentów brzmiało: Czy byłbyś za przyjęciem kraju...do Unii Europejskiej w przyszłości?
Tabela poniższa prezentuje wyniki tego sondażu:
| Państwo kandydujące | Odsetek głosów oddanych przez społeczeństwa państw członkowskich za przyjęciem danego państwa (średnia wyników badanych społeczeństw) |
Odsetek głosów oddanych przez społeczeństwa państw członkowskich przeciwko przyjęciu danego państwa (średnia wyników badanych społeczeństw) |
| Szwajcaria | 72% | 14% |
| Norwegia | 70% | 15% |
| Islandia | 57% | 25% |
| Węgry | 51% | 30% |
| Malta | 50% | 29% |
| Polska | 49% | 33% |
| Czechy | 44% | 36% |
| Cypr | 43% | 36% |
| Łotwa | 38% | 39% |
| Rumunia | 38% | 42% |
| Słowacja | 38% | 41% |
| Bułgaria | 37% | 42% |
| Estonia | 37% | 40% |
| Litwa | 37% | 40% |
| Turcja | 36% | 44% |
| Słowenia | 34% | 43% |
| Rosja | 33% | 41% |
| Chorwacja | 31% | 48% |
| Ukraina | 31% | 46% |
| Mołdawia | 30% | 44% |
| Bośnia-Hercegowina | 29% | 51% |
| Jugosławia | 29% | 49% |
| Białoruś | 28% | 48% |
| Albania | 26% | 50% |
Jak wynika z tabeli najwięcej poparcia udzielono Szwajcarii i Norwegii, mimo, że społeczeństwo tego ostatniego kraju opowiedziało się w referendum przeciwko wejściu do Unii. Wyraźna przychylność niemal 3/5 badanych uzyskała Islandia, zaś Węgry, Malta i Polska otrzymały poparcie połowy społeczeństw Zachodniej Europy. Przeciwko uczestnictwu naszego kraju w Unii opowiedziała się jedna trzecia res- pondentów. Ponad czterech obywateli Unii na dziesięciu głosowało za przyjęciem Czech i Cypru, pozostałe kraje europejskie uzyskały wsparcie mniej niż 40% badanych.
Po raz pierwszy Eurobarometer zaprezentował dane świadczące o skali wsparcia dla kandydatów do Unii w poszczególnych krajach członkowskich. Miarą była tu średnia udzielonego wsparcia dla wszystkich państw wymienionych w pytaniu. Dane te prezentujemy poniżej.
| Kraj, w którym prowadzono badanie |
Przeciętny odsetek udzielonego wsparcia dla wszystkich krajówktóre ubiegałyby się oczłonkostwo w UE |
| Holandia | 57% |
| Szwecja | 53% |
| Grecja | 52% |
| Hiszpania | 51% |
| Włochy | 50% |
| Finlandia | 50% |
| Dania | 41% |
| Wielka Brytania | 40% |
| Irlandia | 37% |
| Niemcy | 35% |
| Portugalia | 34% |
| Belgia | 31% |
| Luksemburg | 29% |
| Austria | 29% |
| Francja | 29% |
Jak widać najwięcej przychylności dla nowych członków wspólnoty europejskiej spotkać można w Holandii, najmniej we Francji, Austrii i Luksemburgu. W sześciu krajach Unii: Holandii, Szwecji, Grecji, Hiszpanii, Finlandii i we Włoszech skala poparcia dla poszerzenia wspólnoty europejskiej jest wyraźnie większa niż w pozostałych dziewięciu krajach.
O stosunku do ewentualnego rozszerzenia Unii o nowe kraje świadczą też odpowiedzi udzielone na pytanie dotyczące Europy Centralnej i Wschodniej. Pytanie brzmiało następująco:
Jeśli kraje Europy Centralnej i Wschodniej staną się członkami Unii Europejskiej, jakie powinno być, Pana(i) zdaniem postępowanie Komisji Europejskiej wobec mniej rozwiniętych regionów Unii?
* Powinno się udzielać im pomocy na takiej samej zasadzie jak dotychczas (przed włączeniem ich do Unii), mimo że koszty udzielania tej pomocy będą po ich wstąpieniu do Unii znacznie wyższe.
* Powinno się udzielać im pomocy, ale przy zastosowaniu bardziej surowych kryteriów po to, by ograniczyć wzrastające koszty tej pomocy, spowodowane ich wstąpieniem do Unii.
* (Spontaniczne odpowiedzi) Kraje Europy Centralnej i Wschodniej nie powinny stać się członkami Unii Europejskiej.
Wybory zaprezentowanych wyżej trzech odpowiedzi były następujące:
- za pierwszym rozwiązaniem optowało 22% respondentów,
- za drugim rozwiązaniem optowało 53% respondentów,
- trzecią możliwość wybrało 11% respondentów,
- nie wiem odpowiedziało 15% respondentów.
Wyniki uzyskane w poszczególnych krajach członkowskich były bardzo zróżnicowane. Oto dane uzyskane w analizowanym pytaniu w każdym z krajów Unii (uwzględniono wyłącznie wybory pierwszych dwóch opcji).
| Kraj członkowski | Należy stosować te same kryteria niesienia pomocy mniej rozwiniętym regionom, mimo większych kosztów (opcja 1) |
Należy stosować bardziej surowe kryteria niesienia pomocy mniej rozwiniętym regionom, by ograniczyć koszty (opcja 2) |
| Grecja | 35% | 41% |
| Hiszpania | 33% | 36% |
| Portugalia | 27% | 46% |
| Włochy | 26% | 50% |
| Dania | 25% | 61% |
| Irlandia | 25% | 48% |
| Holandia | 24% | 65% |
| Unia Europejska | 22% | 53% |
| Luksemburg | 21% | 40% |
| Austria | 20% | 49% |
| Wielka Brytania | 20% | 61% |
| Finlandia | 19% | 69% |
| Niemcy | 16% | 59% |
| Francja | 16% | 50% |
| Szwecja | 16% | 62% |
| Belgia | 13% | 46% |
(W tabeli nie uwzględniono odpowiedzi: Kraje Europy Centralnej i Wschodniej nie powinny stać się członkami Unii Europejskiej oraz Nie wiem)
| Twierdzenie | Raczej się zgadzam |
Raczej się nie zgadzam |
| Im więcej państw będzie należeć do Unii tym większe będzie jej znaczenie w świecie |
67% | 17% |
| Mając więcej członków w Unii Europa będzie bogatsza kulturalnie |
61% | 21% |
| Większa liczba członków oznacza większą gwarancję bezpieczeństwa i pokoju w Europie |
59% | 25% |
| Przed włączeniem nowych członków Unia musi zreformować działalność swoich instytucji |
54% | 16% |
| Rozszerzenie Unii o nowych członków oznacza zmniejszenie pomocy finansowej dla mojego kraju |
47% | 26% |
| Jednolitą monetę - Euro trzeba wprowadzić przed włączeniem nowych członków do Unii |
43% | 34% |
| Im więcej krajów znajdzie się w Unii tym większe będzie bezrobocie w moim kraju |
35% | 41% |
| Powiększenie Unii o nowe kraje oznacza zmniejszenie znaczenia mojego kraju w Europie |
34% | 47% |
| Kraje kandydujące do Unii powinny już teraz korzystać z pomocy finansowej Unii by się do członkostwa lepiej przygotować |
31% | 47% |
| Powiększenie Unii nie oznacza większych kosztów dla obecnych jej członków |
28% | 49% |
Prezentowane powyżej średnie odsetki uzyskane w odpowiedzi na poszczególne pytania we wszystkich państwach członkowskich są zróżnicowane, gdy je rozpatrywać na płaszczyźnie krajowej. Np. W odpowiedzi na pytanie o wpływ poszerzenia Unii Europejskiej na bezrobocie w danym kraju z twierdzeniem, że im większa liczba krajów w Unii tym większe bezrobocie zgodziło się 35% Europejczyków, ale było wśród nich 51% Austriaków, 47% Niemców i 46% Greków. Bardziej skłonni do dostrzegania zależności tego rodzaju są obywatele krajów sąsiadujących z państwami Centralnej i Wschodniej Europy.
Mieszkańcy Holandii (62%), Niemiec (60%) i Austrii (58%) częściej niż inni przyznawali, że włączenie nowych krajów do Unii przyniesie istotne koszty poniesione przez ich kraj, zaś obywatele Irlandii (68%), Danii (62%), Grecji i Finlandii (po 61%) częściej twierdzili, że powiększenie Unii spowoduje zmniejszenie pomocy finansowej dla ich kraju.
Koszty przyłączania nowych członków są istotną kwestią wpływającą na postawy społeczeństw Unii wobec procesu jej rozszerzania. Świadczą o tym oceny kryteriów decydujących o przyznaniu członkostwa w Unii. Względy finansowe okazały się tu najważniejsze.
| Kryterium przystąpienia do Unii | Ważne | Nieważne |
|
Kraj musi respektować prawa człowieka i zasady demokracji |
93% | 2% |
|
Kraj musi walczyć z przestępczością zorgani- zowaną i handlem narkotykami |
91% | 4% |
| Kraj musi dbać o ochronę środowiska |
90% | 5% |
|
Kraj musi być zdolny do partycypacji w budżecie Unii |
80% | 9% |
|
Przyłączenie tego kraju nie może się wiązać z dużymi kosztami dla krajów członkowskich |
77% | 13% |
|
Kraj musi akceptować decyzje Unii i przyczy- niać się do budowania Europy |
75% | 13% |
|
Poziom gospodarki kraju nie może odbiegać od poziomu krajów Unii |
72% | 18% |
|
Kraj musi przedkładać interesy Unii nad swoje własne |
62% | 22% |
| Sfera spraw | Należy zwiększyć budżet |
Należy utrzymać ten sam budżet |
|
Walka z terroryzmem, brutalnością i handlem narkotykami |
78% | 13% |
|
Pomoc regionom, które przeżywają trudności (bezrobocie, kryzys gospodarczy itp) |
71% | 18% |
| Oświata, doskonalenie zawodowe |
70% | 19% |
|
Pomoc małym i średnim przedsiębiorstwom |
58% | 28% |
|
Badania naukowe i nowa technologia |
56% | 30% |
|
Pomoc regionom mniej rozwiniętym |
55% | 31% |
|
Pomoc dla regionów miejskich przeżywających problemy |
53% | 32% |
| Rolnictwo | 48% | 38% |
| Rozwój sieci transportowej | 45% | 40% |
| Państwo kandydujące | Odsetek głosów oddanych przez społeczeństwa państw członkowskich za przyjęciem danego państwa (średnia wyników badanych społeczeństw) |
Odsetek głosów oddanych przez społeczeństwa państw członkowskich przeciwko przyjęciu danego państwa (średnia wyników badanych społeczeństw) |
| Węgry | 47% | 29% |
| Polska | 43% | 34% |
| Czechy | 41% | 33% |
| Cypr | 40% | 33% |
| Słowacja | 36% | 37% |
| Bułgaria | 36% | 38% |
| Estonia | 35% | 37% |
| Łotwa | 35% | 37% |
| Litwa | 35% | 37% |
| Słowenia | 33% | 40% |
| Rumunia | 33% | 41% |
| Kraj członkowski | Cypr | Czechy | Estonia | Węgry | Polska | Słowenia |
| Belgia | -2 | -3 | -4 | -3 | -5 | -4 |
| Dania | +2 | +7 | +7 | +8 | +10 | +2 |
| Niemcy | +3 | -2 | +2 | -4 | -1 | -4 |
| Grecja | -2 | +6 | +7 | +2 | -2 | +4 |
| Hiszpania | -2 | -4 | -5 | -4 | -9 | -4 |
| Francja | +1 | -4 | -4 | -4 | -6 | -4 |
| Irlandia | +4 | +4 | +3 | +7 | -1 | +5 |
| Włochy | -2 | +1 | 0 | -4 | -8 | 0 |
| Luksemburg | -2 | -3 | -2 | -9 | -7 | -3 |
| Holandia | +3 | -2 | -1 | 0 | -2 | -2 |
| Austria | -2 | +1 | -6 | -4 | -5 | +1 |
| Portugalia | +3 | +3 | -1 | 0 | 0 | +1 |
| Finlandia | +5 | -3 | 0 | +4 | +2 | +3 |
| Szwecja | .0 | +1 | +4 | +3 | +8 | +1 |
| Wielka Bryt. | 0 | -4 | -1 | +1 | 0 | +1 |
| UE | 0 | -2 | -1 | -2 | -3 | -1 |
| Twierdzenie | Raczej się zgadzam |
Raczej się nie zgadzam |
|
Im więcej państw będzie należeć do Unii tym większe będzie jej znaczenie w świecie |
74% | 12% |
|
Mając więcej członków w Unii Europa będzie bogatsza kulturalnie |
66% | 17% |
|
Większa liczba członków oznacza większą gwarancję bezpieczeństwa i pokoju w Europie |
66% | 20% |
|
Przed włączeniem nowych członków Unia musi zreformować działalność swoich instytucji |
55% | 14% |
|
Rozszerzenie Unii o nowych członków oznacza zmniejszenie pomocy finansowej dla mojego kraju |
47% | 26% |
|
Jednolitą monetę - Euro trzeba wprowadzić przed włączeniem nowych członków do Unii |
47% | 26% |
|
Im więcej krajów znajdzie się w Unii tym większe będzie bezrobocie w moim kraju |
35% | 41% |
|
Powiększenie Unii o nowe kraje oznacza zmniejszenie znaczenia mojego kraju w Europie |
34% | 47% |
|
Kraje kandydujące do Unii powinny już teraz korzystać z pomocy finansowej Unii by się do członkostwa lepiej przygotować |
36% | 42% |
|
Powiększenie Unii nie oznacza większych kosztów dla obecnych jej członków |
31% | 45% |
Z ostatnim twierdzeniem szczególnie chętnie zgadzają się Holendrzy (64%), Duńczycy (63%) i Niemcy (62%). Koszty, jakie w wyniku rozszerzenia Unii poniesie własny kraj respondenta (otrzymując mniejszą pomoc finansowa), podkreślane są szczególnie często przez Irlandczyków, Duńczyków (60%), Finów (60%), Portugalczyków (59%) i Greków (58%). Jednocześnie jednak tylko w Grecji, Irlandii i Portugalii ponad połowa mieszkańców uznaje, że kraje kandydujące do Unii powinny już teraz korzystać z jej pomocy finansowej.
Na zagrożenie bezrobociem zwracają uwage przede wszystkim obywatele krajów sąsiadujących z krajami kandydującymi do Unii: Austriacy (55%), Niemcy (48%) i Grecy (48%).
Wiosną 1998 r. w następujący sposób oceniano kryteria, jakie powinny spełniać kraje nowo przyjmowane do Unii:
| Kryterium przystąpienia do Unii |
Ważne | Nieważne |
|
Kraj musi respektować prawa człowieka i zasady demokracji |
95% | 2% |
|
Kraj musi walczyć z przestępczością zorgani- zowaną i handlem narkotykami |
92% | 3% |
|
Kraj musi dbać o ochronę środowiska |
92% | 4% |
|
Kraj musi być zdolny do partycypacji w budżecie Unii |
84% | 7% |
|
Przyłączenie tego kraju nie może się wiązać z dużymi kosztami dla krajów członkowskich |
79% | 12% |
|
Kraj musi akceptować decyzje Unii i przyczy- niać się do budowania Europy |
79% | 9% |
|
Poziom gospodarki kraju nie może odbiegać od poziomu krajów Unii |
77% | 14% |
|
Kraj musi przedkładać interesy Unii nad swoje własne |
66% | 29% |
Porównanie danych uzyskanych wiosną 1998 r. z wynikami ustalonymi pół roku wcześniej - jesienią 1997 r. wykazuje tendencje do częstszego wyrażania przekonania, iż dane kryterium jest ważkie i powinno być tym samym przez kraj kandydujący do Unii spełnione. Oznacza to pośrednio pewną radykalizację nastawień społecznych w krajach członkowskich i bardziej surowy stosunek do przyszłych partnerów w Unii.
Biorąc pod uwagę średnią ocen świadczących o wymaganiu spełnienia wszystkich ośmiu wskazanych w pytaniu kryteriów w poszczególnych krajach członkowskich otrzymujemy następujący ranking surowości stosowanych w danym kraju wymogów:
- Francuzi (87%),
- Austriacy (87%),
- Holendrzy (87%),
- Belgowie (86%),
- Niemcy (86%),
- Grecy (85%),
- Irlandczycy (83%),
- mieszkańcy Unii Europejskiej (83%)
- Luksemburczycy (82%),
- Brytyjczycy (81%),
- Włosi (80%),
- Szwedzi (80%),
- Hiszpanie (79%),
- Finowie (79%),
- Portugalczycy (78%),
- Duńczycy (73%)
Najbardziej wymagający wobec nowych członków są więc Francuzi, Austriacy i Holendrzy, najmniej - Duńczycy, Portugalczycy, Hiszpanie i Finowie.
| Państwo kandydujące | Odsetek głosów oddanych przez społeczeństwa państw członkowskich za przyjęciem danego państwa |
Odsetek głosów oddanych przez społeczeństwa państw członkowskich przeciwko przyjęciu danego państwa |
| Węgry | 53% | 24% |
| Polska | 49% | 29% |
| Czechy | 48% | 28% |
| Cypr | 46% | 29% |
| Słowacja | 43% | 32% |
| Bułgaria | 42% | 33% |
| Estonia | 41% | 32% |
| Łotwa | 41% | 32% |
| Litwa | 41% | 33% |
| Słowenia | 39% | 35% |
| Rumunia | 39% | 37% |
Poparcie dla wszystkich jedenastu krajów jest wyższe aniżeli jesienią 1997 r.
Przeciętne wsparcie dla całej jedenastki kandydatów było w poszczególnych państwach członkowskich następujące:
| Kraj członkowski | Przeciętne wsparcie | Przeciętna zmiana w porównaniu z jesienią'97 (w %) |
| Szwecja | 63% | +2 |
| Dania | 61% | 0 |
| Holandia | 57% | +3 |
| Finlandia | 56% | +6 |
| Grecja | 56% | -3 |
| Hiszpania | 54% | +9 |
| Włochy | 47% | +6 |
| Portugalia | 46% | +9 |
| Unia Europejska | 44% | +6 |
| Irlandia | 44% | +2 |
| Wielka Brytania | 43% | +5 |
| Luksemburg | 38% | +6 |
| Niemcy | 36% | +7 |
| Francja | 35% | +7 |
| Austria | 33% | +4 |
| Belgia | 32% | +6 |
Przychylność poszczególnych krajów członkowskich Unii wobec każdego z sześciu krajów kandydujących, z którymi rozpoczęły się już negocjacje prowadzące do pełnego uczestnictwa we Wspólnocie zmieniała się podobnie choć niejednakowo. Dane wskazują na istnienie określonych sympatii i antypatii niektórych krajów członkowskich dla pewnych krajów kandydujących. Okazuje się również, że poziom generalnej przychylności dla rozszerzenia Unii nie ewaluował we wszystkich krajach będących członkami Unii, w jednakowym kierunku. W tym samym czasie skłonność do poszerzenia granic Unii w jednym państwie wzrastała, w innym zaś wyraźnie malała. Szczegółowe dane na temat zmian zaistniałych w tym względzie w okresie jesień 1997 r - wiosna 1998 r prezentuje poniższa tabela.
| Kraj członkowski | Cypr | Czechy | Estonia | Węgry | Polska | Słowenia |
| Belgia | +7 | +6 | +7 | +5 | +6 | +4 |
| Dania | +3 | 0 | -4 | +1 | -2 | 0 |
| Niemcy | +5 | +7 | +7 | +6 | +8 | +6 |
| Grecja | -3 | -4 | -5 | -3 | -2 | -3 |
| Hiszpania | +10 | +8 | +11 | +10 | +10 | +10 |
| Francja | +11 | +9 | +11 | +9 | +8 | +10 |
| Irlandia | +3 | +4 | +4 | +1 | +1 | +3 |
| Włochy | +8 | +7 | +7 | +6 | +7 | +5 |
| Luksemburg | +2 | +5 | +4 | +9 | +7 | +6 |
| Holandia | +5 | +5 | +4 | +3 | +4 | +1 |
| Austria | +2 | +1 | +4 | 0 | +5 | +3 |
| Portugalia | +8 | +7 | +11 | +9 | +6 | +10 |
| Finlandia | +4 | +8 | +5 | +8 | +6 | +4 |
| Szwecja | +4 | +5 | +1 | +3 | +1 | +5 |
| Wielka Bryt. | +3 | +7 | +4 | +4 | +2 | +5 |
| UE | +6 | +7 | +6 | +6 | +6 | +6 |
Tabela wykazuje jasno, że wiosną 1998 r. nastąpił wśród obywateli państw członkowskich Unii wyraźny wzrost postaw przychylnych sześciu państwom aplikującym do uczestnictwa w Unii, z którymi toczą się procesy negocjacyjne.
Raz jeszcze zwróćmy uwagę na fakt sygnalizowany we wstępie: w państwach Europy Środkowo-Wschodniej integracja z Europą jest czymś innym niż w krajach Zachodu. Społeczności Polski, Węgier, Czech i innych krajów tego regionu postrzegają integrację jak element, a po części i konsekwencję transformacji systemowej. Integracja oznacza dla nich dalszy postęp w gospodarce rynkowej, wzrost ekonomiczny, pogłębianie się zasad działania społeczeństwa obywatelskiego. Negocjacje zmierzające do aktu przystąpienia wprowadzają w tych krajach konieczność adaptacji nowych reguł działania i nowych mechanizmów gospodarczych. Dla krajów kandydujących do Unii integracja jest nie tylko pokłosiem zmian, ale i bodźcem stymulującym do dalszych modyfikacji struktury społecznej, instytucji, mechanizmów gospodarczych. Państwa Zachodu natomiast od dawna kształtowały warunki niezbędne dla funkcjonowania zintegrowanych struktur: kształtowały instytucje demokratyczne, uczestniczyły w konkurencji ponadkrajowej, usprawniały działanie firm, mechanizmów finansowych itp.
Jest zrozumiałe, że w odmiennej sytuacji społeczno-ekonomicznej kształtują się odmienne postawy. Zwróćmy także uwagę, że stosunek do innych narodów i postrzeganie innych krajów zależy od wielu czynników takich jak istniejące stereotypy, pamięć historyczna dotycząca wzajemnych relacji, sytuacja ekonomiczna, poziom cywilizacyjny itp. Tym czynnikom przypisać trzeba zapewne różnice poglądów występujących w poszczególnych krajach europejskich. Generalnie jednak zasadne jest chyba założenie, że w w ocenie innych społeczeństwa Europy - zwłaszcza zachodniej jej części - bardziej kierują się racjonalną kalkulacją niż emocjami, a w kształtowaniu ich postaw mniejszą rolę odgrywają względy sentymentalne, a większą - wyobrażenie korzyści wynikających z zacieśnionych kontaktów.
Sceptycyzm społeczeństw Zachodniej Europy wobec znacznego poszerzenia ram Unii jest na razie o wiele bardziej wyraźny aniżeli niepokój społeczeństw krajów kandydackich.2 Nadzieję budzi fakt, że topnieje on jednak z czasem.