Opinie na temat Narodowego Programu Przygotowania Polski do Członkostwa w Unii Europejskiej

(przyjęty przez Radę Ministrów w dn. 4 maja 1999 r.)
Druk Sejmowy nr 1194
Praca zbiorowa


Niniejszy Raport powstał na zlecenie sejmowej Komisji Integracji Europejskiej, zawiera on uwagi i opinie na temat Narodowego Programu Przygotowania do Członkostwa sporządzone przez zespół ekspertów Biura Studiów i Ekspertyz.
Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej (NPPC) jest dokumentem, który wyznacza kierunek działań dostosowawczych oraz określa harmonogram ich realizacji w latach 1998-2002 w kontekście zbliżającego się członkostwa Polski w UE. Jego treść wynika z następujących podstawowych elementów: postanowień Układu Europejskiego, opinii (avis) Komisji Europejskiej w sprawie polskiego wniosku o członkostwo Polski w UE (Agenda 2000), unijnego dokumentu „Partnerstwo dla członkostwa", okresowego Raportu Komisji Europejskiej na temat postępów Polski na drodze do członkostwa w UE (pierwszy okresowy raport - Regular Report'98, został przyjęty na szczycie Rady Europejskiej w Wiedniu w 1998 r.).

Spis treści

Wstęp
1. Kryteria polityczne
1.1 Demokracja i rządy prawa, M. J. Nowakowski
1.2 Prawa człowieka i ochrona mniejszości narodowych, Maciej J. Nowakowski

2. Kryteria ekonomiczne, E. Czerwińska

3. Zdolność sprostania ekonomicznym warunkom członkostwa
3.1. Rynek wewnętrzny bez granic, A. Kurkiewicz
3.1.2. Swobodny przepływ towarów, M. J. Nowakowski
3.1.3. Swobodny przepływ kapitału, A. Kurkiewicz
3.1.4. Swoboda świadczenia usług, A. Kurkiewicz, D.Olejniczak, M. J. Nowakowski,
3.1.5. Swobodny przepływ osób, D. Olejniczak
3.1.6. Polityka konkurencji, M. J. Nowakowski
3.2. Innowacyjność, Beata Jackiewicz

3.3. Zagadnienia gospodarcze i podatkowe, W. Rutkowski
3.3.2. System podatkowy, L. Etel
3.3.3. Statystyka, K. Polarczyk

3.4.1. Rolnictwo, D. Stankiewicz
3.4.2. Rybołówstwo, E. Berkowska
3.4.3. Energia, A. Kucharz
3.4.4. Transport, A. Kucharz
3.4.5. Małe i średnie przedsiębiorstwa, Z. Wołodkiewicz-Donimirski

3.5.1. Rynek pracy i polityka socjalna, B. Kłos
3.5.2. Polityka regionalna i spójności, S. Łodziński

3.6.1. Ochrona środowiska naturalnego, E. Berkowska
3.6.2. Ochrona konsumentów, M.J. Nowakowski
3.6.3. Ochrona zdrowia publicznego, G. Ciura
3.6.4. Bezpieczeństwo jądrowe, A. Kucharz

3.7.1. Sprawy wewnętrzne i wymiar sprawiedliwości, A. Kurkiewicz

3.8. Polityka zewnętrzna
3.8.1. Kodeks celny i wzmocnienie administracji celnej, A. Kurkiewicz
3.8.2. Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa, M.J. Nowakowski

3.9. Zagadnienia finansowe
3.9.1. Kontrola finansowa z wydatkowania środków budżetowych, w tym środków pochodzących z UE, Z. Szpringer

4. Administracyjna zdolność do wdrażania prawa wspólnotowego, J. Osiecka

5. Finansowanie działań dostosowawczych, D. Olejniczak
5.2.2 Finansowanie działań dostosowawczych w zakresie rolnictwa, D. Stankiewicz
5.2.3. Plany budowy instytucji dla MSW i A, M. J. Nowakowski
5.1. Wsparcie dostosowań z programu Phare'98 w odniesieniu do ochrony środowiska,
5.2.4. Plany budowy instytucji dla Ministerstwa Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, M. Gwiazdowicz


WSTĘP

W dniu 31 marca 1998 r. miało miejsce, w Brukseli, oficjalne rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych między Unią Europejską a sześcioma krajami stowarzyszonymi z UE, które uznano za gotowe do rozpoczęcia negocjacji (Polską, Węgrami, Czechami, Słowenią, Estonią i Cyprem). Podczas otwierającej negocjacje z Polską dwustronnej Konferencji Międzyrządowej obie strony zaprezentowały wystąpienia otwierające, tzw. Opening statement. Strona unijna stwierdziła, iż państwa kandydujące do członkostwa w UE muszą spełnić tzw. kryteria kopenhaskie oraz dostosować własne prawo do legislacji wspólnotowej (acquis communautaire). Na kilka dni przed tym wydarzeniem, w dniu 20 marca 1998 r., Sejm RP podjął uchwałę w sprawie członkostwa Polski w Unii Europejskiej (M.P. Nr 9, poz. 174), w której wyraził oczekiwanie pilnego zaprezentowania przez Rząd Narodowego Programu Przygotowania Polski do Członkostwa w Unii Europejskiej oraz przedstawienia osiągniętych w negocjacjach rezultatów. W uchwale podkreślono szczególną rolę rządu w prowadzonych przez stronę polską negocjacjach, od którego należy oczekiwać okresowej prezentacji Parlamentowi i Prezydentowi stanu negocjacji i zaawansowania procesu dostosowawczego.
Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej (NPPC) jest dokumentem, który wyznacza kierunek działań dostosowawczych oraz określa harmonogram ich realizacji w latach 1998-2002 w kontekście zbliżającego się członkostwa Polski w UE. Jego treść wynika z następujących podstawowych elementów: postanowień Układu Europejskiego, opinii (avis) Komisji Europejskiej w sprawie polskiego wniosku o członkostwo Polski w UE (Agenda 2000), unijnego dokumentu "Partnerstwo dla członkostwa", okresowego Raportu Komisji Europejskiej na temat postępów Polski na drodze do członkostwa w UE (pierwszy okresowy raport - Regular Report'98, został przyjęty na szczycie Rady Europejskiej w Wiedniu w 1998 r.). Na podstawie analizy ww. dokumentów sprecyzowano, a następnie zmodyfikowano podstawowe priorytety dostosowawcze, obejmujące zadania krótkookresowe (zrealizowane w 1998 r.) oraz zadania średniookresowe (realizowane do końca 2002 r.). Rada Ministrów, przyjmując NPPC w dniu 23 czerwca 1998 r., zobowiązała Przewodniczącego Komitetu Integracji Europejskiej do monitorowania jego realizacji oraz wniesienia pod obrady Rządu zaktualizowanego tekstu dokumentu.
Wynika to z przyjętego założenia, iż jest to dokument otwarty, podlegający okresowym uściśleniom i dostosowaniu do zmieniającej się sytuacji w procesie dostosowawczym i konieczności uwzględnienia wniosków i zobowiązań strony polskiej wynikających z przeglądu prawa w procesie negocjacji (screening). Zmodyfikowana wersja dokumentu została przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 4 maja 1999 r., a do Sejmu wpłynęła w dniu 17 czerwca 1999 r. Decyzja Rady Ministrów z 23.06.1998 r. stanowiła także podstawę prac UKIE nad przygotowaniem - we współpracy z ministerstwami i urzędami administracji centralnej - Raportu o stanie realizacji Narodowego Programu Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej w roku 1998 (oba dokumenty opublikowane zostały jako druk sejmowy nr 1194).
Niniejszy Raport powstał na zlecenie sejmowej Komisji Integracji Europejskiej, zawiera on uwagi i opinie na temat Narodowego Programu Przygotowania do Członkostwa sporządzone przez zespół ekspertów Biura Studiów i Ekspertyz. Raport BSE ma m.in. za zadanie pomóc członkom zespołów ds. opiniowania NPPC powołanym podczas posiedzenia Komisji w dniu 6 lipca 1999r. w dokonaniu oceny i wypracowaniu stanowiska wobec NPPC, będzie on wykorzystany przez zespoły m.in. w rozmowach z przedstawicielami rządu. Układ przedstawianego Raportu odpowiada strukturze dokumentu NPPC.
Mimo iż NPPC jest bardzo obszernym dokumentem, to należy zauważyć, iż przyjęty układ i metodologia określonych w części szczegółowej zadań wyraźnie podniosła - w stosunku do poprzednich harmonogramów dostosowawczych - przejrzystość dokumentu. Informacje w nim zawarte są zwięzłe i na ogół czytelne. Tym niemniej, analiza NPPC wyraźnie uwydatniła opóźnienia realizacji wielu zadań zawartych w poprzednich rządowych harmonogramach, których realizacja w NPPC przewidziana została w terminie późniejszym lub niekiedy nie znalazła wręcz swojego odzwierciedlenia.

Beata Jackiewicz


1. KRYTERIA POLITYCZNE

1.1. DEMOKRACJA I RZĄDY PRAWA

1.1.1. Usprawnienie i wzmocnienie funkcjonowania systemu sądów powszechnych w Polsce

Dla osiągnięcia zawartego w tytule celu planowane są następujące działania:

Terminy realizacji tych działań rozciągają się na przestrzeni lat 2001-2005. Być może ta dłuższa perspektywa czasowa spowodowała, że miejscami w planie brak jest konkretów. Autorzy nie wiedzą jeszcze, jakie akty będą wymagały nowelizacji w związku ze zmianą struktury administracji sądowej, brak jest także choćby wzmianki na temat prognozowanych potrzeb infrastrukturalnych i sprzętowych nowych wydziałów grodzkich.
Maciej J. Nowakowski

1.1.2. Szkolenie sędziów i prokuratorów w dziedzinie prawa europejskiego

Działania w tej dziedzinie zarówno strona polska, jak i unijna uznają za jeden z priorytetów. Na rok bieżący zaplanowano kontynuację rozpoczętych wcześniej programów szkoleniowych, w tym szkolenia ogólnego ukierunkowanego teraz w większym stopniu na prokuratorów, oraz dalsze studia nad celowością i możliwościami zmiany systemu szkolenia sędziów i prokuratorów. Trzeba zauważyć, że trwające od kilku lat prace nad opracowaniem nowego modelu kształcenia kadr wymiaru sprawiedliwości nie wyszły wciąż poza wstępną fazę koncepcyjną. Ich finalizacja, pierwotnie planowana na koniec 1999 r., uległa opóźnieniu w związku z późniejszym uruchomieniem programu PHARE'98 - obecnie nie określono nawet w przybliżeniu terminu ich zakończenia.

Maciej J. Nowakowski


1.2. PRAWA CZŁOWIEKA I OCHRONA MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH

1.2.1. Zapewnienie równego dostępu do służby cywilne

Istnienie nowoczesnej i profesjonalnej służby cywilnej jest niezbędne dla sprawnego funkcjonowania państwa. W lipcu br. weszła w życie nowa ustawa o służbie cywilnej. Na rok 1999 zaplanowano następujące działania:

Ponadto rozpoczęte zostaną: budowa bazy o służbie cywilnej, program poprawy efektywności zarządzania w administracji publicznej oraz programy szkoleń i staży. Wciąż nie zapadła decyzja co do sposobu koordynacji całości działań dotyczących współpracy korpusu służby cywilnej z instytucjami administracji publicznej państw członkowskich UE.

Maciej J. Nowakowski


2. KRYTERIA EKONOMICZNE

Rada Ministrów przyjęła do realizacji w dniu 23 czerwca 1998 roku Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej. Aktualna wersja, uwzględniająca zmiany w ustalaniu priorytetów, nowe zadania lub ich uszczegółowienie (przyjęta przez RM w dniu 4.05.1999 r.), powstała w wyniku zobowiązania przez Radę Ministrów Przewodniczącego Komitetu Integracji Europejskiej do uzupełnienia Programu. Dokument ten wyznacza aktualne, priorytetowe kierunki działań integracyjnych rządu w okresie przedakcesyjnym. Ma on charakter otwarty, podlegający okresowym uściśleniom i dostosowaniem w zależności od zmieniających się sytuacji w procesie dostosowawczym i uwzględniającym dotychczasowe efekty negocjacji.

2.1. PRIORYTETY POLITYKI GOSPODARCZEJ

Według Opinii Komisji Europejskiej nt. polskiego wniosku o członkostwo, Polska wymaga kontynuacji reform, utrzymania równowagi makroekonomicznej oraz przeprowadzenia do końca przemian strukturalnych. Problemy te są traktowane priorytetowo przez rząd, który ma je uwzględniać we wszystkich strategiach gospodarczych i programach dostosowań sektorowych, takich jak np.:
1) - przygotowywane strategie gospodarcze promujące zrównoważony wzrost gospodarczy poprzez:
- wzrost oszczędności i inwestycji krajowych,
- politykę stopniowego ograniczania inflacji,
- politykę stabilizacji kursu złotego, przy zachowaniu bezpiecznego deficytu obrotów bieżących bilansu płatniczego oraz rezerw dewizowych,
2) - programy prywatyzacji i restrukturyzacji przedsiębiorstw sektora państwowego,
3) - programy demonopolizacji i liberalizacji rynków, w tym:
- liberalizacja rynku kapitałowego oraz rynku usług finansowych ze wzmocnieniem systemu nadzoru,
- demonopolizacja rynku usług telekomunikacyjnych,
- zwiększenie dostępu do rynku usług transportowych,
- zgodna ze zobowiązaniami międzynarodowymi liberalizacja przepływu towarów i usług.

W Narodowym Programie Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej założono więc dalszą zmianę struktury własności poprzez prywatyzację pozostałego majątku państwowego, zmniejszenie deficytu finansów publicznych, wzrost oszczędności krajowych poprzez zmniejszenie obciążeń fiskalnych, liberalizację gospodarki sprzyjającą jej poprawie konkurencyjności i tworzeniu warunków dla zmniejszenia deficytu bilansu handlu zagranicznego.

Cele te znalazły swój wyraz w wyznaczonych w Narodowym Programie Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej następujących priorytetach średniookresowej polityki gospodarczej:
Priorytet 2.1.1.
Wspólna ocena średniookresowych priorytetów polityki gospodarczej:
Zadanie A
Dokonanie wspólnej- z Dyrekcją Generalną II Komisji Unii Europejskiej - oceny średniookresowych priorytetów polityki gospodarczej Polski
Zadanie B
Dokonywanie regularnych przeglądów i ocen podstawowych makroproporcji i trendów w gospodarce Polski
Priorytet 2.1.2.
Opracowanie strategii rozwoju społeczno-gospodarczego Polski do roku 2015
.

Polityka gospodarcza kraju została wyznaczona przez przyjęte przez Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów następujące dokumenty: Strategia finansów publicznych i rozwoju gospodarczego, Polska 2000-2010 i Koncepcja średniookresowego rozwoju gospodarczego kraju do 2002 r.
W ramach realizacji zadania A, ogólne kryteria ekonomiczne zostały zawarte w dokumencie, którego wstępna wersja nosi nazwę Średniookresowe priorytety polityki społeczno-gospodarczej Polski na lata 1999-2002. Następnie po uwzględnieniu stanowiska Unii Europejskiej, dokument ten zostanie przyjęty przez stronę polską i unijną w drugiej połowie 1999 roku jako Wspólna ocena średniookresowych priorytetów polityki gospodarczej Polski. Dokument ten będzie wstępem do prowadzenia przez Polskę pełnej koordynacji polityki gospodarczej po przystąpieniu do UE. Realizacją zadania A ma się zajmować Międzyresortowy Podzespół ds. polityki gospodarczej i walutowej, którego prace są koordynowane przez Ministerstwo Finansów.
Natomiast wykonanie zadania B w zakresie stałego monitoringu kształtowania się makroproporcji gospodarki i wzrostu gospodarczego należy do Rządowego Centrum Studiów Strategicznych. Przedmiotem okresowych analiz ma być przede wszystkim kształtowanie się poziomu inflacji, salda obrotów bieżących bilansu płatniczego oraz deficytu finansów publicznych, jako newralgicznych wskaźników stabilizacji makroekonomicznej krajowej gospodarki. Realizacja priorytetów polityki gospodarczej ma na celu przede wszystkim obserwację i dostosowania gospodarki w sferze realnej, natomiast nie koncentruje się na dostosowaniach legislacyjnych. Wyniki przeglądów i ocen podstawowych zjawisk makroekonomicznych w Polsce będą wykorzystywane do wspólnej, wraz z Dyrekcją Komisji Europejskiej ds. Ekonomicznych i Finansowych, ciągłej rządowej oceny średniookresowych priorytetów polityki gospodarczej.
Również realizacja priorytetu 2.1.2., dotyczącego opracowania strategii rozwoju społeczno-gospodarczego Polski do roku 2015, związana jest z Rządowym Centrum Studiów Strategicznych (koordynacja). W dokumencie tym zakłada się opracowanie strategii rozwoju gospodarczego i społecznego Polski w aspekcie jej członkostwa w Unii Europejskiej, a więc przy wprowadzeniu swobody obrotu towarami, usługami, kapitałem i przemieszczania się ludności. Przewiduje się, że koszty realizacji tego zadania będą współfinansowane przez PHARE`99 w wysokości około 100 tys. euro (w ramach projektu Development of official human resources and capacities for effective alingnment and reform).

W obecnym Programie nie ma natomiast uwzględnienia zadania 1.3. ujętego osobno w ramach średniookresowych priorytetów polityki gospodarczej w wersji Programu z dn. 29 kwietnia 1998 r. Zadanie to dotyczyło utworzenia systemu efektywnego zarządzania długiem publicznym oraz jego infrastruktury instytucjonalnej.
Wzmocnienie finansów publicznych jest również podstawowym problemem Polski przed jej przystąpieniem do Unii Europejskiej i wymaga prowadzenia efektywnej polityki finansowej. Wysoki udział wydatków budżetowych państwa (około połowy) w PKB prowadzi do wysokiego opodatkowania ludności i podmiotów gospodarczych ze wszystkimi negatywnymi skutkami dla czynników wzrostu gospodarczego i stanowi źródło niestabilności finansów publicznych. Konieczna jest polityka finansowa prowadząca do zmniejszenia wydatków i redukcji deficytu budżetowego, co wymaga większej efektywności świadczenia usług publicznych i ściągalności zaległych podatków. Cele takiej polityki finansowej ujęte są w ogólnej Strategii finansów publicznych i rozwoju gospodarczego, Polska 2000-2010, przygotowanej przez Ministerstwo Finansów, oraz w innej części Programu - w priorytecie 3.3.1.1. oraz częściowo w priorytecie 3.9.1.1., dotyczącym kontroli finansowej i dyscypliny budżetowej.

2.2. FUNKCJONOWANIE GOSPODARKI RYNKOWEJ I ZMIANY STRUKTURALNE

Kryteria kopenhaskie, ustanowione dla Polski i innych krajów, które podpisały Układ Europejski, na szczycie w Kopenhadze, wymagają, by kraje kandydujące do członkostwa w UE posiadały "funkcjonującą gospodarkę rynkową" i zdolność konkurencyjną na rynku europejskim. Aby sprostać tym wymogom, przedstawiono do realizacji w części 2.2. Programu - Funkcjonowanie gospodarki rynkowej i zmiany strukturalne - trzy podstawowe zadania gospodarcze:
Priorytet 2.2.1. Intensyfikacja procesów prywatyzacyjnych
Priorytet 2.2.2. Restrukturyzacja górnictwa węgla kamiennego
Priorytet 2.2.3. Restrukturyzacja sektora hutnictwa i stali.

2.2.1. Intensyfikacja procesów prywatyzacyjnych

Zasadniczym celem procesu prywatyzacji w Polsce jest stworzenie warunków dla zapewnienia długofalowego wzrostu gospodarczego poprzez poprawę efektywności gospodarowania i zwiększenie konkurencyjności podmiotów gospodarczych na rynku krajowym i zagranicznym. Prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych została więc uznana przez rząd za podstawowy warunek przejścia do gospodarki rynkowej i spełnienia kryteriów kopenhaskich dotyczących przyszłego członkostwa Polski w UE, tzn. urynkowienia gospodarki i podniesienia poziomu jej konkurencyjności.
W 1998 roku rozpoczęto proces prywatyzacji strategicznych dla polskiej gospodarki sektorów, takich jak: telekomunikacja, transport, elektroenergetyka, sektor paliw, hutnictwo, bankowość. Dalsze przekształcenia własnościowe mają być realizowane na podstawie średniookresowej strategii prywatyzacji zawartej w Programie prywatyzacji do roku 2001, przyjętym przez RM w dniu 14 lipca 1998 roku. Celem średniookresowym działań rządu jest realizacja procesów prywatyzacyjnych we wszystkich sektorach gospodarki, przy założeniu stanu docelowego w 2001 roku w postaci prywatyzacji 80% pozostających w rękach Skarbu Państwa przedsiębiorstw państwowych.
W Programie brakuje przedstawienia oceny możliwości realizacji tego priorytetu. Podanie ogólnych danych dotyczących wpłat do budżetu z tytułu przekształceń własnościowych nie daje podstawy do oceny jak zaawansowany jest proces prywatyzacji tych newralgicznych sektorów gospodarki, a przecież nie rozpoczęły się przekształcenia prywatyzacyjne w takich sektorach jak górnictwo węgla kamiennego czy przemysł zbrojeniowy. Widać również wyraźnie, jak niezadowalające są postępy procesu prywatyzacji mierzone udziałem sektora prywatnego w PKB czy zatrudnieniu. Sektor prywatny nadal ma udział około 65% w PKB. Jest to wskaźnik za mały, aby Polska była dobrze przygotowana do członkostwa w UE.
Widać to również przy ocenie stanu realizacji zadań prywatyzacyjnych w ujęciu sektorowym. W 1998 roku uległo jedynie intensyfikacji tempo przekształceń własnościowych realizowanych w sektorze bankowym. Natomiast nadal nie ma postępów w procesie prywatyzacji PZU S.A. i nie wiadomo na jakich przesłankach opiera się założenie Programu, że proces ten rozpocznie się w 1999 roku. Opinia ta dotyczy również wymienionego w Programie sektora cukrowniczego i spirytusowego.
Spośród 76 cukrowni tylko 19 cukrowni funkcjonuje w spółkach prywatnych. Są to głównie cukrownie (14), pozostające poza strukturami czterech holdingów, które są jednoosobowymi spółkami Skarbu Państwa oraz 5 cukrowni należące do spółek cukrowych, które znalazły strategicznych inwestorów. Prywatyzacja spółek cukrowych jest bardzo opóźniona w stosunku do harmonogramu sporządzonego przez Ministerstwo Skarbu w 1995 roku i nic nie wskazuje na to, że proces ten będzie następował szybciej, jak to zakłada Program. Zdaniem ekspertów, polskie cukrownictwo oparte na produkcji cukru z buraków cukrowych należy do czołówki światowej (również pod względem poziomu technologicznego), należy więc dążyć do tego, by prywatyzacją tego sektora zainteresował się polski kapitał.
Niejasna pod względem prywatyzacji jest również sytuacja w branży spirytusowej. Istnieją, co prawda zapowiedzi, że 3 spośród 21 Polmosów zostaną sprywatyzowane w 1999 roku, a pozostałe w 2000 r., jednak dopiero ostatnio (15 lipca br.) zostały im przydzielone ogólnobranżowe znaki towarowe (46). Prawo własności do tych znaków będzie natomiast decydować o wartości prywatyzowanych firm. Do 15 sierpnia b.r. ma być znana strategia prywatyzacyjna sektora spirytusowego. Został określony skład pierwszej grupy spirytusowych przedsiębiorstw przeznaczonych do prywatyzacji. Prawdopodobnie, tylko jeden z zakładów będzie prywatyzowany kapitałowo, dla pozostałych resort będzie dopiero szukał inwestorów strategicznych. Informacje te nie dają więc podstawy do stwierdzenia intensyfikacji procesów prywatyzacyjnych w omawianej branży.
Nie widać również żadnych przesłanek, mimo werbalnych zapewnień, dla przeprowadzenia w najbliższym czasie procesu reprywatyzacji w Polsce. Przedłużający się okres braku ustawy reprywatyzacyjnej zagraża stanowi finansów publicznych, jak również ogranicza możliwości adaptacyjne Polski do standardów europejskich.
Ponieważ wysoki udział sektora publicznego w Polsce nie odpowiada standardom gospodarki rynkowej, jak najbardziej wskazane jest ustanowienie priorytetu intensyfikacji procesów prywatyzacyjnych w średniookresowej strategii działań rządu. Z problemem tym związana jest realizacja dwu następnych priorytetów: restrukturyzacja dwu zasadniczych sektorów gospodarczych - finansowa, techniczna i własnościowa. Dotyczą one sektora górnictwa węgla kamiennego oraz sektora hutnictwa żelaza i stali.

2.2.2. Restrukturyzacja górnictwa węgla kamiennego

Zwłaszcza w przypadku dużych przedsiębiorstw i strategicznych sektorów przemysłowych w Polsce udział własności państwowej jest nadal bardzo wysoki. Niezbędnym warunkiem zwiększenia konkurencyjności polskiej gospodarki jest restrukturyzacja sektorowa przestarzałych, kapitałochłonnych branż ciężkiego przemysłu, w tym górnictwa węgla kamiennego i hutnictwa. Firmy i gałęzie nierentowne, przyczyniają się głównie do powstawania nierównowagi rynkowej (generują nadwyżkę kosztów - popytu nad przychodami, czyli wartością podaży) i nierównowagi budżetowej. Podmioty te wykazują się chronicznymi przerostami zatrudnienia i polityką płacową niezależną od wyników ekonomicznych, wymagają ciągłego zasilania budżetowego i stosowania polityki różnorodnych ulg i zwolnień finansowych. Niedostosowanie do standardów europejskich polega tu na braku charakteru rynkowego tych sektorów gospodarczych i stosowanie bezpośredniej bądź pośredniej pomocy publicznej w zakresie interwencji sektorowej. Wymogiem Unii Europejskiej jest spełnianie na wspólnym rynku przez podmioty gospodarcze równych warunków konkurencji, natomiast Polska domaga się zgody na specjalne traktowanie przez przynajmniej kilka lat takich sektorów jak górnictwo i hutnictwo, a poza tym nie jest jasno określony zakres pomocy państwa.
Przyjęcie przez rząd programów restrukturyzacji sektora węgla kamiennego i hutniczego i ustanowienie priorytetu działań rządu w tym zakresie było wymuszone wymaganiami Komisji Europejskiej. Programy te zostały przyjęte przez rząd w ostatnim terminie wymaganym przez KE, tzn. 30 czerwca 1998 roku.
Instrumentem realizacyjnym programu Reforma górnictwa węgla kamiennego w Polsce w latach 1998-2002 jest ustawa z dn. 26 listopada 1998 r. 0 dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych, realizująca pakiet socjalny programu.
Mimo przyjętego w programie założenia o poprawie finansowej spółek węglowych w wyniku działań restrukturyzacyjnych, nadal spółki te generują straty gospodarcze (przy zadłużeniu już w wysokości kilkunastu mld zł), wystąpiło obecnie załamanie ich płynności finansowej (wskaźnik - ca 0,3%), nadpodaż węgla dochodząca już do 6 mln ton (dwukrotny wzrost w stosunku do stanu w grudniu 1998 r.), forsowanie wzrostu dotowanego eksportu węgla, problemy z wypłacalnością osłon socjalnych dla odchodzących górników i procesem likwidacji kopalń. Prywatyzacja kopalń, poza lubelską kopalnią Bogdanka, pozostaje na razie w sferze życzeniowej. Poza ewentualnie elektrowniami, nie widać na razie kandydatów do ich nabycia. Kopalniami zarządza nadal stara kadra kierownicza. Niepokoi zapowiedź oddłużania (umorzenia długów) sektora, zwłaszcza w odniesieniu do należności wobec gmin, ZUS-u i opłat ekologicznych. Do tego dochodzą kolejne wersje propozycji programów naprawczych górnictwa, prezentowane przez Ministerstwo Gospodarki od czasu przyjętego programu restrukturyzacji górnictwa przez rząd.
Kolejne programy naprawcze polskiego górnictwa węgla kamiennego zawierały wiele słusznych celów (np. osiągnięcie do 2001 roku racjonalności ekonomicznej), nie określały jednak realnej ścieżki dojścia do realizacji pożądanych rezultatów, mimo przeznaczenia na restrukturyzację górnictwa znacznych środków budżetowych. Oznacza to marnotrawstwo tych środków finansowych.
W 1998 r. przeznaczono z budżetu państwa na restrukturyzację węgla kamiennego 1 003,5 mln PLN, z czego na restrukturyzację zatrudnienia wydatkowano 754,1 PLN.
W budżecie Ministerstwa Gospodarki na rok 1999 ujęto na cele restrukturyzacji tej branży 1 527,0 mln PLN, z czego na restrukturyzację zatrudnienia przeznaczono 953,7 mln PLN.
W ramach PHARE`98 przewiduje się przeznaczenie kwoty 20 mln euro do wykorzystania w latach 1999-2000 na łagodzenie społecznych skutków restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego, a w ramach PHARE`99 przewiduje się kwotę 12 mln euro na kontynuację działań podjętych w ramach programu PHARE`98, a także 9 mln euro na wsparcie finansowe gmin, na terenie których znajdują się kopalnie i huty w poddane restrukturyzacji.
Odpowiedzialne za stan realizacji tego priorytetu jest Państwowa Agencja Restrukturyzacji Górnictwa S.A. i Ministerstwo Gospodarki.

2.2.3. Restrukturyzacja sektora hutnictwa i stali

Realizacja priorytetu 2.2.3. Restrukturyzacja sektora hutnictwa i stali jest niezbędna dla poprawy konkurencyjności przedsiębiorstw sektora hutniczego, borykającego się z nadmiarem zdolności produkcyjnych, przerostem zatrudnienia i nieadekwatnym do zapotrzebowania odbiorców asortymentem produkcji. Niezbędne jest zwłaszcza przestawienie się produkcji w kierunku zwiększenia udziału produkcji wysokoprzetworzonych wyrobów o najwyższych parametrach jakościowych. Z chwilą zniesienia ceł ochronnych (1 stycznia 2000 r.), polskie hutnictwo musi sprostać zachodnioeuropejskiej konkurencyjności, a sektor ten należy do wrażliwych, czyli nadwyżkowych pod względem zdolności produkcyjnych, rynków europejskich. Ogólnie można powiedzieć, że część surowcowa sektora hutniczego została już zrestrukturyzowana, natomiast nadal zmian modernizacyjnych wymaga produkcja wyrobów gotowych, a więc ta produkcja, gdzie uzyskuje się najwyższy wskaźnik wartości dodanej. Huty nie są nawet w stanie dostarczyć na rynek krajowy wysokiej jakości wyrobów dla potrzeb budownictwa, przemysłu motoryzacyjnego czy produkcji sprzętu gospodarstwa domowego. Krajowe huty produkują przeważnie nieprzetworzone wyroby, z których około 40% jest przeznaczona na eksport (po niskich cenach), ponieważ nie znajdują nabywców w kraju. W dużej mierze rosnący popyt krajowy na nowoczesne wyroby stalowe musi być zaspokajany przez import (przy niekorzystnym dla Polski wskaźniku terms of trade).
Opracowany zgodnie z wymaganiami Unii Europejskiej i przyjęty w dniu 30 czerwca 1998 roku Program restrukturyzacji przemysłu hutnictwa żelaza i stali w Polsce, zawiera ocenę zdolności dochodzenia poszczególnych hut do ekonomicznej konkurencyjności w warunkach rynku otwartego. Poziom zatrudnienia założony w programie restrukturyzacji hutnictwa zakłada osiągnięcie w 2005 roku wydajności pracownika na poziomie odpowiadającym średniej wydajności w hutnictwie europejskim w roku 1998. Wymaga to zmniejszenia zatrudnienia o blisko 40 tys. osób. Wynegocjonowany i podpisany w dniu 7 stycznia 1999 roku Hutniczy pakiet socjalny określił instrumenty osłonowe, na które przewidziano dofinansowanie z budżetu państwa (40,5 mln PLN w budżecie na 1999 r.) i ze środków zewnętrznych (w ramach PHARE`97, PHARE`98, PHARE`99 - łącznie 29,25 mln euro). Są to środki przeznaczone tylko na łagodzenie skutków społecznych związanych z restrukturyzacją sektora hutniczego.
Natomiast problemem pozostaje uzyskanie środków na dokończenie procesu technicznej i technologicznej restrukturyzacji tego sektora. Wobec niedoboru środków finansowych realizacja zamierzeń inwestycyjnych związanych z dalszą modernizacją sektora hutniczego wymaga włączenia do realizacji Programu środków inwestorów strategicznych i przyspieszenia prywatyzacji tego sektora przemysłu. Szczególnie istotny jest proces prywatyzacji dwu największych polskich hut: Katowice i T. Sendzimira i w tym kontekście skoordynowania ich zamierzeń inwestycyjnych i restrukturyzacyjnych. Niewielkie szanse na znalezienie strategicznych inwestorów mają inne huty przeznaczone do prywatyzacji.
Program nie ustosunkowuje się konkretnie do możliwości finansowania inwestycji modernizacyjnych i przewidywanych projektów prywatyzacyjnych, chociaż od powodzenia działań rządu w tym zakresie zależy wykonanie zadań w zakresie priorytetu 2.2.3. - restrukturyzacja sektora hutniczego. Nakreślony zostało tylko ogólne zadanie w postaci konieczności przygotowania przez poszczególne huty business planów jako podstawy do realizacji zadań zawartych w programie restrukturyzacji.
Natomiast w Narodowym Programie Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej przytoczono opinię zawartą w Regular Report`98, że samo przygotowanie programu restrukturyzacyjnego w terminie oznacza realizację tego priorytetu.

Podsumowanie

Średniookresowe priorytety polityki gospodarczej zawarte w części 2.1. 1. Narodowego Programu Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej zostały określone w przyjętych przez Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów następujących dokumentach: Strategia finansów publicznych i rozwoju gospodarczego, Polska 2000-2010 i Koncepcja średniookresowego rozwoju gospodarczego kraju do 2002 r.
W ramach realizacji zadania A, ogólne kryteria ekonomiczne zostały zawarte w dokumencie, którego wstępna wersja nosi nazwę Średniookresowe priorytety polityki społeczno-gospodarczej Polski na lata 1999-2002. Dokument ten zostanie przyjęty przez stronę polską i unijną w drugiej połowie 1999 roku jako Wspólna ocena średniookresowych priorytetów polityki gospodarczej Polski.
W ramach realizacji zadania B, pierwszy dokument pt. Ocena sytuacji społeczno- gospodarczej Polski w r 1998 r. z elementami prognozy na 1999 r., został opublikowany w marcu 1999 r.
Natomiast realizacja priorytetu 2.1. 2 w postaci przyjęcia przez Radę Ministrów dokumentu pt. Polska 2015 - długookresowa strategia rozwoju, przewidziana jest do 2000 roku.

W części 2.2. Narodowego Programu Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej wymienione są zadania gospodarcze (nie wszystkie), niezbędne dla realizacji dalszego procesu urynkowienia gospodarki polskiej i poprawy jej poziomu konkurencyjności. Zadania te przedstawione są jako priorytety do realizacji w formie ogólnych celów i założeń przewidzianych do wykonania w perspektywie średniookresowej, głównie w postaci przyjętych programów rządowych czy przewidywanych prac legislacyjnych, natomiast nie są przedstawione szanse i konkretny harmonogram ich realizacji. Nie daje to podstawy do oceny, na ile podane w ten sposób priorytety (na ogół deklaratywnie) w zakresie tej części Programu, zbliżają gospodarkę polską do odpowiedniego stanu zaawansowania w procesie przygotowania Polski do członkostwa w Unii Europejskiej, a przede wszystkim do osiągnięcia niezbędnego poziomu konkurencyjności na otwartym rynku.

Opracowała: Ewa Czerwińska


3. ZDOLNOŚĆ SPROSTANIA EKONOMICZNYM WARUNKOM CZŁONKOSTWA

3.1. RYNEK WEWNĘTRZNY BEZ GRANIC

3.1.1. Ogólne ramy rynku wewnętrznego

3.1.1.1. Dostosowanie prawa polskiego w zakresie zamówień publicznych do regulacji wspólnotowych
Dokument zawiera stwierdzenie o asymetryczności zobowiązań Polska - Unia Europejska wynikających z Artykułu 67 Układu Europejskiego, traktującego preferencyjnie przedsiębiorstwa polskie przy udzielaniu zamówień publicznych na terenie Unii.
Zniesienie powyższej asymetryczności ma nastąpić po zakończeniu okresu przejściowego (tj. nie później niż 1 lutego 2004 r.). Rodzi się zatem pytanie czy, zakładając zgłaszaną przez Polskę gotowość do wejścia do Unii z początkiem 2003 r., jest zamiarem Polski uzyskanie okresu przejściowego w tej dziedzinie, dzięki któremu przedsiębiorstwa polskie zachowają pozycję uprzywilejowaną? Nie bardzo wiadomo co oznacza zdanie "Strona polska planuje wzmożenie wysiłków w celu wdrożenia zasad konkurencji dla przyznawania kontraktów na zamówienia dla sektora użyteczności publicznej".
Czy oznacza to konkretne zmiany legislacyjne, czy też działania o innym niż prawne charakterze? W punkcie dotyczącym koniecznych zmian instytucjonalnych chodzi o sąd okręgowy (z dniem 1 stycznia 1999r. sądy wojewódzkie stały się sądami okręgowymi. W punkcie odnoszącym się do terminarza nieporozumieniem wydaje się odniesieniu do zmian planowanych w 1998 r. W związku z powyższym należy zauważyć, że do chwili obecnej do Sejmu nie wpłynął rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o zamówieniach publicznych. Nie podano informacji na jakim etapie prac znajduje się projekt, co zważywszy na planowany termin wejścia w życie zmian (1 stycznia 2000 r.) byłoby informacją istotną.

Andrzej Kurkiewicz


3.1.1.2. Dostosowanie polskiego prawa autorskiego i praw pokrewnych do prawa wspólnotowego
W przedstawionym materiale można dostrzec pewną niekonsekwencję. Oto bowiem z jednej strony mówi się o wykonaniu zobowiązania przyjętego przez Polskę w Układzie Europejskim (art. 66) - zobowiązującym nasz kraj do uzyskania poziomu ochrony podobnego do obowiązującego we Wspólnotach Europejskich do dnia 1 stycznia 1997 r., zaś kilka linijek niżej stwierdza się, że Komisja Europejska wyraziła pogląd, że wciąż konieczne są poważne wysiłki mające na celu dostosowanie polskiego prawa w zakresie własności intelektualnej do prawa wspólnotowego, a także konieczne jest dokładne monitorowanie jego wdrażania. Powyższa uwaga Komisji w świetle wcześniej wyrażonej opinii pozostawiona została bez komentarza.
W materiale wskazano na bardzo istotną rzecz jaką są koszty wprowadzenia podwyższonego poziomu ochrony w zakresie szeroko rozumianego prawa autorskiego, tym niemniej celowe byłoby poznanie, chociaż szacunkowe, przewidywanych kosztów. W zakresie koniecznych zmian legislacyjnych wskazano na podjęcie w 1998 r. prac nad nowelizacją ustawy Prawo Autorskie, brak jest jednak informacji na jakim etapie znajduje się projekt i kiedy należy spodziewać się jego skierowania do Sejmu.
W związku z założeniem w terminarzu uchwalenia przez Sejm ustawy zmieniającej ustawę Prawo Autorskie w 1999 r. należy stwierdzić, że do dnia dzisiejszego projekt zmian nie wpłynął do Sejmu. Termin ten nie wydaje się realistyczny.

Andrzej Kurkiewicz


3.1.1.3. Dostosowanie ochrony własności przemysłowej do systemu wspólnotowego
W przypadku prawa własności przemysłowej należy zwrócić uwagę na przyjętą w programie datę końca 1999 r. jako właściwą dla przyjęcia nowej ustawy prawo własności przemysłowej. W chwili obecnej prace w Sejmie nad tą ustawą nie wyszły poza skierowanie projektu w pierwszym czytaniu do komisji . Stąd też przyjęcie w Programie, że przyjęcie tej ustawy nastąpi w pierwszej połowie 1999 r. jest nieporozumieniem. Podobnie jak w punkcie dotyczącym Prawa Autorskiego, należy przyjąć, że utworzenie Sądu Patentowego nastąpi w Sądzie Okręgowym w Warszawie. W związku z jak się wydaje opóźnieniem w przyjęciu ustawy Prawo Własności Przemysłowej nastąpi też opóźnienie w przyjęciu aktów wykonawczych, które wg NPPC miałyby zostać wydane w 1999 r.

Andrzej Kurkiewicz


3.1.1.4 Harmonizacja prawa polskiego z prawem europejskim w zakresie prawa handlowego
Program zakłada uchwalenie przez Sejm ustawy Prawo spółek handlowych do końca 1999 r. Projekt ustawy do chwili obecnej nie wpłynął do Sejmu. W zakresie dotyczącym ram prawnych dla prowadzenia działalności przez agentów handlowych przewidziano dokonanie nowelizacji Kodeksu cywilnego w zakresie umów agencyjnych, przy czym przewidziano przyjęcie odpowiedniej ustawy na koniec 1999 r. Należy zwrócić uwagę, że do dnia 2 lipca 1999 r. projekt odpowiedniej ustawy nie wpłynął do Sejmu.

Andrzej Kurkiewicz


3.1.2. Swobodny przepływ towarów

3.1.2.1. Dostosowanie prawa polskiego w zakresie dyrektyw nowego podejścia
Opinia Komisji Europejskiej o polskim wniosku o członkostwo w UE zawiera przekonanie o konieczności szybkiego wdrożenia do prawa polskiego wszystkich dyrektyw nowego podejścia harmonizujących wymagania co do bezpieczeństwa produktów. NPPC'99 jaśniej i konkretniej, niż wersja zeszłoroczna, przedstawia zamierzenia rządu w tej dziedzinie.
Na rok 1999 zaplanowano nowelizację ustawy o badaniach i certyfikacji (projekt w Sejmie od listopada, druk sejmowy 741, po drugim czytaniu skierowany ponownie do komisji) oraz zakończenie prac i przesłanie do Sejmu projektu ustawy o krajowym systemie oceny zgodności (projekt oparty na założeniu obowiązywania znowelizowanych przepisów ustawy o badaniach i certyfikacji). Na lata 2000-2002 planowane są: wdrożenie dyrektyw nowego podejścia (m.in. uchwalenie ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktu, nowelizacja Kodeksu Cywilnego i ustawy Prawo o Miarach), podział i reorganizacja Polskiego Centrum Badań i Certyfikacji (oddzielenie funkcji certyfikacyjnej od akredytacyjnej), przygotowanie infrastruktury systemu notyfikacji. Harmonizacji przepisów towarzyszyć mają szkolenia urzędników oraz akcja informacyjna o nowych regulacjach skierowana do operatorów gospodarczych.

Maciej J. Nowakowski


3.1.2.2. Dostosowanie prawa polskiego w dziedzinie metrologii prawnej
Priorytet ten został dodany w NPPC'99. Zaplanowane działania obejmują nowelizację ustawy Prawo o miarach oraz szeregu aktów wykonawczych a także budowę i rozbudowę laboratoriów pomiarowych oraz szkolenia personelu. Brak jest szczegółowego terminarza realizacji zaplanowanych działań - mówi się jedynie o dostosowaniu prawa do grudnia 2002 r.

Maciej J. Nowakowski


3.1.2.3 Dostosowanie prawa w zakresie dyrektywy maszynowej
Działania, które będą realizowane w ramach tego priorytetu, w części nie zostały jasno określone. Obok zamierzeń utworzenia przewidzianych dyrektywą jednostek notyfikacyjnych, określenia organu notyfikującego, określenia kompetencji instytucji akredytującej oraz szkolenia urzędników, NPPC mówi jedynie o istniejących możliwościach wdrożenia dyrektywy. Prawdopodobnie jest to wynikiem wstępnego etapu prac w tej dziedzinie. Niejasny jest zamiar opracowania w 1999 r. projektów nieokreślonych bliżej aktów prawnych wobec milczenia na temat gotowego (rządowy raport z realizacji NPPC'98) projektu rozporządzenia wdrażającego przepisy dyrektywy maszynowej do prawa polskiego. Zakończenie działań zaplanowano na lata 1999-2000

Maciej J. Nowakowski


3.1.2.4. Dostosowanie prawa w zakresie dyrektywy dotyczącej urządzeń elektrycznych do stosowania w określonych przedziałach napięć
Za wyjątkiem szkoleń wszelkie działania dostosowawcze w tej dziedzinie będą możliwe dopiero po uchwaleniu ustawy o krajowym systemie oceny zgodności. Niezbędne działania - wydanie wdrażającego dyrektywę rozporządzenia, nadanie wymaganych upoważnień powstającej instytucji akredytującej oraz powołanie jednostki notyfikującej - zaplanowane są na rok 2000.

Maciej J. Nowakowski


3.1.2.5. Działania dostosowawcze w sektorze urządzeń technicznych
Celem priorytetu jest poszerzenie kompetencji i wzrost skuteczności działania Urzędu Dozoru Technicznego w zakresie stosowania prawa europejskiego w obszarze bezpieczeństwa urządzeń technicznych. Planowane zadania obejmują nowelizacje szeregu aktów wykonawczych a także wyznaczenie bądź powołanie organów odpowiedzialnych za koordynację działań przewidzianych w dyrektywach nowego i globalnego podejścia i szkolenie personelu. Niestety, te zamierzenia nie mają określonych żadnych terminów wykonania - NPPC mówi o "realizacji projektu przez cały okres trwania realizacji Programu (NPPC)".

Maciej J. Nowakowski


3.1.2.6. Dostosowanie systemu oceny zgodności pod względem bezpieczeństwa maszyn, urządzeń i materiałów oraz środków i sprzętu strzałowego w zakładach górniczych do wymagań prawa wspólnotowego
Realizacja tego priorytetu wymagać będzie jedynie zmian w obowiązującym prawie, bez przekształceń w sferze instytucji. Ostateczne określenie zakresu i treści tych zmian może jednak nastąpić dopiero po przyjęciu ustawy o Krajowym systemie oceny zgodności. Termin realizacji zaplanowanych działań określono na rok 2000 r.

Maciej J. Nowakowski


3.1.2.7. Dostosowanie prawa polskiego do regulacji wspólnotowych w zakresie urządzeń medycznych
Priorytet ten po raz pierwszy pojawił się w NPPC'99. Jego realizacja powiązana jest z uchwaleniem aktów o zasadniczym znaczeniu dla całokształtu procesu dostosowania wymagań technicznych oraz systemów oceny zgodności - nowych ustaw o krajowym systemie oceny zgodności i certyfikacji oraz o ogólnym bezpieczeństwie produktu oraz nowelizacji kodeksu cywilnego pod kątem dostosowania do postanowień dyrektywy o odpowiedzialności za wadliwy wyrób. Przyjęcie tych ustaw umożliwi opracowanie kolejnych koniecznych projektów legislacyjnych: ustawy o urządzeniach medycznych, nowelizacji ustawy o zakładach opieki zdrowotnej oraz ustawy Prawo atomowe a także zmian w aktach wykonawczych. Realizację zamierzeń wspomóc ma planowane wzmocnienie potencjału resortu zdrowia: zwiększenie zatrudnienia, dofinansowanie, szkolenia. Przewidywany termin zakończenia prac to 1,5 roku od przyjęcia ustaw ogólnych, nie później jednak niż koniec 2002 r.

Maciej J. Nowakowski


3.1.2.8. Dostosowanie prawa w zakresie nawozów sztucznych i substancji chemicznych
Realizacja tego priorytetu ma na celu wdrożenie do polskiego prawa postanowień europejskich regulacji dotyczących wprowadzania na rynek i stosowanie niebezpiecznych substancji i preparatów chemicznych. Planowane zamierzenia obok szkoleń urzędników oraz wzmocnienia potencjału resortu rolnictwa obejmują uchwalenie w latach 1999 - 2000 ustaw o nawozach i nawożeniu oraz o substancjach chemicznych. Projekt ustawy o nawozach i nawożeniu znajduje się w Sejmie od marca 1999 r. (druk 988), co do opracowanego według NPPC w 1998 projektu drugiej ustawy, nie wiadomo, jak ma się on do znajdującego się w Sejmie od grudnia 1997 r. rządowego projektu ustawy o substancjach i preparatach chemicznych. Wydanie aktów wykonawczych do projektowanych ustaw planowane jest na rok 2001.

Maciej J. Nowakowski


3.1.2.9. Dostosowanie prawa polskiego do regulacji wspólnotowych w zakresie bezpieczeństwa żywności
Priorytet ten został wprowadzony w NPPC'99. W celu pełnego dostosowanie prawa polskiego do europejskich standardów, priorytet ten przewiduje szereg zmian o charakterze legislacyjnym i instytucjonalnym, a także szkolenia pracowników resortu zdrowia. Planowane działania prawodawcze obejmują nowelizację ustawy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia oraz opracowanie szeregu nowych aktów niższego rzędu z rozporządzeniem MZiOS w sprawie ogólnych zasad urzędowej kontroli środków spożywczych na czele. W roku 1999 zaplanowano jedynie rozpoczęcie prac legislacyjnych - ich finalizacja następować ma według terminarza w latach 2000-2001. Resort zdrowia oczekuje także wzmocnienie potencjału kadrowego i dofinansowanie związane z realizacją wspomnianych działań.

Maciej J. Nowakowski


3.1.2.10. Dostosowanie prawa polskiego do regulacji wspólnotowych w zakresie środków kosmetycznych
Priorytet ten został dodany w NPPC'99. Zakres objętych nim działań jest bliźniaczo podobny do poprzedniego: przewiduje zmiany w prawie, wzmocnienie potencjału resortu zdrowia oraz szkolenia. Za niezbędne działania legislacyjne uznano opracowanie i uchwalenie ustawy o środkach kosmetycznych oraz szeregu aktów wykonawczych. Rozpoczęcie prac nad projektem zaplanowano na koniec 1999 - przyjęcie ustawy przez Sejm przewidywane jest na rok 2001, zaś wydanie aktów wykonawczych na 2002.

Maciej J. Nowakowski


3.1.2.11. Dostosowanie prawa polskiego do regulacji wspólnotowych w zakresie farmaceutyków
Priorytet po raz pierwszy wprowadzony w NPPC'99. Działania niezbędne do jego realizacji obejmują nowelizację ustawy o środkach farmaceutycznych, materiałach medycznych, aptekach, hurtowniach i nadzorze farmaceutycznym oraz przyjęcie całkowicie nowej ustawy powołującej Agencję Leków a także wydanie szeregu aktów wykonawczych. Zaplanowane terminy realizacji tych zamierzeń budzą pewien niepokój - brak jest danych na temat poszczególnych etapów prac, dokument przewiduje jedynie finalizację działań legislacyjnych do końca 2002 r. Nie został określony termin powołania Agencji Leków. Tradycyjnie też resort zdrowia nie precyzuje bliżej swoich zamierzeń dotyczących wzmacniania własnego potencjału i szkoleń.

Maciej J. Nowakowski


3.1.2.12. Dostosowanie prawa w zakresie towarów paczkowanych
Podobnie jak trzy poprzednie, także ten priorytet pojawił się po raz pierwszy w NPPC'99. Dostosowanie polskiego prawa do europejskich regulacji dotyczących paczkowania towarów wymagać będzie uchwalenia nowej ustawy o towarach paczkowanych oraz nowelizacji kilku obowiązujących aktów, w tym ustaw: o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, o Inspekcji Handlowej, Prawo o miarach, o normalizacji i o badaniach i certyfikacji. Niezbędne będzie także ustanowienie instytucji zapewniających nadzór i kierowanie procesem kontroli towarów paczkowanych, zapewnienie im wykwalifikowanego personelu oraz wyposażenie w konieczny sprzęt i urządzenia. W roku 1999 toczyć się będą prace przygotowawcze - zebrane zostaną potrzebne informacje, opracowane założenia projektów aktów prawnych i programów szkoleniowych. Proces legislacyjny będzie kontynuowany w roku 2000. Niestety, terminarz nie określił dat zakończenia planowanych działań.

Maciej J. Nowakowski


3.1.3 Swobodny przepływ kapitału

3.1.3.1 Liberalizacja przepływu kapitału
Program w sposób przejrzysty i wyczerpujący przedstawia korzyści jakie Polska odniesie z wprowadzenia zasad swobodnego przepływu kapitału obowiązujących w Unii Europejskiej. Należy w tym miejscu odnotować zmianę w podejściu do wprowadzania liberalizacji w tej dziedzinie. Oto bowiem zarówno w poprzedniej wersji NPPC, jak i w odpowiedniej części Raportu z realizacji w 1998 r. NPPC zakładano wprowadzenie pełnej liberalizacji na rok 2000. Tymczasem w NPPC przyjętym w 1999 r. mówi się jedynie ogólnikowo "przewiduje się dalszą stopniową nowelizację prawa dewizowego, prowadzącą do pełnej liberalizacji i dostosowania do prawa wspólnotowego w tym zakresie". W punkcie dotyczącym terminarza przewiduje się ostateczne zakończenie procesu liberalizacji na rok 2002.

Andrzej Kurkiewicz


3.1.4. Swoboda świadczenia usług

3.1.4.1 Harmonizacja polskich regulacji w zakresie ustawodawstwa bankowego z prawem wspólnotowym
W punkcie tym omówione zostały przepisy prawa wspólnotowego do których należy dostosować prawo polskie, tym niemniej nie został przedstawiony harmonogram dostosowania. Nie wiadomo jakie kroki są planowane w 1999 r. Określenie terminarza zastąpiono ogólnym stwierdzeniem, "sukcesywne działania dostosowawcze będą kontynuowane do czasu uzyskania przez Polskę członkostwa w UE". Byłoby to o tyle istotne, że jak wynika z dokumentu strona wspólnotowa zwraca uwagę w raporcie okresowym, że:" w Polsce konieczne są dalsze prace w zakresie transpozycji dyrektyw dotyczących rachunków bankowych, nadzoru skonsolidowanego oraz adekwatności kapitału". NPPC zakłada wymóg "przeprowadzenia kompleksowej analizy polskiego rynku usług finansowych pod kątem jego zapotrzebowania na nowe instrumenty i instytucje finansowe, a co za tym idzie nowe regulacje prawne". Brak jest informacji kiedy zamierza się dokonać takiej analizy. W zakresie koniecznych zmian instytucjonalnych należy wspomnieć o zamiarze utworzenia jednostki informacji finansowej, o której mowa w punkcie 3.7.1.6 dotyczącym zapobiegania i zwalczania prania brudnych pieniędzy. W poprzednim NPPC instytucja ta nazywała się Państwową Agencją Informacji Finansowej.


Andrzej Kurkiewicz


3.1.4.2. Harmonizacja prawa polskiego z prawem wspólnotowym w obszarze swobody świadczenia usług i przepływu kapitału w zakresie publicznego obrotu papierami wartościowymi
Dostosowanie prawa polskiego w zakresie papierów wartościowych (usługi finansowe) odbywa się zgodnie z zaleceniami Komisji przedstawionymi w Białej Księdze: jest zgodne ze wskazanymi tam priorytetami, zarówno co do zakresu jak i terminu ich realizacji. Pogląd ten wyrażony został przez Komisję w opinii o wniosku Polski o członkostwo w Unii Europejskiej a także w przygotowanym przez Komisję Okresowym raporcie nt. postępów Polski na drodze do Unii Europejskiej z dnia 9 listopada 1998 r. Ukończenie procesu dostosowania w tej dziedzinie jest więc możliwe w chwili planowanego (już na rok 2002) przystąpienia do Unii. Termin taki wskazuje się w Narodowym Programie Przygotowania do Członkostwa.
NPPC w omawianej części odzwierciedla rzeczywisty stan rzeczy, ze wskazaniem konkretnych aktów wspólnotowego prawa wtórnego, zakresu i kierunku zmian prawa polskiego (konkretnych aktów prawnych) - także co do terminów i kosztów realizacji planowanych działań. Zaletą tej części NPPC jest odniesienie koniecznych i dokonywanych nowelizacji prawa polskiego do momentu przystąpienia do Unii Europejskiej, czyli wskazanie zależności obydwu procesów (dostosowawczego i akcesyjnego - s. 3.1.4 -9).
Obszar przedstawiony został całościowo i wyczerpująco - zarówno pod względem zakresu jak i wszelkich aspektów problematyki. Taki sposób przedstawienia wynika zapewne z istotnego zaawansowania w zbliżeniu prawa polskiego do prawa wspólnotowego w tej dziedzinie. Konkretne działania zostały w czytelny sposób rozłożone na rok bieżący i następne, z dokładnym wskazaniem kosztów i w relacji do założonych terminów.

Dorota Olejniczak


3.1.4.3 Dostosowanie prawa polskiego w zakresie ubezpieczeń gospodarczych do prawa wspólnotowego
Ubezpieczenia gospodarcze są istotnym elementem gospodarki państw europejskich. Z tego powodu Wspólnota Europejska stara się o zapewnienie w tej dziedzinie jawnej i skutecznej konkurencji oraz swobody świadczenia usług. Realizacja tego priorytetu zapewnić ma pełne dostosowanie polskiego prawa do obowiązujących regulacji europejskich. Pełna harmonizacja prawa nastąpić ma na drodze uchwalenia przygotowywanego Kodeksu ubezpieczeń gospodarczych. Złożą się na niego cztery ustawy: o działalności ubezpieczeniowej, o nadzorze ubezpieczeniowym, o pośrednictwie ubezpieczeniowym, o ubezpieczeniach obowiązkowych. Planowana data wejścia w życie Kodeksu - 1 stycznia 2000 r. nie wydaje się realna wobec faktu, że do Sejmu nie spłynął jeszcze projekt żadnej z wymienionych ustaw. Na rok 1999 zaplanowano także szkolenie administracji i dalsze prace legislacyjne - jak należy się domyślać w obszarach nie objętych przepisami Kodeksu. Zdziwienie budzi planowana data pełnego dostosowania polskiego prawa do norm europejskich - 1 luty 2004 r. To przekroczenie deklarowanego przez rząd terminu wstąpienia Polski do Unii Europejskiej nie jest uzupełnione żadnymi wyjaśnieniami lub informacjami o ubieganiu się przez Polskę w ramach negocjacji akcesyjnych o okresy przejściowe. Wyszczególnienie kosztów działań zawiera informację o wydatkowaniu PLN 300 000 na nie wymieniony nigdzie wcześniej i bliżej niesprecyzowany - "Raport".

Maciej J. Nowakowski


3.1.4.4. Harmonizacja prawa polskiego z prawem europejskim w zakresie świadczenia usług prawnych oraz zakładania przedsiębiorstw w celu wykonywania takich usług
Priorytet obejmuje pełną realizację w prawie polskim swobody zakładania przedsiębiorstw oraz świadczenia usług w obszarze zawodów prawniczych (adwokat, radca prawny). Działania dostosowawcze polegać będą na nowelizacji ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze i ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych lub też na przyjęciu nowej regulacji prawnej w tym zakresie oraz nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego i kodeksu postępowania karnego. W NPPC, Ministerstwo Sprawiedliwości zobowiązało się do opracowania wstępnych założeń nowych regulacji w tym zakresie do końca 1999r., przy czym ich uchwalenie a zwłaszcza wejście w życie nie powinno nastąpić przed przystąpieniem Polski do UE.
W chwili obecnej, pełna harmonizacja prawa polskiego z prawem wspólnotowym otworzyłaby polski rynek usług prawnych dla podmiotów z Unii Europejskiej, bez zastosowania reguł wzajemności, gdyż polskie podmioty byłyby pozbawione podobnego traktowania na wspólnotowym rynku usług prawnych do czasu uzyskania przez Polskę statusu państwa członkowskiego UE. Stąd priorytet ten nie należy do pilnych zadań dostosowawczych.

Beata Jackiewicz


3.1.4.5. Przygotowanie Polski do uczestnictwa we wspólnotowym rynku turystycznym
Działania dostosowawcze, mające na celu przygotowanie Polski do uczestnictwa we wspólnotowym rynku turystycznym koncentrować się będą na: dostosowaniu polskiego prawa do acquis communautaire, wsparciu procesu prywatyzacji i restrukturyzacji w turystyce oraz rozwoju bazy noclegowej i wybranych elementów infrastruktury turystycznej, wspieraniu rozwoju wybranych markowych produktów turystycznych, realizacji tzw. szczegółowych programów rządowych, zmianach struktur zarządzania turystyką, opracowaniu programów poprawy jakości usług turystycznych, realizacji strategii marketingowej oraz szkoleniu i doskonaleniu kadry turystycznej.
W zakresie działań legislacyjnych zasygnalizowano brak w prawie polskim regulacji prawnej dokonującej standaryzacji informacji o hotelach. Jakie są zamierzenia UKFiT w tym zakresie (czy planuje się opracowanie takiego aktu prawnego, kiedy ? Harmonogram działań dostosowujących prawo polskie do prawa Unii Europejskiej z sierpnia 1998 r. przewidywał realizację tego zadania w latach 1998-1999 podczas gdy obecne NPPC nie określa nawet przybliżonego terminu). Brak również informacji o zamierzonym terminie przedłożenia Sejmowi projektu ustawy o podzielonych w czasie prawach do korzystania z budynków lub ich części.
Zgodnie z informacją zawartą w NPPC planowana jest implementacja Dyrektywy Nr 94/25/WE dotyczącej łodzi rekreacyjnych poprzez wydanie zarządzenia, które w całości zawierać będzie jej tekst. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Europejskiego "każde państwo członkowskie powinno wykonać dyrektywę w sposób, który w pełni odpowiada wymaganiom bezpieczeństwa prawnego i transformuje jej postanowienia w powszechnie obowiązujące przepisy prawa wewnętrznego" (wyrok w sprawie Komisja p. Holandii z 1990 r., sprawa 339/87) zaś w myśl art. 93 Konstytucji zarządzenie nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa.

Beata Jackiewicz


3.1.5. Swobodny przepływ osób
Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej we wprowadzeniu do części dotyczącej swobodnego przepływu osób zalicza do tej problematyki następujące grupy zagadnień (s. 3.5.1-1-2):
- przemieszczanie się pracowników i ich rodzin,
- wymianę informacji o rynku pracy,
- system zabezpieczenia społecznego (administracja ubezpieczeniowa, systemy baz danych, system indywidualnych kont ubezpieczeniowych),
- uznawanie dyplomów i kwalifikacji zawodowych. W tym zakresie NPPC wskazuje Konwencję Rady Europy/UNESCO o uznawaniu kwalifikacji związanych z uzyskaniem wykształcenia wyższego w Regionie Europejskim, podpisaną w Lizbonie w 1997 r. i informuje o pracach ratyfikacyjnych, jednak bez wskazania etapu tych prac. Dalej NPPC zamieszcza szczegółową informację na temat powołanego Biura Uznawalności Wykształcenia i Wymiany Międzynarodowej.
W części omawiającej poszczególne priorytety w zakresie swobody przepływu osób przyjęto w NPPC systematykę polegającą na wskazaniu kolejno: przepisów prawa wspólnotowego, instytucji odpowiedzialnej (ministerstwa), stanu docelowego, stanu prawa polskiego, koniecznych zmian legislacyjnych i instytucjonalnych, zapotrzebowań kadrowych, koniecznych inwestycji rzeczowych oraz terminarza i wymaganych nakładów finansowych.
Pomimo przyjęcia tak, zdawałoby się, systematycznego sposobu opisu, informacje zawarte w poszczególnych podpunktach nie dostarczają zapowiadanej wiedzy. Brakuje przede wszystkim umiejscowienia stanu prawa polskiego w procesie dostosowania tego prawa do założonych norm i standardów prawa wspólnotowego. Z lektury NPPC nie można bowiem uzyskać informacji o konkretnych planowanych zmianach prawa polskiego - to jest o koncepcji rządu odnoszącej się do zmian legislacyjnych - ich kolejności i kierunku. Mimo wskazania aktów prawnych (np. ustawy o cudzoziemcach, ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu) nie wiadomo czy rząd uważa obecny stan prawa wynikający z tych ustaw za zadawalający w kontekście procesu integracyjnego, czy też kiedy i jakie konkretne zmiany powinny zostać przyjęte, i czy zmiany takie (konkretnych przepisów w konkretnych ustawach) rząd przygotowuje. Pożądane byłoby, skoro jest to "program przygotowania do członkostwa", aby rząd przedstawił w tym zakresie swoją koncepcję - program zmian, zwłaszcza, że omawiana w tym punkcie problematyka wchodzi w zakres istotnych rozmów negocjacyjnych.
W kilku miejscach wspomina się, iż w danej dziedzinie obowiązują rozporządzenia wspólnotowe i w związku z tym z chwilą przystąpienia zaczną one obowiązywać w systemie prawa bezpośrednio (s. 3.1.5.-3, 3.1.5.-4), zastępując w tym samym ustawodawstwo polskie. Takie stwierdzenia są prawdziwe i oczywiste (jeśli nie zostaną wynegocjowane konkretne okresy przejściowe), nie odpowiadają jednak roli i treści "programu przygotowania", tym bardziej, że towarzyszy tym stwierdzeniom postulat: "zapewnienia zgodności obowiązującego ustawodawstwa z postanowieniami rozporządzeń Rady". Nie ma natomiast informacji jak nastąpi "zapewnienie zgodności". Wywnioskować można, że oznacza to po prostu oczekiwanie na moment uzyskania członkostwa (i do tej chwili żadnych zmian rząd nie przewiduje). Wówczas jednak nie ma sensu mówienie o "dostosowaniu" prawa polskiego. Np. w części dotyczącej swobody przemieszczania się pracowników (s. 3.1.5-4) w podpunkcie 2.: "Konieczne zmiany legislacyjne", napisano: "Przepisy rozporządzenia stosuje się z mocy prawa".
Przy opisie poszczególnych priorytetów, w większości przypadków, sposób określenia terminów ich realizacji jest niezadowalający, np. "Terminarz: Realizacja zadań do chwili uzyskania członkostwa tak, by możliwe było pełne wejście w system swobodnego przepływu pracowników z dniem przystąpienia do Unii Europejskiej" (s. 3.1.5-5).
Brak jednolitej koncepcji określenia finansowania: w niektórych przypadkach nie podaje się w ogóle przewidywanych kosztów a jedynie wskazuje na podział źródeł: budżet - PHARE (nawet bez wskazania udziału procentowego), w innych - wskazuje się dokładne kwoty, łącznie ze źródłem ich uzyskania.
Podsumowując, należy stwierdzić, że informacje zawarte w części dotyczącej swobodnego przepływu osób swoją treścią nie odpowiadają tytułom podpunktów w których zostały zamieszczone. Jedyne konsekwentnie ścisłe informacje dotyczą: identyfikacji aktów prawnych wspólnotowych oraz instytucji odpowiedzialnych za realizację wskazanych priorytetów.

Dorota Olejniczak


3.1.6 Polityka konkurencji

3.1.6.1 Dostosowanie polskiego prawa antymonopolowego do regulacji wspólnotowych, dalszy rozwój konkurencji w sferze rynku oraz tworzenie warunków dla wzrostu konkurencyjności i przedsiębiorców
Realizacja tego priorytetu będzie miała charakter krótko- i średniookresowy. W krótkim terminie zapewni ona dostosowanie polskiego prawa do reguł europejskich, później nastąpi pełne wdrożenie tych reguł, zaistnieje skuteczne egzekwowanie obowiązujących przepisów oraz wzrośnie konkurencyjność polskiej gospodarki. Najpilniejsze działania legislacyjne to nowelizacja ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i wydanie odpowiednich aktów wykonawczych, następne zamierzenia to przyjęcie nowych ustaw o ochronie konkurencji (przewidywany termin uchwalenia - rok 2000) oraz o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców (przewidywany termin uchwalenia - rok 1999) wraz z aktami wykonawczymi. Wzrosną kompetencje i potencjał Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, konieczna też będzie jego rozbudowa, wyposażenie w nowy sprzęt oraz w trybie ciągłym szkolenia pracowników.

Maciej J. Nowakowski


3.1.6.2. Dostosowanie zasad pomocy państwa do systemu wspólnotowego
Celem realizacji priorytetu jest całkowite dostosowanie prawa polskiego do wspólnotowych reguł udzielania pomocy publicznej oraz ich pełne wdrożenie. Dokument budzi pewne wątpliwości, jeżeli chodzi o planowane zmiany w prawie. Mówi wprost jedynie o planowanym na rok 1999 uchwaleniu ustawy o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców, wspomina jednak także o zawierającym propozycje działań legislacyjnych raporcie na temat koniecznych zmian w polskim prawie, nie podając żadnych dodatkowych szczegółów. Z deklarowanym na lata 1999-2002 pełnym dostosowaniem polskiego prawa oraz wdrażaniem nowych przepisów wiążą się plany zwiększenia potencjału Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, szkolenia pracowników zarówno UOKiK jak i administracji publicznej różnego szczebla a także szerokiej akcji informacyjnej skierowanej do przedsiębiorców.

Maciej J. Nowakowski


3.1.6.3. Zmiany systemowe w finansowaniu eksportu w oparciu o CIRR
Realizacja tego priorytetu doprowadzić ma do zmiany zasad finansowania eksportu i dostosowanie polskiego prawa w zakresie regulacji systemu finansowania eksportu ze wsparciem państwa, zgodnie z zasadami określonymi przez Consensus OECD, obowiązujący w OECD i UE.
Konieczne zmiany legislacyjne obejmują nowelizację ustaw o dopłatach do oprocentowania niektórych kredytów bankowych oraz o gwarantowanych przez Skarb Państwa ubezpieczeniach kontraktów eksportowych a także wydanie niezbędnych aktów wykonawczych. Planowane jest utworzenie mechanizmu ubezpieczenia ryzyka stóp procentowych w drodze powołania specjalnej Agendy Rządowej. Zamierzenia obejmują także akcję promocyjną i szkolenia na temat wprowadzanych nowych zasad finansowania eksportu. Terminarz przewiduje zakończenie prac legislacyjnych w resorcie finansów na koniec roku 1999, kolejny rok przeznaczony jest na działania szkoleniowo-marketingowe.

Maciej J. Nowakowski


3.2. INNOWACYJNOŚĆ

3.2.1. Badania i rozwój technologiczny
Ta część NPPC określa jeden priorytet jakim jest udział polskich instytucji naukowo-badawczych i przedsiębiorstw w programach 5PR realizowanych w latach 1999-2002 (Piątego Programu Ramowego Badań, Rozwoju Technicznego i Prezentacji WE). Ponieważ NPPC zostało zatwierdzone przez Radę Ministrów w dniu 4 maja 1999 r., stąd informuje on tylko o zamierzonym, do dnia 20 maja 1999r., zatwierdzeniu przez Radę UE decyzji Rady Stowarzyszenia o współpracy w dziedzinie badań i rozwoju technicznego w ramach 5PR. Zatwierdzenie i wejście w życie ww. decyzji Rady Stowarzyszenia stanowić będzie realizację art. 75 ust. 3 Układu Europejskiego oraz otworzy możliwość realizacji priorytetu określonego w NPPC (3.2.1.1). Czy wówczas do zadań KBN należeć będzie między innymi czuwanie nad prawidłową koordynacją i monitorowaniem udziału polskich placówek naukowo-badawczych w ramach poszczególnych programów naukowo-badawczych?

Beata Jackiewicz


3.2.2. Telekomunikacja i poczta

Telekomunikacja jest sektorem stanowiącym istotny element wspólnego rynku europejskiego. Podstawowe zasady polityki wspólnotowej obejmują dostosowanie do najnowszych zdobyczy techniki i udoskonalanie norm sieciowych, liberalizację rynku urządzeń, usług i infrastruktury oraz harmonizację dostępności sieci, zezwoleń i norm technicznych. W zakresie sektora pocztowego, pierwszy akt prawny o mocy wiążącej został przyjęty przez Radę w 1997r. (Dyrektywa 97/67/WE).

Priorytet 3.2.2.1 obejmuje, jako zadanie średniookresowe, dostosowanie prawa polskiego w obszarze telekomunikacji do acquis communautaire, zwłaszcza w takich podobszarach jak: liberalizacja, zasady otwartej sieci, połączenia międzyoperatorskie (interconnection), koncesjonowanie, usługi powszechne, telekomunikacja ruchoma i satelitarna, wzajemne uznawanie zgodności typów oraz wspólne regulacje techniczne (s. 3.2.2-3). Nie jest jasne czy Ministerstwo Łączności rozumie przez zadania średniookresowe dostosowanie poszczególnych podobszarów do acquis communautaire "hurtem", tzn. w 2002 r. (bo takie ramy czasowe wyznacza dla zadań średniookresowych NPPC, o czym czytamy we wstępie) czy też etapami, dla poszczególnych podobszarów różne ramy czasowe oraz jaki zakres regulacji nie jest przewidziany do przyjęcia przez Polskę w okresie przedczłonkowskim (skądinąd wiadomo, iż w trakcie przeglądu prawa strona polska zgłosiła problemy negocjacyjne i poprosiła o okres przejściowy) zwłaszcza, iż przewidziane jest pełne wdrożenie regulacji prawa wspólnotowego (s. 3.2.2 -6).
Niezależnie od powyższej wskazanych niejasności należy stwierdzić, iż przyjęcie przez Sejm ustawy - Prawo telekomunikacyjne stworzy ramowe rozwiązania w obszarze telekomunikacji. Rządowy projekt ustawy - Prawo telekomunikacyjne (druk sejmowy nr 943) trafił do laski marszałkowskiej w dniu 23 lutego 1999 r. (należy nadmienić, iż ze sporym opóźnieniem w stosunku do zobowiązań przyjętych przez Ministerstwo Łączności w poprzednich dokumentach rządowych; tytułem przykładu w: Harmonogramie działań dostosowujących prawo polskie do prawa UE - załączniku do NPPC z sierpnia 1998r. przewidziano przedłożenie do Sejmu projektu ustawy w II połowie 1998 r., s.16 natomiast w Projekcie Harmonogramu działań dostosowujących polski system prawny do zaleceń Białej Księgi Komisji Europejskiej ws. Integracji z jednolitym rynkiem UE stanowiącym realizację postanowień uchwały Nr 133/95 RM z 14 listopada 1995r. przewidziano w grudniu 1997r. przyjęcie ustawy przez Sejm, tom III, s.145).
Wiele szczegółowych kwestii, nie zawartych w projekcie ustawy, zostanie uregulowanych w aktach wykonawczych do niej (NPPC przewiduje zakończenie prac nad przygotowaniem projektów aktów wykonawczych do końca 1999 r.). Stąd istotnym wydaje się postulat zgłoszony przez Ministerstwo Łączności zatrudnienia nowych, wysoko kwalifikowanych kadr.

Priorytet 3.2.2.2 obejmuje dostosowanie prawa polskiego w obszarze pocztowym do acquis communautaire (zgodność z Dyrektywą 97/67/WE) oraz restrukturyzację P.P.U.P. Poczty Polskiej. W zakresie działań legislacyjnych istotne znaczenie będzie miało przyjęcie przez Sejm nowej ustawy - Prawo pocztowe. Zadziwiający jest brak określenia przewidywanego terminu wpłynięcia projektu ustawy do Sejmu. Zgodnie z terminarzem określonym w NPPC planowane jest przyjęcie przez Radę Ministrów projektu ustawy - Prawo pocztowe w II kwartale 1999r. (istnieje zatem duże opóźnienie w pracach legislacyjnych w tym zakresie , np.: Harmonogram działań dostosowujących prawo polskie do prawa UE - załącznik do NPPC z sierpnia 1998r. przewidywał przekazanie projektu ustawy pod obrady Sejmu pod koniec 1998r., tom III, s.15 natomiast Projekt Harmonogramu działań dostosowujących polski system prawny do zaleceń Białej Księgi Komisji Europejskiej w sprawie Integracji z jednolitym rynkiem UE stanowiącym realizację postanowień uchwały Nr 133/95 RM z 14 listopada 1995 r. przewidywał przyjęcie ustawy przez Sejm w grudniu 1997r.).

Priorytet 3.2.2.3 przewiduje utworzenie niezależnych organów regulacyjnych Urzędu Regulacji Telekomunikacji oraz Urzędu Regulacji Rynku Pocztowego (jeszcze nie rozstrzygnięto czy będą to dwie oddzielne instytucje czy jedna wspólna dla telekomunikacji i poczty). Ramy prawne zostaną stworzone przyjęciem przez Sejm ustaw: Prawo telekomunikacyjne oraz Prawo pocztowe, co przewidziane jest w okresie do 2002 r. (zadanie średniookresowe). Uwagi per analogiam jak przy priorytetach 3.2.2.1 oraz 3.2.2.2, nieznany jest ściślejszy termin utworzenia takich organów regulacyjnych (rok 2002 należy traktować jako górną granicę ?), znów brak informacji o stanie zaawansowaniu prac nad ustawą - Prawo pocztowe. Z terminarza wdrażania ustawy - Prawo telekomunikacyjne w odniesieniu do Urzędu Regulacji Telekomunikacji można obliczyć, iż taki urząd uda się utworzyć jeszcze w okresie przedczłonkowskim. Nie ma takiej pewności czy utworzenie Urzędu Regulacji Rynku Pocztowego przewiduje się w okresie przedczłonkowskim czy dopiero po przystąpieniu do UE?

Priorytet 3.2.2.4 przewiduje wsparcie świadczeń powszechnych usług telekomunikacyjnych na terenach wiejskich i słabo zurbanizowanych oraz sprostanie wymogom acquis w praktycznym wymiarze świadczenia usług powszechnych (co zostało uwzględnione w projekcie ustawy - Prawo telekomunikacyjne).
Istotnym problemem wskazanym w NPPC jest brak technicznej możliwości zapewnienia świadczenia telekomunikacyjnych usług powszechnych co wiąże się z niewystarczającym stanem infrastruktury telekomunikacyjnej szczególnie na obszarach wiejskich i słabo zurbanizowanych.
Na tym tle niepokojącym wydaje się stwierdzenie, iż Pełnomocnik Rządu do Spraw Telekomunikacji na Wsi nie dysponuje w chwili obecnej środkami finansowymi na bezpośrednie wspieranie inwestycji telekomunikacyjnych.

Beata Jackiewicz


3.2.3. Sektor audiowizualny

W zakresie polityki audiowizualnej, średniookresowym priorytetem rządu polskiego jest dostosowanie prawa polskiego do prawa wspólnotowego oraz jego efektywne wdrażanie. Działania legislacyjne sprowadzają się do nowelizacji ustawy z dnia 29 grudnia 1992r. o radiofonii i telewizji oraz aktów wykonawczych do niej. W tej części NPPC przedstawiono zwięźle i czytelnie kierunki niezbędnych zmian legislacyjnych mających na celu doprowadzenie do pełnej zbieżności polskich uregulowań z rozwiązaniami wspólnotowymi w tym zakresie, a zwłaszcza z dyrektywą tzw. "Telewizja bez granic" (Nr 89/552/EWG oraz jej nowelizacji zawartej w dyrektywie Nr 97/36/WE). Planowane zmiany grupują się wokół czterech zagadnień: 1/ wymogów programowych dla nadawców zagranicznych (wątpliwości budzi fakultatywna delegacja zawarta w art. 44 ust. 6 ustawy o radiofonii i telewizji), 2/ definicji "producenta europejskiego", która opiera się na kryterium siedziby przedsiębiorstwa co nie spełnia wymogów Dyrektywy "Telewizja bez granic" oraz zmianie definicji "kwoty produkcji polskiej" na "kwotę audycji", 3/ wprowadzeniu do ustawy polskiej wymogu promowania najnowszych utworów europejskich oraz 4/ usunięciu rozbieżności w zakresie wprowadzania przepisów o telesprzedaży oraz warunków przerywania audycji w celu nadawania reklam. Należy wspomnieć, iż ustawa o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji oraz ustawy o zamówieniach publicznych (ukierunkowana na zharmonizowanie prawa polskiego z acquis) przekazana Prezydentowi do podpisu w dniu 4 marca 1999 r. została zawetowana a weto nie zostało odrzucone przez Sejm (49 posiedzenie Sejmu w dniu 7 maja 1999).

Beata Jackiewicz


3.3. ZAGADNIENIA GOSPODARCZE I PODATKOWE

3.3.1 Unia Gospodarcza i Walutowa

Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej wymienia na str. 3.3.1-1 sprawy najważniejsze, czyli politykę fiskalną, politykę kursową i politykę pieniężną oraz zaznacza potrzebę dostosowania ich do standardów europejskich. NPPC w zakresie dotyczącym polityki fiskalnej przedstawia ambitne zadanie utworzenia efektywnego systemu zarządzania długiem publicznym (Zadanie A, str. 3.3.1-2) rozpisane na 3 fazy, którego wykonanie z pewnością przybliży nasz kraj do standardów europejskich w zarządzaniu długiem publicznym.

Możliwość spełnienia kryteriów konwergencji
Biorąc pod uwagę kryteria konwergencji zawarte w Traktacie z Maastricht, kraj nasz jest bliski spełnienia kryteriów fiskalnych. Znacznie trudniej będzie jednak spełnić kryteria monetarne, gdyż polski wskaźnik inflacji a szczególnie poziom stóp procentowych należą do najwyższych w Europie. Spełnienie tych kryteriów w dużej mierze zależeć będzie od skutków działań NBP. W średniookresowej strategii Rady Polityki Pieniężnej zakłada się osiągnięcie stopy inflacji na poziomie poniżej 4% w 2003 r.
Obok zaznaczenia potrzeby spełnienia kryteriów pieniężnych niemałe znaczenie mieć będzie także dostosowywanie polskiej polityki kursowej do standardów traktatu z Maastricht, czyli zamiar spełnienia kryterium kursowego. W kwestii tej odnotowano już wcześniej propozycje przystąpienia do Europejskiego Systemu Monetarnego 1 wychodzące ze środowisk ekonomicznych.
Przy omawianiu możliwości spełnienia kryteriów konwergencji traktatu z Maastricht nie można pominąć pewnych standardów statystycznych związanych z liczeniem wskaźników inflacji, wielkością PKB, a następnie relacji deficytu budżetowego i długu publicznego do PKB, wysokości stóp procentowych i zasad stabilności kursów walutowych. Wspomniany Program na str. 3.3.1-1 zakłada, że pełne dostosowanie polskiej statystyki gospodarczej do standardów europejskich nastąpi najpóźniej do końca 2001 roku.
W opracowaniach dotyczących stopnia spełnienia kryteriów konwergencji traktatu z Maastricht w krajach Unii Europejskiej zaznaczano często, że odpowiednie wskaźniki w poszczególnych krajach liczone były jeszcze odmiennymi metodami wewnętrznymi i dopiero wskaźniki obliczone za 1997 r. były liczone jednolicie. Tak więc do liczenia wskaźnika inflacji użyta powinna być metoda zharmonizowanych wskaźników cen konsumpcyjnych (Harmonised Indices of Consumer Prices, HICP) według zasad określonych przez regulację Rady Europy z października 1995 r. Kwestie finansów publicznych są przedmiotem decyzji Rady Europy z listopada 1993, gdzie zdefiniowane są podstawowe terminy takie jak deficyt budżetowy, płatności odsetek, inwestycje, dług, PKB i inne. Odpowiednie wskazówki są także w regulacjach Unii dla liczenia kursów walutowych i stóp procentowych.
Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej wymienia kilka poważnych zadań do których należą:

Program nie przedstawia żadnych przedsięwzięć dostosowujących polską politykę pieniężną do standardów europejskich i nic nie wspomina o dokumencie Europejskiego Banku Centralnego pt. The single monetary policy in Stage Three: General documentation on ESCB policy instruments and procedures, (Jednolita polityka pieniężna w trzecim etapie: Dokumentacja dotycząca instrumentów i procedur polityki pieniężnej ESBC, z września 1997 r.). O polityce kursowej nie ma nawet wzmianki.
W Programie zostały wymienione inne, dużej wagi problemy stojące przed polskim bankiem centralnym i polskim systemem bankowym, których nie da się rozwiązać bez istotnych zmian w prawie bankowym i ustawie o banku centralnym.
Tymczasem instytucją odpowiedzialną za ich realizację ma być przede wszystkim NBP przy pasywnej postawie Rządu. Takie postawienie sprawy nie wróży dobrze stanom docelowym, które przewidują pełne wdrożenie do polskiego prawa zasad obowiązujących w Unii Europejskiej w tych dziedzinach.
Zastrzeżenia budzić mogą także propozycje rozwiązania pewnych problemów technicznych takich jak dostosowanie polskiego systemu obsługi rachunków bankowych SORBNET do wymagań stawianych wobec systemów RTGS (real-time gross settlement system, system rozliczeń bieżących brutto) w Unii Europejskiej2, aby mógł on uczestniczyć w systemie TARGET (trans-european automated real-time gross settlement express transfer system, system transeuropejskich automatycznych ekspresowych transferów bieżących brutto).
Można zapytać czy obecny polski system bankowy będzie w stanie uczestniczyć w tych systemach i czy ma sens przekształcanie SORBNETU w polski RTGS. Porównywanie polskiego SORBNET-u z poszczególnymi systemami RTGS, np. brytyjskim CHAPS euro (Clearing House Automated Payments System for Euro, - automatyczny system płatności izby clearingowej dla euro), francuskim TBF (Transferts Banque de France, - transfery Banku Francji), czy niemieckim ELS (Elektronischer Schalter, - elektroniczne okienko kasowe) jest zupełnie nie na miejscu. W wymienionych krajach te systemy elektroniczne służą funkcjonującym już bardzo długo w tych krajach systemom clearingowym czyli izbom clearingowym w Anglii i Francji, systemowi rozliczeń żyrowych w Niemczech.
W naszym kraju nie ma podobnego systemu clearingu (choć istniał w okresie międzywojennym). Nie wspomina się także o potrzebie stosowania w rozliczeniach wewnątrzkrajowych standardów SWIFT, a na nich właśnie oparte są rozwiązania europejskie. Ponadto przedstawianie w polskim tłumaczeniu wyrażenia real-time jako czas rzeczywisty (co w języku polskim raczej pozbawione jest sensu) może budzić wątpliwości czy owe europejskie systemy są właściwie zrozumiane.

Opracował: Witold Rutkowski


3.3.2. System podatkowy

I. Przedmiotem opinii jest ocena priorytetowych zmian polskiego systemu podatkowego, które mają na celu jego dostosowanie do rozwiązań obowiązujących w Unii Europejskiej. Założenia zmian tego systemu zostały przygotowane jako jeden z elementów składowych Narodowego programu Przygotowania Do Członkostwa w Unii Europejskiej.
II. Na samym wstępie należy stwierdzić, że realizacja przedstawionych w ramach programu priorytetów w zakresie zmian polskiego systemu podatkowego doprowadzi do jego harmonizacji z wymogami Unii Europejskiej. W programie dostrzeżone zostały w zasadzie wszystkie obszary polskiego prawa podatkowego, które wymagają dostosowania do zasad określonych w stosownych dyrektywach obowiązujących państwa Wspólnego Rynku.

Podatek od towarów i usług
Największe znaczenie mają zmiany dotyczące podatku od wartości dodanej ze względu na jego istotny wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi oraz jego duże znaczenie fiskalne. W tym zakresie polski podatek od towarów i usług, biorąc pod uwagę podstawowe elementy jego konstrukcji, w zasadzie odpowiada wymogom IV Dyrektywy Rady UE. Można jednak wskazać na regulacje szczegółowe, które muszą być w najbliższym czasie zmienione.3 Przede wszystkim należy podjąć działania zmierzające do ujednolicenia tak istotnych na gruncie VAT-u pojęć jak: sprzedaż, usługa, podatnik. 4 W polskiej ustawie o podatku od towarów i usług powinna być wprowadzona terminologia identyczna albo bardzo zbliżona do stosowanej w państwach UE.
Innym mankamentem systemu polskiego jest brak regulacji, które w sposób jednoznaczny wskazywałyby na miejsce wykonania usług, i co z tym się wiąże, szereg problemów praktycznych z opodatkowaniem eksportu i importu usług. Kwestią, która budzi bardzo dużo zastrzeżeń Unii jest właśnie, dyskryminujące unijnych dostawców, opodatkowanie importu usług. Szybkich działań wymaga również sprawa ujednolicenia zwolnień podmiotowych i przedmiotowych oraz zmniejszenie zakresu stosowania stawek zredukowanych.
Strona unijna wskazuje oprócz tego, że w Polsce jest stosowana zbyt skomplikowana procedura rejestracyjna zagranicznych podatników VAT oraz że brak jest regulacji umożliwiających zwrot podatku przedsiębiorcom zagranicznym nie zarejestrowanym. Należy również rozważyć zniesienie ostro krytykowanego w państwach Wspólnego Rynku zryczałtowanego podatku VAT obciążającego podmioty zagraniczne, świadczące w Polsce usługi międzynarodowego przewozu drogowego. Jako idące w dobrym kierunku należy ocenić wprowadzenie uregulowań umożliwiających zwrot VAT-u turystom oraz planowane opodatkowanie działalności rolniczej. Realizacja wyżej zasygnalizowanych postulatów, zauważonych przez twórców analizowanego programu, doprowadzi do dostosowania polskiego podatku od towarów i usług do wymogów Unii.

Podatek akcyzowy
Drugim świadczeniem, które wymaga szybkich zmian jest podatek akcyzowy. Wskazuje się tutaj na różnice pomiędzy uregulowaniami polskimi i unijnymi dotyczące zakresu przedmiotowego akcyzy, zwolnień podmiotowych i przedmiotowych, wysokości i konstrukcji stawek oraz instytucji zwrotu akcyzy. Mankamentem konstrukcji polskiej akcyzy jest brak systemu składów wyrobów akcyzowych oraz brak regulacji systemu zawieszenia tego świadczenia, co umożliwiałoby przemieszczanie towarów pomiędzy poszczególnymi składami bez opodatkowania. Zarzuty Unii dotyczą również zróżnicowania stawek w odniesieniu do podobnych produktów krajowych i importowanych, co jest odbierane jako działania dyskryminujące zagraniczne podmioty gospodarcze. Harmonizacja przepisów w odniesieniu do podatku akcyzowego jest trudna z uwagi na to, że polska konstrukcja tego podatku odbiega od założeń wspólnotowych. To właśnie powoduje, że brak jest możliwości bardziej precyzyjnego porównania regulacji unijnych i polskich.5

Podatek dochodowy od przedsiębiorstw
Poza podatkiem od towarów i usług oraz podatkiem akcyzowym Polska jest zobowiązana do dostosowania do wymogów UE podatku dochodowego opłacanego przez przedsiębiorstwa.6 W tym zakresie należy uwzględnić postanowienia Dyrektywy 90(434) dotyczącej połączeń, podziałów, wniesienia majątku i zmiany udziałów spółek z różnych państw członkowskich, Dyrektywy 90(435) dotyczącej wspólnego systemu podatkowego spółek -matek i spółek -córek z różnych państw członkowskich oraz Konwencji 90(436) w sprawie eliminacji podwójnego opodatkowania w przypadku korekty zysku przedsiębiorstw powiązanych. W projektowanych zmianach w polskim podatku dochodowym od osób prawnych zauważona została potrzeba korekty, zgodnie z Dyrektywą 69(355), regulacji dotyczących opodatkowania podwyższenia kapitału w spółkach.

Opłata skarbowa
W związku z wyżej powołaną dyrektywą pozostaje sprawa reformy opłaty skarbowej, która nie jest przedmiotem analizowanych priorytetów zmian w systemie podatkowym. Obowiązująca w Polsce opłata skarbowa powinna objąć swym zasięgiem przedmiotowym podwyższenie kapitału w spółkach, co by ją zbliżyło do wspólnotowego podatku kapitałowego. Zmiany konstrukcji opłaty skarbowej powinny pójść w kierunku zastąpienia zamkniętego katalogu czynności cywilnoprawnych definicją sytuacji, w których opłata byłaby pobierana oraz zwolnienia z opłaty tych spółek, u których podwyższenie kapitału było wynikiem zmiany formy organizacyjnej.7 W ten sposób świadczenie to, chociaż nie ma takiego obowiązku, zostałoby ukształtowane w sposób bardzo zbliżony do regulacji wspólnotowych.

Podatek od nieruchomości
Układ Europejski nie nakłada na Polskę obowiązku dostosowania innych podatków niż podatek od towarów i usług, podatek akcyzowy i podatek dochodowy od przedsiębiorstw. Pomimo to, w analizowanym w niniejszej opinii programie dostosowania polskiego systemu podatkowego, założono konieczność zreformowania zasad opodatkowania nieruchomości. Jest to założenie jak najbardziej słuszne, chociaż dosyć trudne do zrealizowania. Za wprowadzeniem podatku katastralnego przemawiają przede wszystkim względy ekonomiczne, a mianowicie wzrost wpływów z opodatkowania nieruchomości. Jednak nie bez znaczenia jest to, że we wszystkich państwach Unii Europejskiej funkcjonują systemy katastralne i oparte o wartość nieruchomości - podatki od nieruchomości. Polski system ewidencjonowania i opodatkownia nieruchomości został bardzo krytycznie oceniony przez ekspertów Unii, którzy stwierdzili konieczność jego zreformowania.8 W praktyce Unia przywiązuje dużą wagę do uporządkowania ewidencji i opodatkowania nieruchomości, o czym świadczy chociażby przykład Grecji, która otrzymała duże wsparcie finansowe na wprowadzenie systemu katastralnego. Stąd też Polska powinna również dążyć do jak najszybszego wprowadzenia nowoczesnych zasad opodatkowania nieruchomości. Podstawowa trudność, która nie pozwala od kilku już lat na wprowadzenie nowych zasad opodatkowania, wiąże się z brakiem w Polsce wiarygodnej ewidencji nieruchomości, albo inaczej - katastru. Jego założenie wymaga dużych nakładów finansowych i kilkuletniego okresu wdrażania.9 Biorąc to pod uwagę za bardzo optymistyczne należy uznać założenie wynikające z analizowanego programu, zgodnie z którymi uda się w Polsce w krótkim czasie wprowadzić system katastralny i podatek od wartości nieruchomości.

Reforma administracji podatkowej
Na podkreślenie zasługuje fakt, że twórcy analizowanego programu, chociaż nie ma takich wymogów wspólnotowych, dostrzegli konieczność zreformowania polskiej administracji podatkowej. W chwili obecnej należy podjąć działania zmierzające przede wszystkim do uporządkowania kompetencji organów kontroli skarbowej i podatkowej. Urzędy skarbowe i kontroli skarbowej - jak pokazuje praktyka - dublują się na etapie kontroli podatkowej, co prowadzi do powstawania licznych problemów z tym związanych. Zmian wymaga również funkcjonowanie państwowej administracji podatkowej oraz ewentualne wprowadzenia sądownictwa administracyjnego jako organu odwoławczego od decyzji organów podatkowych.

III. W konkluzji należy stwierdzić, że zaproponowane w analizowanym programie ogólne kierunki reformy polskiego systemu podatkowego zasługują na pełną aprobatę. W opracowaniu tym w sposób bardzo precyzyjny wskazane zostały te obszary polskiego prawa podatkowego, które muszą być zmienione (podatek od towarów i usług, podatek akcyzowy oraz podatek dochodowy od osób prawnych) oraz te, które powinny, chociaż nie ma takiego obowiązku, ulec przekształceniu (opodatkowanie nieruchomości oraz reforma administracji podatkowej). Realizacja zaproponowanych priorytetów dotyczących systemu podatkowego, pod warunkiem że znajdą one rozwinięcie w konkretnych zapisach ustawowych, przyczyni się do przyśpieszenia wejścia Polski do Unii Europejskiej.

Opracował: Leonard Etel


3.3.3 Statystyka

Stan dostosowania statystyki polskiej do wymogów UE
Celem prac dostosowawczych systemu statystyki polskiej do standardów UE jest zapewnienie porównywalności informacji statystycznych dotyczących Polski ze stosowanymi w UE. Prace te zostały rozpoczęte przez GUS w 1989 r., a od 1990 r. nabrały zorganizowanego i systemowego charakteru w związku z odpowiednimi deklaracjami podpisanymi przez GUS z EUROSTAT-em i wynikającą stąd stałą współpracą. Konieczność znacznych modernizacji w wielu obszarach statystyki i wdrożenia nowych badań statystycznych powoduje wydłużanie procesu dostosowywania. Analizowany dokument stwierdza, że "...do chwili obecnej nastąpił znaczący postęp w dostosowaniu polskiej statystyki do wymagań UE" (str. 31). Z treści tego dokumentu, jak i innych źródeł, można wywnioskować, że polska statystyka była w 1998 r. dostosowana do wymogów UE w ok. 3/4 poszczególnych szczegółowych tematów (zmiennych statystycznych).
Taki stan dostosowania polskiej statystyki trudno uznać za zadowalający. Nie można zgodzić się z optymistycznym stwierdzeniem zawartym w analizowanym dokumencie, że "...stopień dostosowania do zaleceń Unii Europejskiej jest dość wysoki, gdyż wynosi 75%" (str. 3.3.3-3). Proces dostosowywania - rozpoczęty w 1990 r. - powinien zostać zakończony w 2002 r. Oznacza to, że w okresie 3/4 czasu doprowadzono do stopnia dostosowania wynoszącego również 3/4, co należy uznać za stopień zdecydowanie zbyt niski z następujących względów:

Z tych względów można sformułować tezę, że tempo dostosowywania statystyki polskiej do wymogów UE było w latach 1990-1998 zbyt słabe, a obecny stopień dostosowania jest stanowczo zbyt niski i przy zachowaniu dotychczasowego tempa wdrażania nowych badań statystycznych wątpliwe jest ich zrealizowanie do 2002 r.

Uwagi do programu dostosowawczego z maja 1999 r. w zakresie statystyki
Kolejne programy dostosowania statystyki polskiej do wymogów UE ulegają zasadniczym zmianom, różnią się od siebie w sposób istotny konstrukcją, co w poważnym stopniu utrudnia ich porównanie i ocenę realizacji. Analizowany tu program z maja 1999 r. nie przedstawia, poza poniżej zacytowanymi ogólnikami, całokształtu zadań dostosowawczych pozostających do realizacji w latach 1999-2002, ograniczając się do szczegółowego przedstawienia zadań w zakresie 3 priorytetów.
Program z maja 1999 r. stwierdza na str. 3.3.3-3, że "GUS przygotował harmonogram prac dostosowawczych do 2002 r., zgodnie z którym w 1998 r. zostały podjęte prace dostosowawcze w odniesieniu do 29 tematów badań, a planowane są w 1999 r. - dla 19 tematów badań, w 2000 r. dla 10 badań, a w latach 2001-2002 dostosowanych będzie 6 badań". Brak jest w programie nazw tych 64 tematów badań, nie podano też ich związku z 110 tematami badań ogółem wymienionymi w raporcie z lipca 1997 r. (czy oznacza to, że do 1997 r. dostosowano tylko 42% tematów badań?), jak również brak jest informacji, jaka część z tych tematów jest omówiona szczegółowo w dalszym ciągu programu w ramach przedstawianych "propozycji działań w 3 priorytetowych dziedzinach, w których dalsze doskonalenie statystyki jest najważniejsze z punktu widzenia całego procesu akcesyjnego Polski do UE".

Priorytety te zostały sformułowane następująco:

  1. Rozwój i dostosowanie statystyki regionalnej do wymogów Unii Europejskiej, przygotowanie statystyki do obsługi potrzeb informacyjnych funduszy strukturalnych WE.
  2. Rozwój i dostosowanie statystyki rolnictwa do wymogów wspólnej polityki rolnej WE.
  3. Dostosowanie wybranych badań statystycznych, systemu informacyjnego oraz infrastruktury technicznej statystyki publicznej do wymogów Unii Europejskiej.
Dobór priorytetów nie budzi wątpliwości. Uwzględniają te dziedziny statystyki, w których wymogi UE mają charakter specyficzny, głównie z uwagi na wspólnotową politykę regionalną, rolną, transportową, rynku pracy czy ochrony środowiska. Wątpliwości budzi umieszczenie w ramach tych priorytetów również działań, które nie wynikają z procesu akcesyjnego Polski do UE lecz z rutynowych obowiązków statystyki publicznej. W rezultacie zakres działań i koszty dostosowania statystyki polskiej do wymogów UE zostały znacznie zawyżone, co opisano w dalszej części tej analizy.
Każdy z priorytetów jest omówiony i uzasadniony w programie dość szczegółowo i przekonywująco, z uwzględnieniem:

Koszty prac statystycznych i źródło finansowania

Priorytet Termin Z budżetu państwa w tys. zł Z PHARE'2000 w tys. EURO
1 1999-2000 7 000 4 000
2 1999-2002 9 000 3 800
ponadto Spis Rolny 113 000 -
3 1999-2002 25 000 10 800

Opisy i uzasadnienia działań związanych z realizacją priorytetów generalnie nie budzą wątpliwości. Wynika z nich konieczność wykonania jeszcze dużej pracy dostosowawczej. Należy zwrócić uwagę na fakt, że terminowa realizacja części badań jest uzależniona od wprowadzenia odpowiednich aktów prawnych. Najbardziej niepokojąca jest sytuacja w zakresie statystyki transportu na skutek kilkuletniego opóźnienia w przygotowaniu przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji rozporządzenia RM w sprawie prowadzenia rejestru pojazdów.
Wątpliwości budzi umieszczenie w programie działań rutynowych i ich kosztów, niezależnych od starań Polski o wstąpienie do UE. W programie dostosowawczym wymienia się np. konieczność zmian organizacyjnych, nomenklaturowych i informacyjnych oraz konieczność poniesienia dodatkowych nakładów finansowych w związku ze zmianą od 1 stycznia 1999 r. podziału administracyjnego Polski, tak jakby można było z tych zmian zrezygnować nie kandydując do UE. Innym przykładem jest traktowanie działań związanych z Narodowym Spisem Powszechnym w 2001 r. jako zadania dostosowawczego do UE, jeśli wiadomo, że spisy takie przeprowadza się w krajach całego świata co 10 lat zgodnie z zaleceniem ONZ (nie podano, czy rekomendacje UE rozszerzają zakres spisu).
W prezentowanym programie brak jest informacji, jaka część zbioru zmiennych statystycznych, który ma być udostępniany odbiorcom w 2002 r., jest związana ze specyficznymi wymogami UE, a jaka część tego zbioru stanowi zestaw zmiennych obowiązujący wszystkie kraje świata należące do ONZ, MOP, MFW, czy innych organizacji międzynarodowych. Dotychczasowe materiały programowe i sprawozdawcze omawiające dostosowanie statystyki polskiej do wymogów UE są redagowane w sposób sugerujący jednoznacznie, że cała polska statystyka jest dostosowywana do specyficznych wymogów UE. Jest to podejście, które u nie zorientowanego czytelnika wywołuje dwie błędne oceny:

Wnioski ogólne

Program przygotowania Polski do członkostwa w UE w zakresie statystyki z maja 1999 r., przedstawia stan dostosowania w 1998 r. oraz zadania do 2002 r., ograniczone jednak do 3 priorytetów. Dobór i charakterystyka tych priorytetów nie budzi wątpliwości.
Stan dostosowania przedstawiony jest w programie jako wysoki, jednak analiza sytuacji świadczy o tym, że jest stanowczo zbyt niski i przy zachowaniu dotychczasowego tempa wdrażania nowych badań statystycznych wątpliwe jest jego zrealizowanie do 2002 r. Ocena realności programu dostosowania jest zresztą utrudniona faktem prezentacji i szczegółowego opisu w analizowanym programie jedynie tematów należących do 3 priorytetów, a także wymieszaniem rutynowych zadań statystyki polskiej z zadaniami wynikającymi z dostosowania statystyki polskiej do standardów UE.

Opracował: Kazimierz Polarczyk


3.4. POLITYKI SEKTOROWE

3.4.1. Rolnictwo

Uwagi ogólne
W dokumencie "Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa" zamieszczono sześć priorytetowych działań dotyczących rolnictwa. Są to:

  1. Ustanowienie spójnej polityki strukturalnej rozwoju obszarów wiejskich oraz jej wprowadzenie w życie.
  2. Harmonizacja prawa i struktur administracji weterynaryjnej z prawem i strukturami administracyjnymi WE oraz wprowadzenie zharmonizowanych przepisów w życie.
  3. Harmonizacja fitosanitarnej kontroli granicznej oraz przepisów regulujących problemy fitosanitarne.
  4. Modernizacja niektórych segmentów gospodarki żywnościowej (mleczarstwo, gospodarki mięsna, przetwórstwo owoców i warzyw) oraz prowadzących testy laboratoryjne służb diagnostyczno-badawczych.
  5. Ekologiczne aspekty rolnictwa.
  6. Przygotowanie do wprowadzania w życie Wspólnej Polityki Rolnej.

Komisja Europejska w dokumencie "Partnerstwo dla Członkostwa" jako priorytety dostosowawcze polskiego sektora rolnego wymienia: wdrożenie spójnej polityki strukturalnej, uprawomocnienie wymogów fitosanitarnych i weterynaryjnych, unowocześnienie przetwórstwa rolno-spożywczego (zwłaszcza w branży mięsnej i mlecznej) wraz z upowszechnieniem urządzeń do testowania i diagnozowania oraz wzmocnienie struktur administracyjnych.
Należy zatem podkreślić, że zamieszczone w NPCC priorytety dostosowawcze polskiego rolnictwa stanowią odzwierciedlenie wskazań Komisji Europejskiej.
Odnośnie zagadnień dotyczących rolnictwa autorzy NPPC przygotowali ten dokument bardzo szczegółowo, podając w obrębie priorytetu niezbędne do ich realizacji zadania, a w ramach tych zadań: aktualny stan prawno-organizacyjny, niezbędne zmiany instytucjonalno-prawne, a także wykazy unijnych aktów prawnych obowiązujących w danym zakresie. Odnośnie większości ww. priorytetów podano także terminarz ich realizacji. Natomiast wysokości nakładów finansowych, niezbędnych na realizację ww. priorytetów, nie wszędzie zostały zamieszczone. Brak jest szacunkowych kosztów realizacji priorytetów o najbardziej przekrojowym charakterze (priorytet nr 1, priorytet nr 2 i większość zadań w ramach priorytetu nr 6).

Uwagi szczegółowe
Ad. 1 Ustanowienie spójnej polityki strukturalnej rozwoju obszarów wiejskich oraz jej wprowadzenie w życie.
Zadanie 1.
Ustanowienie spójnej polityki strukturalnej i rozwoju obszarów wiejskich

W opisie priorytetu na uwagę zasługuje dość staranne przedstawienie struktury rolnictwa polskiego oraz podkreślenie kluczowej roli kompleksowej polityki strukturalnej w przezwyciężeniu trudności związanych z aktualną sytuacją na wsi (rozdrobniona struktura agrarna, znaczny odsetek gospodarstw rolnych bardzo słabo powiązanych z rynkiem, wydajność pracy w rolnictwie niższa niż w pozarolniczych działach gospodarki, niskie dochody rolników, wysoki poziom jawnego i ukrytego bezrobocia na wsi, itd.).
Cele polityki strukturalnej zamieszczone w omawianym dokumencie zostały sformułowane prawidłowo, uwzględniają bowiem konieczność:

  1. poprawy infrastruktury technicznej i społecznej na wsi,
  2. tworzenia miejsc pracy na wsi poza rolnictwem,
  3. poprawy struktury obszarowej gospodarstw i modernizacji gospodarstw rolnych pod kątem podwyższenia jakości produkcji,
  4. wdrażania postępu biologicznego,
  5. wzmocnienia pozycji rolniczych producentów na rynkach rolnych.

Za korzystne należy zatem uznać zamieszczoną w NPCC informację o rozpoczęciu prac nad Programem spójnej polityki strukturalnej rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa. Ze względu na charakter tego priorytetu pozytywne także jest dopuszczanie przez NPPC możliwości modyfikacji Programu (elastyczność). Przygotowywany dokument uwzględniać także będzie odpowiednie regulacje prawa wspólnotowego.

1.2. Zadanie 2.
Wdrażanie Spójnej Polityki Strukturalnej i Rozwoju Obszarów Wiejskich
.
Zaletą planowanej Spójnej Polityki Strukturalnej... jest uwzględnienie:
- zwiększenia na wsi miejsc pracy poza rolnictwem,
- rozwoju edukacji na wsi,
- wprowadzenia programów wcześniejszych emerytur lub rekompensat dla osób rezygnujących z pracy na roli,
- udzielenia wsparcia (głównie za pomocą kredytów preferencyjnych) dla zakładanych przez młodych rolników ekonomicznie sprawnych gospodarstw,
- popierania komasacji gruntów,
- udzielania wsparcia grupom producentów rolnych,
- udzielaniu wsparcia inwestycyjnego modernizacji produkcji rolniczej ze szczególnym uwzględnieniem jej dostosowania do wymogów jakościowych na rynku unijnym,
- prowadzenia działań mających na celu ochronę i poprawę stanu środowiska.
Realizacja powyższych zamierzeń powinna zatem umożliwić polskiej wsi i rolnictwu rozwiązanie problemów socjalnych, wzrost efektywności produkcji oraz poprawę jakości produktów rolnych. Uwzględnienie w rolniczej i wiejskiej polityce strukturalnej powyższych zagadnień jest również zbieżne z aktualnie preferowanym w UE modelem rozwoju rolnictwa.
Niepokój budzi natomiast pominięcie chociażby szacunkowego określenia w NPCC niezbędnych nakładów i źródeł finansowania realizacji powyższego zadania. Ze względu na znaczenie i skalę przedsięwzięcia jest to kwestia niezmiernie istotna, tym bardziej, że, jak przyjęli twórcy NPPC, ustanowienie i realizacja Spójnej Polityki Strukturalnej i Rozwoju Obszarów Wiejskich stanowi pierwszy priorytet w pakiecie działań dostosowawczych polskiego rolnictwa i wsi do członkostwa w UE.
Należałoby także uzupełnić Program o określenie wykorzystywania środków z unijnych funduszów przedakcesyjnych (np. z funduszu SAPARD) na realizację powyższych celów.
Ad. 2. Harmonizacja prawa i struktur administracji weterynaryjnej z prawem i strukturami administracyjnymi WE oraz wprowadzenie zharmonizowanych przepisów w życie.

Harmonizacja powyższych przepisów umożliwi swobodny przepływ zwierząt i produktów pochodzenia zwierzęcego miedzy Polską a krajami Unii. Zakres tego przedsięwzięcia jest bardzo obszerny i z tego względu za zaletę Narodowego Programu Przygotowania do Członkostwa należy poczytać wyodrębnienie w ramach tego priorytetu sześciu zadań dotyczących zarówno dostosowań prawnych jak i instytucjonalnych.

2.1. Zadanie 1.
Dostosowanie przepisów weterynaryjnych i struktur administracji weterynaryjnej do wymogów wspólnotowych
Zadanie to obejmie pełną harmonizację prawa weterynaryjnego, łącznie z zasadami żywienia zwierząt. Zakres wykonanych do tej pory oraz pozostających do wykonania niezbędnych dostosowań prawnych i instytucjonalnych oraz rozmiary niezbędnych nakładów (w latach 1999-2002) zostały szczegółowo wymienione w NPPC, co stanowi zaletę tego dokumentu. Za korzystne należy także uznać, że, jak wynika z zamieszczonych w NPPC danych, proces przygotowawczy jest już dość zaawansowany, a do końca 1999 roku powinny powstać sprawne struktury administracji weterynaryjnej, zdolne współdziałać z Komisją Europejską w ramach Jednolitego Rynku.
Za pozytywne należy uznać, że w NPPC podano także rozmiary nakładów na realizację tego zadania (środki przeznaczone będą na tłumaczenia aktów prawnych i na szkolenia administracji), przy czym uwzględniono środki z PHARE i ewentualnie z funduszu przedakcesyjnego SAPARD.

2.2. Zadanie 2.
Harmonizacja weterynaryjnej kontroli granicznej.
Jest to bardzo istotna część harmonizacji prawno-instytucjonalnej, ponieważ po przystąpieniu naszego kraju do UE, część granic Polski stanie się zewnętrzną granicą Unii. W związku z tym pojawia się pytanie, dlaczego wspomniany w NPPC "Program dostosowania Punktów Kontroli Granicznej ..." dotyczy (oprócz granicy morskiej i portów lotniczych) granicy lądowej tylko z republikami byłego Związku Radzieckiego, natomiast w przypadku działań dostosowawczych z dziedziny fitosanitarnej w NPPC wymienia się również potrzebę modernizacji przejść granicznych ze Słowacją (tylko przejście na granicy polsko-słowackiej w Barwinku zostało wymienione jako posiadające właściwe warunki). W rozdziale dotyczącym problematyki fitosanitarnej podkreśla się bowiem, że również nasze przejścia graniczne na granicy południowej będą zewnętrznymi przejściami granicznymi Unii.
Czy w związku z tym pominięcie w NPPC odnośnie zadania "harmonizacja weterynaryjnej kontroli granicznej" omówienia punktów kontroli na granicy ze Słowacją oznacza, że pod kątem kontroli weterynaryjnej punkty te są już obecnie odpowiednio przygotowane ?
Jak wynika z NPPC prace nad dostosowaniem Punktów Kontroli Granicznej ciągle trwają, przy czym ma być dokonana redukcja liczby przejść granicznych, tak, aby pozostałe przejścia spełniły przed rokiem 2002 wymogi unijne. Niezbędne są również: szkolenia lekarzy granicznych, wyposażenia PKG (w tym – laboratoriów granicznych) w odpowiedni sprzęt, zorganizowanie informacyjnych sieci komputerowych (systemy przekazywania danych ANIMO i SHIFT) oraz odpowiednie zmiany w polskim prawie ("ustawa weterynaryjna"), dzięki którym PKG zostaną upoważnione do przeprowadzania odpraw zwierząt żywych i produktów pochodzenia zwierzęcego.
Tak więc prace nad dostosowaniem polskiej granicznej kontroli weterynaryjnej do wymogów UE według danych zawartych w NPPC należy ocenić jako średnio zaawansowane. W NPPC zamieszczono bowiem głównie rozpoznanie zadań stojących przed resortem rolnictwa.
Za korzystne należy uznać, że w NPPC podano, iż szkolenia lekarzy granicznych oraz przebudowa i restrukturyzacja przejść będzie realizowana od roku 1999 (w latach 1999-2002). Pewnym brakiem Programu jest natomiast pominięcie informacji, czy w roku 2002 możliwe będzie zakończenie procesu modernizacji przejść granicznych (środki na dostosowanie przejść granicznych przewidziane w NPPC będą dotyczyć głównie zakupu sprzętu i urządzeń do kontroli weterynaryjnej, ponieważ rozbudowa i modernizacja przejść granicznych należy do zadań własnych wojewodów).
Zaletą NPPC jest także zamieszczenie w Programie zakresu niezbędnych nakładów finansowych, przy czym uwagę zwraca zamieszczenie danych dotyczących wykorzystania środków z funduszu przedakcesyjnego SAPARD

2.3. Zadanie 3.
Identyfikacja zwierząt i kontrola ich przemieszczania.
Za pozytywne należy uznać zamieszczenie w NPPC zadania polegającego na wprowadzeniu w Polsce systemu identyfikacji i kontroli zwierząt. System taki umożliwia bowiem skuteczną kontrolę występowania chorób zakaźnych zwierząt; zgodnie z przepisami unijnymi funkcjonowanie tego systemu jest koniecznym warunkiem prowadzenia obrotu handlowego i przemieszczania zwierząt, a także – objęcia rolników prowadzących mleczny i mięsny chów bydła systemem dopłat wyrównawczych.
Jak wynika z NPPC, wprowadzenie tego systemu jest dość kosztowne (wymaga nakładów ponad 50 mln ECU, przy czym korzystne jest, że w zamieszczonym w Programie szacunku kosztów uwzględniono środki z funduszu SAPARD). Wprowadzenie systemu będzie także wymagało zmian w prawie polskim oraz stworzenia odpowiedniej instytucji.
W NPPC przewidziano modelowe wdrożenie systemu w wybranym powiecie (lata 1999-2001). System zostanie wdrożony w kraju w latach 1999 – 2002 (podane w NPPC ramy czasowe są zatem dość szerokie). W związku z tym pojawia się pytanie, czy możliwe jest przyspieszenie prac nad tym systemem, gdyż wydaje się, że przewidziany w NPPC termin jest zbyt odległy.

2.4. Zadanie 4.
Szkolenia urzędowych lekarzy weterynarii wydających dokumenty weterynaryjne istotne dla funkcjonowania jednolitego rynku.
Posiadanie wysoko wykwalifikowanej kadry lekarzy weterynarii prowadzących badania, kontrole i wydających odpowiednie certyfikaty jest bardzo istotne dla procesu integracji, z tego względu, że jednolity system certyfikacji umożliwia sprawne funkcjonowanie wspólnego rynku. Z terminarza zamieszczonego w NPPC wynika, że w bieżącym roku prowadzone będą szkolenia 2000-3000 lekarzy weterynarii. Szkolenia trwają już od 1997 r. Jest to zatem program bardzo ambitny i uwzględnienie go w NPPC, wraz z podaniem szacunkowych kosztów, należy poczytać za cenne.

2.5. Zadanie 5
Organizacja weterynaryjnych laboratoriów diagnostycznych

Jako zaletę NPPC należy również przyjąć uwzględnienie w tym Programie potrzeby organizacji powyższych laboratoriów, stanowiących kolejne ogniwo sprawnej kontroli weterynaryjnej, przy czym Program zawiera także szacunek kosztów realizacji tego zadania, z uwzględnieniem wykorzystania środków z funduszu przedakcesyjnego SAPARD.
Odnośnie harmonogramu organizowania tych laboratoriów pojawia się jednak pytanie: dlaczego dopiero w II etapie prac organizacyjnych zostanie przygotowany podręcznik zawierający opisy diagnostycznych cech chorób z listy A OIE (Międzynarodowego Urzędu ds. Epizoocji) i instrukcje dotyczące przygotowywania patologicznych próbek dla laboratoriów, skoro już w I etapie działań laboratoria otrzymają zestawy diagnostyczne i będą prowadzone szkolenia w zakresie diagnostyki tych chorób?
Należałoby też wskazać w NPPC, jakie zmiany prawne są niezbędne odnośnie realizacji zadania nr 5.

2.6. Zadanie 6
Opracowanie planów gotowości zwalczania chorób zakaźnych

Polska nie posiada obecnie takich planów gotowości, dlatego za zaletę NPPC należy uznać zwrócenie uwagi na konieczność sporządzenia tych planów, zgodnie z wymogami UE. NPPC przewiduje zorganizowanie w tym celu Narodowego Centrum Kontroli Chorób. W związku z tym istotne jest wyjaśnienie, czy, aby zorganizować tą jednostkę, należy wprowadzić jakieś zmiany w systemie polskiego prawa.

Ad 3. Harmonizacja fitosanitarnej kontroli granicznej oraz przepisów regulujących problemy fitosanitarne
3.1. Zadanie 1.
Harmonizacja fitosanitarnej kontroli granicznej
Podobnie, jak w przypadku granicznej kontroli weterynaryjnej wprowadzenie spójnej z systemem unijnym fitosanitarnej kontroli na granicach jest niezmiernie istotne. Punkty Kontroli Granicznej (PKG) na obecnej polskiej granicy północnej, wschodniej i południowej oraz w portach lotniczych staną się bowiem w przyszłości zewnętrznymi przejściami granicznymi Unii Europejskiej.
Odnośnie tego zadania w NPPC zamieszczono dość obszerną analizę niezbędnych zmian legislacyjnych w prawie polskim, połączoną z szacunkowym kosztorysem, uwzględniającym wykorzystanie pomocy przedakcesyjnej (SAPARD), co należy ocenić jako pozytywne. Wskazano też na konieczność ustalenia ilości przejść granicznych, na których prowadzona będzie kontrola fitosanitarna, asortymentu kontrolowanych towarów i metodyki kontroli. Za bardzo ważny z punktu widzenia poprawności merytorycznej planu należy także poczytać fakt, że w NPPC uwzględniono potrzebę odpowiedniego wyposażenia technicznego przejść granicznych, w tym – wyposażenia tych przejść w sprzęt laboratoryjny do badań fitosanitarnych.
Zgodnie z terminarzem już w bieżącym roku zostaną wyznaczone przejścia graniczne, a w latach 2000-2002 będzie prowadzone uzupełnianie sprzętu laboratoryjnego. Istotne byłoby zatem wskazanie, w jakim terminie na powyższych przejściach granicznych zostaną przeprowadzone inwestycje modernizacyjne. Inwestycje modernizacyjne przejść granicznych są w gestii wojewodów (jak wynika z informacji zamieszczonej odnośnie problemów harmonizacji weterynaryjnej kontroli granicznej). W NPPC należałoby jednak w jakiś sposób wskazać, czy np. realne jest zakończenie tego typu prac dostosowawczych w roku 2002.

3.2. Zadanie 2
Harmonizacja przepisów fitosanitarnych

Ze względów porządkowych korzystniej byłoby najpierw omówić w NPPC to zadanie, a następnie – kwestię dostosowań kontroli granicznej, zwłaszcza, że harmonizacja przepisów fitosanitarnych obejmuje również uwzględnienie dyrektyw unijnych dotyczących kontroli granicznej.
Za bardzo ważne z punktu widzenia polskich prac dostosowawczych należy uznać zamieszczenie w NPPC informacji, że przepisy fitosanitarne w UE nie są w pełni zharmonizowane, a wiele zagadnień jest regulowanych na szczeblu krajowym (np. działania służb ochrony roślin w zakresie badania środków ochrony roślin, kontrola aparatury do ochrony roślin). Odnośnie szeregu zagadnień z zakresu ochrony roślin dopuszczalna jest zatem pewna elastyczność podejmowanych działań, na co słusznie zwrócono uwagę w Programie.
Odnośnie powyższego zadania w NPPC zamieszczono również informacje o koniecznych zmianach legislacyjnych w prawie polskim (potrzeba wprowadzenia do polskiego systemu prawa przepisów odnośnie tworzenia i funkcjonowania stref chronionych, rejestracji producentów i eksporterów roślin, zasad obrotu towarów roślinnych na rynku UE). Ponadto dostosowań wymagają przepisy dotyczące zapobiegania przenoszeniu z zagranicy organizmów szkodliwych oraz organizmów szkodliwych zwalczanych z urzędu. Jak wynika więc z NPPC zakres niezbędnych działań dostosowawczych jest dość obszerny, a zatem jako pozytywny należy ocenić fakt, że zgodnie z Programem, już w bieżącym roku planuje się wydanie dwóch rozporządzeń dotyczących stref chronionych i rejestracji producentów i eksporterów oraz zasad obrotu wewnętrznego produktami roślinnymi.
W NPPC wyznaczono rok 2002 jako termin całkowitego dostosowania polskiego prawa do wymogów unijnych. W tym momencie pojawia się pytanie: dlaczego tak duży odstęp czasowy dzieli wydanie dwóch powyżej wymienionych rozporządzeń od rozporządzenia w sprawie zapobiegania wprowadzeniu organizmów szkodliwych oraz ich zwalczania, które planuje się na 2002 rok ?
Należy podkreślić, że zaletą Programu jest podanie szacunkowych kosztów realizacji zadania nr 2, wraz ze wskazaniem na wykorzystanie środków z funduszu SAPARD.

Ad. 4. Modernizacja niektórych segmentów gospodarki żywnościowej (mleczarstwo, gospodarka mięsna, przetwórstwo owoców i warzyw) oraz prowadzących testy laboratoryjne służb diagnostyczno-badawczych
Za korzystne należy uznać zamieszczenie w NPPC informacji o stanie branży mleczarskiej i mięsnej w Polsce. Natomiast co do branży owocowo-warzywnej w NPPC wystąpiło pewne opóźnienie w przygotowywaniu danych; w NPPC nie zamieszczono bowiem informacji o tej branży i o niezbędnych zmianach dostosowawczych, a tylko wskazano na potrzebę przygotowania odrębnej ekspertyzy, przy czym harmonogram działań dostosowawczych w tej branży ma być przedstawiony do końca 1999 roku.
Sposób realizacji modernizacji branży mleczarskiej został w NPPC przedstawiony dość dokładnie, natomiast sposób modernizacji gospodarki mięsnej – bardzo lakonicznie (podano tylko obowiązujące w tej dziedzinie regulacje prawa UE).
Z danych zamieszczonych w NPPC wynika, że odnośnie modernizacji branży mleczarskiej istnieje potrzeba dostosowań prawa w zakresie jakości mleka i jego przetworów (prace legislacyjne zaawansowane są w 50%). Jak zatem wynika z Programu, znacząca część przepisów pozostaje jeszcze do zharmonizowania.
Zaletą Programu jest zamieszczenie dość szczegółowej kalkulacji niezbędnych inwestycji rzeczowych służących podniesieniu jakości polskiej produkcji mleczarskiej, z uwzględnieniem niezbędnych nakładów w przeliczeniu na 1 mleczarnię.
Odnośnie realizacji całego priorytetu nr 4 w Programie zamieszczono także koszty realizacji tego priorytetu z uwzględnieniem pomocy przedakcesyjnej (SAPARD), co należy ocenić pozytywnie.
Z zamieszczonych w Programie danych obrazujących finansowanie wynika, że w 1999 roku przygotowane zostaną odpowiednie przepisy, w roku 2000 zmiany prawne zostaną wprowadzone w życie, zaś początek wdrażania programów pomocy inwestycyjnej dla sektora przetwórstwa spożywczego planuje się na rok 1999. Czy przypadkiem nie występuje tu pewna niekonsekwencja, ponieważ z ww. danych wynika, że np. wdrażanie pomocy na poprawę jakości mleka rozpoczyna się wcześniej, niż wprowadzenie w życie odpowiednich "jakościowych" przepisów ?

ad. 5. Ekologiczne aspekty rolnictwa
Za zaletę NPPC odnośnie rolnictwa i gospodarki żywnościowej należy poczytać zamieszczenie w omawianym Programie potrzeby dostosowań prawnych i instytucjonalnych w zakresie ochrony środowiska rolniczego. Jest to bardzo obszerny temat i, co ważne, obejmujący zarówno ekstensyfikację produkcji rolniczej i promowanie produkcji rolnej metodami integrowanymi i ekologicznymi, jak i programy zwiększania lesistości, ochrony dzikich siedlisk i dzikiej flory i fauny oraz ochronę wód przed skażeniami ze źródeł rolniczych. Zwraca więc uwagę kompleksowe, wszechstronne ujęcie tematu.
Należy także podkreślić, że ekstensyfikacja produkcji rolnej, zalesiania, promocja rolnictwa integrowanego i ekologicznego i ochrona środowiska rolniczego stanowią nieodłączny i bardzo istotny element obecnie prowadzonej w UE Wspólnej Polityki Rolnej.
Jako pozytywne posunięcie należy też odnotować przewidzianą w Programie ochronę rzadkich, lokalnych odmian roślin uprawnych i ras zwierząt gospodarskich przed erozją genetyczną (wypieraniem z produkcji rolniczej tych ras lub odmian poprzez zastępowanie ich przez rasy lub odmiany nowsze, wysokowydajne, itp.; w rezultacie dochodzi do zmniejszenia różnorodności genetycznej danego gatunku w wyniku eliminacji cech charakterystycznych dla tych "starych" ras lub odmian). Otoczenie ochroną rzadkich ras zwierząt gospodarskich lub odmian roślin uprawnych sprzyja zachowaniu bioróżnorodności ekosystemów rolniczych. Lokalne, często stare, odmiany lub rasy, pomimo, że mogą ustępować nowszym formom np. pod względem wydajności, stanowić też mogą źródło cennych cech np. związanych z jakością produktu rolniczego lub dotyczących odporności na szkodniki i niesprzyjające warunki środowiska. Powyższe odmiany lub rasy mogą zatem również stanowić źródło cennych genów w pracach hodowlanych.
Należy też zauważyć, że zawarte w Programie tematy projektów pilotażowych są sformułowane prawidłowo i realizacja tych programów z pewnością ułatwi propagowanie zrównoważonego rozwoju w rolnictwie.
Program zawiera także bardzo obszerny harmonogram działań z zakresu ekologicznych aspektów rolnictwa. Niedociągnięciem Programu jest w tym przypadku brak podania, chociażby szacunkowych, kosztów realizacji powyższych działań.

Ad. 6. Przygotowanie do wprowadzania w życie Wspólnej Polityki Rolnej

6.1. Zadanie 1.
Zorganizowanie Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli (IACS)
Uwzględnienie potrzeby zorganizowania systemu IACS należy ocenić bardzo pozytywnie, ponieważ system ten umożliwia rejestr gospodarstw rolnych, zwierząt oraz gruntów rolnych. System obejmuje dane o produkcji płodów rolnych w gospodarstwach (zboża, rośliny oleiste, rośliny wysokobiałkowe, chmiel, wołowinę oraz baraninę). Dzięki IACS możliwe jest prowadzenie programu przyznawania rolnikom dopłat bezpośrednich, a także płatności na ochronę środowiska i na rolnictwo ekologiczne. System ten jest zatem ważnym narzędziem realizacji Wspólnej Polityki Rolnej.
Jednakże NPPC odnośnie zadania nr 1 nie zawiera kalkulacji niezbędnych kosztów realizacji. Należałoby zatem jak najszybciej uzupełnić program o powyższe dane.

6.2. Zadanie 2
Zorganizowanie Zunifikowanego Systemu Rachunkowości Gospodarstw Rolniczych (ZSRGR)
Na pozytywną ocenę zasługuje wskazanie w Programie na potrzebę zorganizowania powyższego systemu rachunkowości (wraz z określeniem niezbędnych nakładów finansowych). Obecnie w Polsce system taki nie istnieje, a bez niego nie jest możliwe precyzyjne monitorowanie osiąganych przez gospodarstwa rolne dochodów i włączenie danych polskich do unijnego systemu rachunkowości rolniczej FADN. System FADN stanowi dla ośrodków decyzyjnych UE źródło informacji o sytuacji finansowej gospodarstw rolnych. Obowiązek przekazywania danych do FADN spoczywa, zgodnie z ustawodawstwem unijnym, na wszystkich krajach członkowskich, a zatem Polska, jako członek Unii, też będzie musiała dostarczać dane do tego systemu.

6.3. Zadanie 3.
Reorganizacja krajowego systemu informacji na rynkach rolnych
Za korzystne i zgodne z Wspólną Polityką Rolną należy uznać uwzględnienie w NPPC reorganizacji powyższego systemu, stworzenie Systemu Rolniczej Informacji Rynkowej i centralnej bazy danych o rynkach rolnych, czyli systemu zharmonizowanego z systemem unijnym. Dzięki temu, oprócz otrzymywania dokładnych danych o sytuacji na rynkach krajowych, osiągnie się dostęp do systemu informacji rynkowej Unii Europejskiej, a to pozwoli na realizację polityki UE na poszczególnych rynkach rolnych (patrz pkt 6.4. – zadanie 4).
Natomiast pewnym niedociągnięciem Programu jest brak zamieszczenia informacji o kosztach realizacji powyższego systemu. Z uwagi na duże znaczenie tego systemu w kształtowaniu i realizacji Wspólnej Polityki Rolnej, należałoby zatem uzupełnić Program o dane dotyczące niezbędnych inwestycji rzeczowych oraz nakładów na realizację ww. zadania.

6.4. Zadanie 4
Przygotowanie do wprowadzania w życie mechanizmów Wspólnej Polityki Rolnej (obejmuje 13 zadań szczegółowych).
Odnośnie zadania nr 4 NPPC nie zawiera odpowiednich danych obrazujących nakłady finansowe niezbędne do realizacji powyższego priorytetu. Stanowi to zatem pewien brak Programu. Natomiast z analizy zadań szczegółowych wynika, że uwzględnienie w tej części Programu konieczności dostosowań instytucjonalno-prawnych w zakresie poszczególnych rynków rolnych należy uznać za pozytywne. Obecnie w UE interwencja na rynkach rolnych obejmuje znacznie większy zakres produktów niż w Polsce, odmienne są też wymagania jakościowe. W Polsce brak jest też kompleksowych przepisów regulujących kwotowanie produkcji, subwencjonowanie eksportu produktów rolnych oraz licencjonowanie eksportu i importu.
Działalność interwencyjna na rynku zbóż w UE dotyczy większej liczby gatunków roślin zbożowych niż w Polsce i jest prowadzona na innych zasadach. Odnośnie mleka polskie przepisy dotyczące produkcji i rynku mleka różnią się znacznie od unijnych (w Polsce nie istnieje np. kwotowanie produkcji mleka, odmienne są też zasady interwencji i parametry jakościowe). Na rynku mięsa , na co słusznie zwracają uwagę autorzy Raportu, dostosowania do systemu unijnego wymagają przepisy dotyczące jakości produkcji, identyfikacji zwierząt oraz przepisy z zakresu interwencji. Należy również stworzyć system umożliwiający kontrolę i nadzór jakościowy (np. nad klasyfikacją poubojową tusz wołowych i baranich).
Wszystkie powyższe zagadnienia zostały uwzględnione w omawianej części Programu.
Na pozytywną oceną zasługuje również uwzględnienie w Programie:
- wprowadzenia analogicznych do unijnych wymogów techniczno-jakościowych produkcji suszów paszowych,
- potrzeby ustawowego uregulowania rynku owoców i warzyw (w tym – funkcjonowania grup producentów i dostosowania norm jakościowych do unijnych),
- wprowadzenia kwotowania na rynku skrobi ziemniaczanej i tytoniu,
- nowelizacji ustawy o regulacji rynku cukru i przekształceniach własnościowych w przemyśle cukrowniczym,
- wprowadzenia systemu certyfikatów na produkcję chmielu,
- dostosowania do UE w zakresie produkcji pasz (ze szczególnym uwzględnieniem jakości pasz, co ma niebagatelne znaczenie również w realizacji unijnej polityki konsumenckiej, której jednym z priorytetów jest dbałość o zdrowie konsumentów produktów rolnych),
- wprowadzenie spójnych z prawem UE zasad prowadzenia hodowli i rozrodu zwierząt gospodarskich, co wpłynie na uporządkowanie hodowli zwierząt i na podniesienie jakości produkcji zwierzęcej (zorganizowana zostanie bowiem służba nadzoru hodowlanego, wprowadzony będzie jednolity system zaświadczeń hodowlanych i wydane zostaną przepisy z zakresu hodowli koni).
Rozpoznanie zadań szczegółowych zostało zatem przedstawione w Programie bardzo wnikliwie i zawiera podstawowe cele, które należy zrealizować w celu dostosowania polskich rynków rolnych do systemu Unii.

Opracowała: Dorota Stankiewicz


3.4.2. Rybołówstwo

Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej (NPPC) w dziedzinie rybołówstwa obejmuje następujące priorytety średniookresowe:

Pierwszy priorytet – wdrożenie wspólnotowej polityki rybackiej – omówiony został w NPPC w sposób wyczerpujący, tj. przedstawiono jego zakres i stan docelowy, sposób jego realizacji wraz z terminarzem. Natomiast drugi priorytet – wdrożenie polityki strukturalnej w sektorze rybołówstwa – w zasadzie pominięto. Jedynie ogólnie wspomniano, że plan sektorowy dla polskiego rybołówstwa na lata 2000-2006 zostanie przygotowany do końca 1999 r.
Wydaje się, że wskazane byłoby przedstawienie jakiś konkretnych propozycji rozwiązań restrukturyzacyjnych w tym sektorze z uwzględnieniem działań w kierunku zachowania i zwiększenia zasobów żywych Morza Bałtyckiego.
Warto zwrócić uwagę, że jakkolwiek rybołówstwo w Polsce, a także w krajach Unii Europejskiej, odgrywa gospodarczo coraz mniejszą rolę w tworzeniu produktu krajowego brutto,10 to jednak dla wielu regionów (zwłaszcza przybrzeżnych) znaczenie tej gałęzi gospodarki jest znacznie wyższe. Z rybołówstwem i przemysłem przetwórstwa rybnego związana jest większość ludności zamieszkującej powyższe regiony, dla której uprawianie rybołówstwa jest nie tylko źródłem utrzymania, ale także stylem życia. W Polsce w rybołówstwie lub rybactwie zatrudnionych jest 12,7 tys. osób, tj. 0,1% ogółu zatrudnionych (dla porównania w rybołówstwie hiszpańskim pracuje 78 tys. osób, a w Grecji – 40 tys. osób, czyli 1% siły roboczej tego kraju). Utrzymanie tej gałęzi gospodarki jest istotne również ze względu na stosunkowo niewielkie spożycie ryb i przetworów rybnych w Polsce – średnio 5,16 kg na jednego mieszkańca11 (w krajach Unii wynosi ono 22 kg)12.

Opracowała: Elżbieta Berkowska


3.4.3. Energia

Nie jest możliwe stwierdzenie w krótkim czasie czy rozdział 3.4.3 ENERGIA, Narodowego Programu Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej ( NPPC ) – wersja z dnia 04.05.1999 r. zawiera wszystkie konieczne do zrealizowania przedsięwzięcia przed przystąpieniem Polski do Unii; nie można się też wypowiedzieć na temat racjonalności oszacowania kosztów i czasów realizacji zadań z powodu ich braku.
Można ocenić jedynie sposób prezentacji zadań w wymienionym dokumencie.
Rozdział 3.4.3 ENERGIA NPPC w wersji z dn.04.05.99 r. nie zawiera części opisowej, składa się z jednego priorytetu podzielonego na trzy zadania, przy czym układ zadań odbiega zasadniczo od układu zadań innych rozdziałów NPPC co w znacznym stopniu utrudnia ich analizę, a niektóre parametry zadań stają się wręcz nieczytelne.
Treść zadań sformułowano w sposób hasłowy, o bardzo różnym stopniu ogólnikowości poszczególnych haseł; od "stworzenie solidnych podstaw uczciwej konkurencji na rynku paliw gazowych" (str. 3.4.3-2) czy "zwiększenie alternatywnego rynku pracy na wsi polskiej przy niezbędnej modernizacji produkcji żywnościowej (Zwiększenie efektywności produkcji i ograniczenie zatrudnienia" (str. 3.4.3-3) do "Szkolenie kadry ... dotyczące ... metodyki opracowania dokumentacji analitycznej wymaganej przez Komisję Europejską w zakresie pomocy publicznej" (str. 3.4.3- 4).

W punkcie II. 1 Aktualny stan prawa polskiego informuje się, że "Obecnie przyjęto już większość aktów wykonawczych do ustawy Prawo Energetyczne", należało w tym miejscu podać dane liczbowe. Dalsza część tego punktu jest mocno zagadkowa, "dalsze zmiany nie są możliwe do określenia przed wykonaniem proponowanego zakresu prac..." - rodzi się pytanie "zmiany", ale czego? Punkt kończy się krótkim zdaniem w trybie rozkazującym "Należy uzupełnić", co należy uzupełnić?

Treść punktu II. 2 Konieczne zmiany legislacyjne nie odpowiada tytułowi, można tam min. Przeczytać "podjęcie przez właścicieli sieci elektroenergetycznych i gazowych pertraktacji z dużymi odbiorcami przemysłowymi i dystrybucyjnymi na temat dostępu do sieci przesyłowych", podjęcie pertraktacji to na pewno nie są zmiany legislacyjne.
W punkcie III Terminarz znajduje się deklaracja, że "dokładne terminy wykonywania poszczególnych zadań będą ustalane na bieżąco", ale nie podano nawet terminów przybliżonych.
Punkt IV Finansowanie przynosi informację, iż jedyne środki finansowe na 1999 r. to 200 tys. zł, a biorąc pod uwagę, że same tylko szkolenia mają kosztować 431 tys. EUR, jest to kwota zapewne niedostateczna. Należało zatem formułować zadania biorąc pod uwagę hierarchię ważności i wysokość dostępnych środków finansowych.

Reasumując, analiza treści rozdziału 3.4.3 ENERGIA pozwala postawić wniosek, iż mamy do czynienia z materiałem przygotowanym w sposób niedbały, który nie powinien mieć charakteru oficjalnego dokumentu.

Opracował: Adam Kucharz


3.4.4. Transport

Nie można w krótkim czasie stwierdzić czy rozdział 3.4.4 TRANSPORT, Narodowego Programu Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej (NPPC) – wersja z dnia 04.05.1999 r. zawiera wszystkie konieczne do zrealizowania przedsięwzięcia przed przystąpieniem Polski do Unii; nie można też stwierdzić, czy planowane czasy realizacji i koszty są oszacowane w sposób racjonalny.
Można ocenić sposób prezentacji zadań w wymienionym dokumencie i to w dwóch aspektach; raz, analizując go bez uwzględnienia innych dokumentów, poprzedzających go w czasie; dwa, dokonując analizy porównawczej z wcześniejszymi dokumentami – są nimi NPPC – wersja z dnia 29.04.1998r. oraz Raport z realizacji w 1998 roku NPPC – przyjęty przez RM w dn.25.05.1999 r.

Rozdział 3.4.4 TRANSPORT NPPC w wersji z dn. 04.05.99 r. zawiera część opisową oraz trzy priorytety, podzielone na kilka do kilkunastu zadań pogrupowanych według rodzaju transportu. Część opisowa jest dość ogólnikowa, nie jest poparta żadnymi konkretami, zawiera sformułowania na pograniczu żargonu, np: "...wydane zostały ustawy..., mające fundamentalne znaczenie dla zbliżenia polskiej legislacji do przepisów... "(str. 3.4.4 – 1), "W sektorze transportu drogowego nastąpiło istotne dostosowanie legislacji..." (str. 3.4.4 – 2). Pojawia się również styl publicystyczny –"... należy podjąć wysiłki w celu efektywnego wdrożenia w życie ..." (str. jw), "Istotnym wyzwaniem w najbliższych latach będzie ...", "Nacisk będzie położony na ..."(str. jw). Podobne przykłady można mnożyć.
Wszystkie zadania mają jednolity układ:
I. Opis zadania
1. Zakres
2. Obowiązujące regulacje prawa wspólnotowego
3. Instytucja realizująca
4. Stan docelowy

II. Sposób realizacji
1. Aktualny stan prawa polskiego
2. Konieczne zmiany legislacyjne
3. Konieczne zmiany instytucjonalne
4. Dodatkowe wymagania
5. Zapotrzebowanie na nowe kadry
6. Niezbędne inwestycje rzeczowe

III. Terminarz

IV. Finansowanie

Poniżej zostanie przeanalizowana zawartość zadań pod względem formalnym.
Na początek uwaga ogólna, w treści zadań nastąpiło swoiste "mnożenie bytów" , ta sama w gruncie rzeczy czynność nazywana jest na wiele sposobów, i tak mamy :
- dostosowanie polskiej legislacji,
- dostosowanie prawa polskiego,
- pełne dostosowanie prawa polskiego,
- dostosowanie polskich przepisów,
- harmonizacja oraz dostosowanie prawa polskiego,
- harmonizacja polskich przepisów,
- harmonizacja polskiej legislacji,
- osiągnięcie pełniejszej harmonizacji przepisów polskich,
- opracowanie i wdrożenie legislacji,
- wdrożenie do ustawodawstwa polskiego.

3.4.4.1. Priorytet

Zadanie A. 1
Punkt I. 1. Zakres – podaje się, iż jest to "Kontynuacja zadań ...", ale nie wiadomo jakich, a skądinąd wiadomo, że jest to kontynuacja zadania 1.1 z priorytetu 22.4 zawartego w NPPC w wersji z dn.29.04.98 r.
Punkt I. 4. Stan docelowy – jednym z celów jest "poprawa stanu bezpieczeństwa ruchu na drogach" . Stan bezpieczeństwa jest określany szeregiem mierzalnych wielkości i powinny być one w tym miejscu przytoczone.
Punkt II. 6. Niezbędne inwestycje rzeczowe – podaje się "Zakup komputerów i oprogramowania z dostępem do odpowiednich baz danych UE ...".Na pewno dostęp do nieodpowiednich baz byłby niewskazany, należało w tym miejscu wskazać o jakie bazy chodzi.

Zadanie A. 2
Zadanie to sprowadza się do opracowania projektu ustawy i przepisów wykonawczych kosztem 85 tys. EUR, ponadto na szkolenia (IV Finansowanie) przewiduje się 25 tys. EUR – powinno się w tym miejscu sformułować cel tych szkoleń.

Zadanie A. 4
Mamy do czynienia z dużą swobodą przy formułowaniu celów, tytuł zadania to "Harmonizacja polskich przepisów w sferze socjalnej w transporcie drogowym z regulacjami WE", punkt I. 1. Zakres to już "Dostosowanie prawa polskiego do niektórych wspólnotowych przepisów ..." a w punkcie 4. Stan docelowy czytamy "Wdrożenie do ustawodawstwa polskiego podstawowych rozwiązań normatywnych ...".

Zadanie B. 1
W punkcie II. 6 Niezbędne inwestycje rzeczowe pisze się, że " Nie występują " ale już w punkcie IV. Finansowanie na sprzęt i wyposażenie zaplanowano 100 tys. zł.

Zadanie C. 1
W punkcie I. 1 Zakres nie przedstawiono zakresu zadania tylko dość mgliście stwierdzono, że sytuacja jest taka, że trzeba wzmocnić konkurencyjność LOT-u, z kolei punkt I. 4 Stan docelowy określono jako "Przeprowadzenie restrukturyzacji i prywatyzacji PPL "LOT" S. A., w wyniku czego powinno nastąpić wzmocnienie pozycji konkurencyjnej przewoźnika ".Powinno nastąpić czy też nastąpi ? W tym samym punkcie czytamy o " mniejszych ale ekonomicznie efektywnych polskich przewoźnikach" – chyba mniejszych i ekonomicznie efektywnych.

Zadanie E. 1
W punkcie I. 4 Stan docelowy jest mowa o "osiągnięciu pełniejszej harmonizacji przepisów polskich w zakresie ...".Powstaje pytanie na ile pełniejszej i dlaczego nie pełnej.
W punkcie II. 3 Konieczne zmiany jest mowa o wyżej wymienionych programach, niestety żadnych programów wyżej nie wymieniono.
Punkt II. 6 Niezbędne inwestycje rzeczowe skwitowano krótko "Wyposażenie w komputery i oprogramowanie". W IV Finansowanie nie przewidziano żadnych pieniędzy na owe komputery, zaplanowano natomiast 25 tys. zł na szkolenia.

Zadanie E. 2
W punkcie II. 6 Niezbędne inwestycje rzeczowe wykazano między innymi: "komputery i oprogramowanie", "nowoczesne środki łączności" oraz prawdopodobną "konieczność ułożenia światłowodów między Gdynią-Szczecinem-Warszawą oraz wiele innych." Podkreślenia w cytatach chyba nie wymagają komentarza. Natomiast informacja o światłowodzie pozwala sformułować wniosek, iż ratownictwem morskim będzie się kierowało z Warszawy.

Zadanie E. 3
W punkcie I. 4 Stan docelowy podano "zwiększenie skuteczności wykrywania sprawców zanieczyszczeń morza" – i znowu nie ma żadnych danych liczbowych, a przecież skuteczność wykrywania jest mierzalna. W punkcie II. 2 Konieczne zmiany czytamy "Zagadnienia zostaną uregulowane w projekcie ustawy ...".O jakie zagadnienia chodzi? Nie wiadomo.

Zadanie E. 4
W tytule zadania znajduje się dziwne pojęcie rozwiązania systemowo-ekonomiczne nigdzie w dalszej treści nie wyjaśnione.

Zadanie F. 1
W punkcie II. 6 Niezbędne inwestycje rzeczowe następuje krótkie stwierdzenie "Duże potrzeby inwestycyjne ..."

Podobna ogólnikowość stwierdzeń z pogranicza żargonu i dziwolągów językowych cechuje dalsze zadania. I tak:

Zadanie F. 2
W punkcie II. 3 Konieczne zmiany instytucjonalne czytamy "Wzmocnienie specjalistyczne potencjału kadrowego"

Zadanie F. 3
Punkt II. 3 Konieczne zmiany instytucjonalne brzmi "Takie, jakie wynikną z nowelizacji ustawy i przepisów wykonawczych.", a punkt II. 5 Zapotrzebowanie na nowe kadry "Przewiduje się, iż wystąpi konieczność zatrudnienia dodatkowych osób doświadczonych w finansach oraz prawie finansowym".

Zadanie H. 1
W punkcie I. 2 Obowiązujące regulacje prawa wspólnotowego zamieszczono informację, iż jest "kilkadziesiąt rozporządzeń, dyrektyw, rezolucji, porozumień i konwencji ... ".A co stało na przeszkodzie, żeby je wymienić albo chociaż podać źródło. Punkt II. 2 Konieczne działania legislacyjne zawiera krótkie polecenie "porównaj priorytet 3.4.4.1". Ale z czym ? Równie interesująca jest treść punktu IV. Finansowanie "Wydatki niezbędne na sfinansowanie prac w dalszych latach są obecnie trudne do określenia" – w dalszych latach może trudne do określenia, a we wcześniejszych ?

3.4.4.2. Priorytet

Zadanie B. 1
Punkt I. 1 Zakres znowu zawiera ogólnikowe stwierdzenie "wyraźne zaawansowanie programu budowy autostrad". Punkt I. 4 Stan docelowy nie zawiera opisu stanu docelowego, jest raczej niezgrabnym sloganem mającym mało wspólnego z logiką i językiem polskim. "Realizacja Programu Budowy Autostrad wynika z uwarunkowań i potrzeb społeczno-gospodarczych wewnętrznych dotyczących warunków transportowo-drogowych oraz zewnętrznych, jako nieodzownego czynnika w procesie integracji z Unią Europejską". Analiza cytowanego tekstu prowadzi do wniosku, iż uwarunkowania dotyczą warunków a te z kolei są nieodzownym czynnikiem w procesie integracji. W punkcie III Terminarz podano, że terminy znajdują się w punkcie I. 1, ale tam nie ma żadnych terminów.

Zadanie E. 1
W punkcie I.1 Zakres nie podano zakresu zadania.

Zadanie E. 2
Treść punktu I. 1 Zakres ma mało wspólnego z logiką i językiem polskim. "Opracowanie i wdrożenie koncepcji wykorzystania portów morskich o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej dla funkcjonowania centrów dystrybucyjno-logistycznych, jako część infrastruktury punktowej Sieci Transeuropejskich i programu realizacji transportu kombinowanego".

Reasumując, analiza treści rozdziału 3.4.4 TRANSPORT prowadzi do wniosku, iż mamy do czynienia z materiałem zbliżonym do kolejnej wersji brudnopisu, który nie powinien mieć charakteru oficjalnego dokumentu.

Niekorzystnie wypada również, dla autorów rozdziału TRANSPORT, analiza porównawcza niżej wymienionych dokumentów:
( 1 ) NPPC – wersja z dnia 29.04.1998 r.;
( 2 ) Raport z realizacji w 1998 roku NPPC;
( 3 ) NPPC – wersja z dnia 04.05.1999 r.

Uwagi ogólne. Został zmieniony numer rozdziału TRANSPORT z 22 w 1998 r. na 3.4.4 w 1999 r., co w konsekwencji zmieniło numery priorytetów, zmieniono również treść tytułów priorytetów na szczęście w stopniu, który nie uniemożliwia ich identyfikacji. Natomiast priorytet 22.6 z roku 1998 nie ma odpowiednika w roku 1999.

Brak spójności między wymienionymi wyżej dokumentami zostanie prześledzony na przykładzie Zadania E. 3 (NPPC – wersja z 1999 r., str. 3.4.4 – 33) i odpowiadającego mu Zadania 1.7.2 (NPPC – wersja 1998 r., str. 22-46).
Przede wszystkim zmieniono tytuł zadania a w punkcie I. 2 Obowiązujące regulacje prawne pojawił się nowy dla autorów zadania bo istniejący już w 1993 r dokument. W punkcie I. 2 Konieczne zmiany legislacyjne czytamy "Brak potrzeb" – 1998 oraz "Zagadnienia zostaną uregulowane w projekcie ustawy o bezpieczeństwie morskim" – 1999 Treść punktów I. 3 i I. 4 zamieniono wzajemnie, punkt I. 3 z roku 1998 to punkt I. 4 z roku 1999 i odwrotnie. Niezbędne inwestycje rzeczowe ( punkt I. 6 ) w 1998 r. sprowadzały się do przekazania Marynarce Wojennej skanera, w 1999 r. było to już wprowadzenie systemu łączności satelitarnej kosztem przeszło 3 mln USD. Co najciekawsze w Raporcie z realizacji w 1998 roku NPPC nie wykazano wykonania czegokolwiek, przy czym istnieje domniemanie, że wydatkowano jakieś pieniądze, ale nie wiadomo jakie ze względu na brak danych (patrz str. 123 wzmiankowanego Raportu).

Opracował: Adam Kucharz


3.4.5. Małe i średnie przedsiębiorstwa

Według Narodowego programu przygotowania do członkostwa w Unii Europejskiej (NPPC) "głównym celem polityki wobec MSP będzie kształtowanie warunków dla tworzenia i pełnego wykorzystania potencjału rozwojowego sektora małych i średnich przedsiębiorstw". Ma to nastąpić poprzez realizację trzech celów pośrednich, które określono jako "zwiększenie konkurencyjności sektora MSP, wzrost eksportu oraz zwiększenie nakładów inwestycyjnych w tym sektorze". Szczegółowo zadanie te zostały sprecyzowane w dokumencie "Kierunki działań Rządu wobec małych i średnich przedsiębiorstw do 2002 roku", przyjętym przez Radę Ministrów w maju 1999 r. NPPC odwołuje się właśnie do tego programu rządowego.
Rozwój sektora MSP w Polsce jest niezbędny z uwagi na to, że sektor małych i średnich przedsiębiorstw cieszy się w Unii Europejskiej szczególnymi przywilejami i ułatwieniami. Chcąc więc dostosować polskie małe i średnie firmy do konkurencji panującej na rynku UE należy im zapewnić odpowiednie warunki rozwoju. Zwiększenie potencjału sektora MSP w Polsce nabiera także dodatkowego znaczenia w świetle planowanej restrukturyzacji szeregu branż i spodziewanego wzrostu bezrobocia z tego tytułu.
Oceniając program wobec MSP, zawarty w NPPC, należy stwierdzić, że stawia on słuszne cele, lecz są one sformułowane zbyt ambitnie biorąc pod uwagę środki jakie zostały przewidziane na realizację tych celów. Chodzi tu zarówno o niewystarczające rozwiązania systemowe jak i zbyt szczupłe środki finansowe. Otóż w 1999 r. na wykonanie trzech wyżej wymienionych i powiązanych ze sobą zadań programu dla MSP (zwiększenie konkurencyjności sektora MSP, stworzenie warunków do zwiększenia nakładów inwestycyjnych i wzrostu eksportu w tym sektorze) przewidziano zaledwie 1,7 mln EUR z budżetu państwa i 2,4 mln EUR ze środków pomocowych. W latach 2000-2002 środki te mają być zwiększone tak, że wynosić będą 53 mln EUR z budżetu państwa (średnio 17,7 mln EUR na jeden rok) i 26,7 mln EUR z funduszów pomocowych (średniorocznie 8,9 mln EUR). Biorąc pod uwagę fakt, że liczba aktywnych MSP w Polsce wynosi ok. 1,6 mln, oznacza to, że na jedno przedsiębiorstwo przypada statystycznie łączna pomoc w wysokości 2,6 EUR w 1999 r. i średnio 16,6 EUR w latach 2000-2002.
Jeśli chodzi o ocenę rozwiązań systemowych przewidzianych w programie dla MSP, to można sformułować następujące uwagi.

  1. Wyszczególnione w NPPC działania mające na celu wzrost eksportu MSP polegają przede wszystkim na różnorodnej pomocy informacyjnej dla przedsiębiorstw (informacje o możliwościach eksportowych, regulacjach prawnych panujących na rynku UE, zagranicznych przetargach publicznych), dofinansowaniu udziału przedsiębiorstw w zagranicznych wystawach, dofinansowaniu udziału przedsiębiorstw w programach UE, ułatwieniu dostępu MSP do bankowych kredytów eksportowych oraz systemu ubezpieczeń eksportu. Rozwiązania te niewątpliwie będą pozytywnie oddziaływały na eksport MSP, ale z drugiej strony należy pamiętać, że zgodnie z propozycjami rządu w ramach reformy systemu podatkowego, od 2000 r. przewiduje się zniesienie ulg podatkowych dla eksporterów z tytułu inwestycji. Ulgi te stanowiły najważniejszy finansowy instrument wspierania produkcji eksportowej stosowany w Polsce. Według badań ankietowych prowadzonych przez Instytut Koniunktur i Cen, poziom tej ulgi w 1997 r. był oceniany przez ankietowane firmy w 31% pozytywnie i tylko w 6% negatywnie (w 63% były to oceny neutralne, lub oceny w rodzaju "trudno powiedzieć", "nie dotyczy").
    W sumie nie wydaje się, żeby wprowadzenie wyżej wymienionych rozwiązań proeksportowych w połączeniu ze zniesieniem ulg podatkowych dla eksporterów doprowadziło do poważniejszego wzrostu eksportu MSP. Ocena ta jest tym bardziej prawdopodobna, gdyż przewiduje się kontynuację dotychczasowej twardej polityki kursowej. W warunkach bardzo prawdopodobnej, dalszej realnej aprecjacji złotego, polityka wspierania eksportu (chodzi tu nie tylko o eksport MSP, ale cały eksport) powinna być bardziej aktywna.
  2. 2. Zgodnie z NPPC, wzrostowi nakładów inwestycyjnych w sektorze MSP sprzyjać ma wzmocnienie proinwestycyjnego oddziaływania systemu podatkowego polegające m.in. na obniżaniu i ujednoliceniu stawek podatku dochodowego dla wszystkich podmiotów gospodarczych. Tymczasem ostatnie propozycje Rządu dotyczące reformy systemu podatkowego przewidują z jednej strony obniżenie stawek, ale z drugiej strony odwlekają uruchomienie procesu ujednolicenia stawek podatku dochodowego do 2001 r. Jak wiadomo, obowiązujące w 1999 r. stawki podatku dochodowego wynoszą 34% dla firm i 40% (trzecia najwyższa stawka) dla osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą. W 2000 r. stawki te mają być obniżone w pierwszym przypadku do 30%, a w drugim przypadku do 36%. Oznacza to, że zostanie utrzymana różnica 6 punktów procentowych w podatku dochodowym, na korzyść dużych firm. Pozycja konkurencyjna przeważającej części małych i średnich producentów nie poprawi się więc w 2000 r. w porównaniu z dużymi firmami. Ewentualnej poprawy pozycji konkurencyjnej MSP należy się spodziewać dopiero w 2001 r. Ponieważ jednak będzie to rok wyborów parlamentarnych więc decyzja o obniżeniu podatków bezpośrednich będzie trudną decyzją i może zostać odłożona (chcąc nie zwiększać deficytu budżetowego należałoby ograniczyć wydatki lub podnieść inne podatki np. pośrednie).
  3. Według NPPC "wzmocnieniu proinwestycyjnego oddziaływania systemu podatkowego" w sektorze MSP ma sprzyjać "wprowadzenie korzystniejszych regulacji dotyczących amortyzacji". Z zapowiedzi Ministerstwa Finansów wynikało, że w zamian za zlikwidowanie ulg inwestycyjnych zaproponuje się przedsiębiorcom szybszą amortyzację. Tymczasem, jak wynika w przygotowywanych w tym resorcie projektów zmiany w przepisach o amortyzacji będą stosunkowo nieznaczne. Nie nastąpi wyraźne podwyższenie stosunkowo niskich stawek amortyzacyjnych (największe podwyżki to o 1,5 pkt. Procentowego). W wielu przypadkach podwyżka polega na tym, że dotychczasowe stawki widełkowe ministerstwo chce zastąpić jedną stawką nie wyższą niż górna obowiązująca dotychczas. Jeśli chodzi o stawki amortyzacyjne dotyczące budowli, to np. przewiduje się, że czas amortyzowania budowli skróci się zaledwie z 25 do 23 lat.
Podsumowując można stwierdzić, że sformułowany w NPPC program wobec sektora MSP stawia sobie ambitne i słuszne cele. Biorąc jednak pod uwagę zakres przewidywanych rozwiązań systemowych i wielkość angażowanych środków finansowych należy mieć duże wątpliwości czy trzy cele pośrednie tego programu tj. zwiększenie konkurencyjności sektora MSP, wzrost eksportu i zwiększenie nakładów inwestycyjnych w tym sektorze zostaną zrealizowane.

Opracował: Zdzisław Wołodkiewicz-Donimirski


3.5. SPÓJNOŚĆ GOSPODARCZA I SPOŁECZNA

3.5.1. Rynek pracy i polityka socjalna

Uwagi ogólne

W wyniku:

Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej w części dotyczącej rynku pracy i polityki socjalnej został w znacznym stopniu zmodyfikowany w stosunku do wersji NPPC z czerwca 1998 r.
Zmiany mają charakter formalny (układ dokumentu) i merytoryczny (określenie priorytetów, zakres zadań).
W porównaniu z NPPC'98 dokument przyjęty przez Radę Ministrów w maju 1999 r. ma bardziej przejrzystą konstrukcję, albowiem podstawowym priorytetom z zakresu polityki socjalnej podporządkowano konkretne zadania związane z dostosowaniem prawa polskiego do wskazanych aktów prawa wspólnotowego (w NPPC'98 szczegółowe priorytety przedstawione w aneksie nie zostały powiązane z głównymi priorytetami wymienionymi w części syntetycznej Programu).
Dwa priorytety umieszczone w NPPC'98 w części Rynek pracy i polityka socjalna , tj. przygotowanie administracji pracy do funkcjonowania w ramach jednolitego systemu wymiany informacji o wolnych miejscach pracy oraz włączenie się do wspólnotowego systemu koordynacji zabezpieczenia społecznego, zostały w NPPC'99 przeniesione do części 3.1.5. Swobodny przepływ osób. Odpowiada to klasyfikacji prawa wspólnotowego: Decyzja Komisji z dnia 22 października 1993 r. o wdrożeniu Rozporządzenia Rady 1612/68 w sprawie swobody przemieszczania się pracowników w obrębie Wspólnoty dotycząca w szczególności sieci zatytułowanej EURES (EURopean Employment Services 93/569/EEC) bedąca podstawą dla jednolitego systemu informacji o wolnych miejscach pracy oraz Rozporządzenie nr 1408 z dnia 14 czerwca 1971 r. dotyczące stosowania systemów ubezpieczenia społecznego do pracowników przemieszczających się w ramach Wspólnoty i do ich rodzin wraz z Rozporządzeniem nr 574 z 1974 r. w sprawie trybu stosowania Rozporządzenia nr 1408/1971 zostały wydane na podstawie art. 48-51 Traktatu Rzymskiego regulujących kwestie swobodnego przepływu osób.
W NPPC'99 wskazano sześć podstawowych priorytetów, z których trzy związane są z dostosowaniem polskiego prawa do prawa wspólnotowego w dziedzinach: prawa pracy, równego traktowania kobiet i mężczyzn oraz bezpieczeństwa i higieny pracy. Należy podkreślić, że w tej wersji dokumentu równe traktowanie kobiet i mężczyzn zostało wyodrębnione jako oddzielny i bardziej rozbudowany priorytet. W ten sposób nadano problematyce równości płci większą rangę w procesie dostosowawczym, co odpowiada znaczeniu tej problematyki w prawie wspólnotowym.
W zakresie harmonizacji prawa we wskazanych dziedzinach uległa zwiększeniu liczba dyrektyw, do których powinno zostać dostosowane polskie ustawodawstwo: z 15 w NPPC'98 do 34 w NPPC'99. Szczególnie znaczący wzrost nastąpił w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (z 7 do 19). W związku z tym zwiększyła się liczba zadań związanych z przygotowaniem Polski do członkostwa w Unii Europejskiej w terminie do 2002 r.
Pozostałe trzy priorytety - monitorowanie polskiego rynku pracy, reforma systemu emerytalnego i rozwój dialogu społecznego - nie uległy zasadniczym zmianom w porównaniu do NPPC'98.

Uwagi szczegółowe

1. Wprowadzenie mechanizmów monitorowania polskiej polityki rynku pracy pod kątem jej zgodności ze wspólnotowymi wytycznymi dla krajowej polityki zatrudnienia
Realizacja tego priorytetu wymaga przede wszystkim działań szkoleniowych i organizacyjnych. Bardzo nieprecyzyjnie określony został terminarz - działania będą realizowane sukcesywnie w kolejnych latach - co utrudnia ocenę w jakim stopniu w kolejnych latach będzie następować przybliżanie się do stanu docelowego tj. uruchomienia mechanizmu monitorowania oraz metod sporządzania krajowych planów wykonania wytycznych.

2. Reforma systemu emerytalnego
Reforma systemu emerytalnego została włączona jako priorytet do NPPC na podstawie art. 87 Układu Europejskiego, dotyczącego współpracy w dziedzinie socjalnej, którego punkt 3 stanowi "W dziedzinie ubezpieczeń społecznych współpraca między Stronami będzie zmierzała do dostosowania systemu ubezpieczeń społecznych do nowej sytuacji społeczno-gospodarczej, głównie poprzez zapewnienie usług ekspertów, informacji i szkolenia."
Prawo wspólnotowe nie reguluje problematyki ubezpieczeń społecznych, pozostawiając krajom członkowskim swobodę w kształtowaniu systemu organizacyjnego, sposobu finansowania, kryteriów przyznawania świadczeń i ich wysokości itp. Ingerencja w systemy ubezpieczeń społecznych ma miejsce tylko w przypadku zapewnienia przestrzegania równego traktowania mężczyzn i kobiet. Ustawodawstwa państw członkowskich UE w zakresie ubezpieczeń społecznych nie są zatem objęte zasadą harmonizacji, natomiast podlegają koordynacji, której celem jest wspomaganie swobodnego przepływu osób poprzez zapewnienie ochrony socjalnej pracownikom migrującym na obszarze Unii Europejskiej.
Wskazanie reformy systemu emerytalnego jako priorytetu dostosowawczego należy raczej uznać za próbę promocji wysiłków Polski w transformowaniu polityki socjalnej niż za konieczność wynikającą z przygotowania się Polski do członkostwa w UE (przyjęcia acquis communautaire, realizacji wytycznych i programów). Reforma systemu emerytalnego ma znaczenie dla włączenia się Polski do wspólnotowego systemu koordynacji zabezpieczenia społecznego, ale znaczenie to ma bardziej charakter organizacyjny i techniczny: wraz z przyjęciem Polski do UE będziemy dysponować ukształtowanymi, stabilnymi regulacjami prawnymi w zakresie ubezpieczenia emerytalnego, które podlegają zgłoszeniu do systemu koordynacji (notyfikacja o aktach prawnych podlega opublikowaniu w dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich). Dlatego też w kontekście prawa wspólnotowego i wspólnotowej polityki socjalnej reforma systemu emerytalnego ma większy związek z priorytetami z zakresu swobodnego przepływu osób niż w dziedzinie rynku pracy i polityki socjalnej.
Opis realizacji tego priorytetu zawarty w NPPC wzbudza następujące zastrzeżenie:
- umieszczenie w punkcie III. TERMINARZ informacji o przystępowaniu do II filara poszczególnych grup wiekowych, co wynika z przyjętych już ustaw, jest niewystarczające, albowiem stanem docelowym jest zreformowany system emerytalny. Aby system docelowy zaistniał muszą wejść w życie jeszcze dwie ustawy: ustawa o zakładach emerytalnych i ustawa o emeryturach pomostowych. Rządowy projekt ustawy o zakładach emerytalnych został przekazany 24 czerwca 1998 r. do Sejmu i po pierwszym czytaniu został skierowany w dniu 8 kwietnia 1999 r. do Komisji Nadzwyczajnej do rozpatrzenia projektów ustaw dotyczących ubezpieczeń społecznych. Potrzebne jest więc wskazanie orientacyjnego terminu przygotowania przez Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej projektu ustawy o emeryturach pomostowych.

3. Dostosowanie prawa do wspólnotowego prawa pracy
W NPPC'99 wskazano 10 dyrektyw z zakresu prawa pracy, do których powinno zostać dostosowane prawo polskie (o 2 dyrektywy więcej niż w NPPC'98).
Realizacja tego priorytetu wymaga przede wszystkim nowelizacji Kodeksu pracy (konieczność dostosowania przepisów do 4 dyrektyw) oraz nowelizacji ustawy o związkach zawodowych, ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy, ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu. Ponadto powinien zostać opracowany projekt ustawy regulujący kwestie tworzenia europejskich rad zakładowych oraz wyłaniania do nich przedstawicieli, a także powinny zostać wydane dwa rozporządzenia, zaś jedno rozporządzenie należy znowelizować.
Tylko w przypadku opisu dostosowania prawa do dyrektywy w sprawie ochrony praw pracowników w przypadku transferu przedsiębiorstw lub ich części, wskazane zostały kwestie, które wymagają dostosowania do standardów prawnych Unii Europejskiej. Niestety, przy opisie pozostałych zadań nie przedstawiono w skrócie zakresu merytorycznych zmian w prawie polskim. Samo wskazanie aktów prawnych, które mają zostać znowelizowane nie pokazuje jak głębokie zmiany muszą być wprowadzone: nowelizacja może dotyczyć jednego przepisu lub dużej części aktu prawnego. Ten sposób opisu nie pokazuje skali złożoności i trudności realizacji poszczególnych zadań, ani ich znaczenia i skutków społecznych-ekonomicznych.
Według "Raportu z realizacji w 1998 r. roku Narodowego Programu Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej" w 1998 r. zostały już zrealizowane częściowo niektóre zadania:
- przygotowano projekt nowelizacji Kodeksu pracy, który uwzględnia postanowienia 3 dyrektyw (dyrektywy w sprawie pewnych aspektów organizacji czasu pracy, dyrektywy w sprawie obowiązku pracodawcy dotyczącego informowania pracowników o warunkach stosowanych do umowy lub stosunku pracy, dyrektywy w sprawie porozumienia ramowego dotyczącego pracy w niepełnym wymiarze czasu),
- przygotowano projekt nowelizacji ustawy o związkach zawodowych, który dostosowuje polskie prawo do dyrektywy w sprawie ochrony praw pracowników w przypadku transferu przedsiębiorstw lub ich części.

4. Dostosowanie prawa w dziedzinie równego traktowania kobiet i mężczyzn
Realizacja tego priorytetu wymaga według NPPC'99 dostosowania polskiego prawa do 5 dyrektyw (w NPPC'98 do 2 dyrektyw). Z sześciu dyrektyw dotyczących dziedziny równego traktowania mężczyzn i kobiet nie została uwzględniona tylko dyrektywa nr 378/86 dotycząca stopniowego wprowadzania zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w zawodowych systemach ubezpieczeń społecznych, albowiem polska ustawa o pracowniczych programach emerytalnych oparta jest częściowo na innych założeniach aniżeli system , o którym mowa w dyrektywie, co wyłącza ustawę o pracowniczych programach emerytalnych z zakresu stosowania tej dyrektywy.
Przyjęcie unijnych standardów prawnych w dziedzinie równego traktowania kobiet i mężczyzn wymaga nowelizacji: kodeksu pracy, ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, kodeksu postępowania cywilnego. Prace nad nowelizacja tych aktów prawnych przewidziano na lata 1999-2001. Podobnie jak w przypadku dostosowania prawa pracy nie wskazano przy opisie zadań, jakie kwestie wymagają dostosowania do standardów UE.

5. Dostosowanie prawa w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy
Dostosowanie prawa polskiego w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy jest bardzo trudnym zadaniem, albowiem standardy unijne w tym zakresie są znacznie wyższe niż w Polsce. Komisja Europejska kładzie duży nacisk na przyjęcie przez kraje ubiegające się o członkostwo w UE prawa wspólnotowego w tej dziedzinie, gdyż zbyt powolne i niedostateczne dostosowywanie zagrażałoby jednolitemu charakterowi acquis i zakłócałoby funkcjonowanie wspólnego rynku wewnętrznego. Nie do zaakceptowania są więc długofalowe strategie rozwoju, opierające się na konkurencyjnych korzyściach wynikających ze stosowania niskich norm higieny i bezpieczeństwa pracy.
W obecnej wersji NPPC priorytet ten został bardzo rozbudowany. Z realizacja tego priorytetu związane są też największe koszty, jakie poniesie budżet państwa w przygotowaniu Polski do członkostwa w UE w obszarze rynku pracy i polityki socjalnej. Koszt przygotowania w latach 1999-2002 odpowiednich projektów aktów prawnych według informacji zawartych w NPPC wyniesie 1.780.000 PLN i 200.000 EURO. Zwraca uwagę bardzo wysoki koszt opracowania projektu rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznym dźwiganiu ciężarów - 500.000 PLN w 1999 r., podczas gdy koszt przygotowania pozostałych rozporządzeń waha się w granicach 50.000-100.000 PLN.
Prace dostosowawcze będą koncentrować się na nowelizacji kodeksu pracy i przygotowaniu projektów aktów prawnych regulujących szczegółowe zagadnienia bezpieczeństwa i higieny pracy. W odróżnieniu od pozostałych priorytetów zadania z tego zakresu będą realizowane przez kilka ministerstw i urzędów: Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej, Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej, Ministerstwo Gospodarki, Wyższy Urząd Górniczy.
Opis realizacji poszczególnych zadań w części dotyczącej terminarza jest bardzo zróżnicowany pod względem dokładności: od określenia tylko daty osiągnięcia efektu docelowego (np. wydanie rozporządzenia w sprawie sprzętu roboczego - 2002 r.), aż do szczegółowego harmonogramu wskazującego daty realizacji poszczególnych etapów dochodzenia do efektu docelowego (np. opis zadania dotyczącego dostosowania prawa w dziedzinie ochrony pracowników przed narażeniem na czynniki rakotwórcze, chlorek winylu, ołów metaliczny i jego związki jonowe oraz na działanie czynników biologicznych w środowisku pracy). Wskazane jest, aby prace nad dostosowaniem prawa zostały zaplanowane z większą dokładnością.

6. Rozwój dialogu społecznego
Dialog społeczny jest jednym z filarów integracji europejskiej, zarówno w skali krajowej jak europejskiej. Dominującą koncepcją dialogu społecznego w Unii Europejskiej jest dialog pomiędzy dwoma partnerami społecznymi: pracodawcami i związkami zawodowymi. Model dialogu trójstronnego z udziałem państwa jest postrzegany jako przydatny w okresie przejściowym do pełnej gospodarki rynkowej, ze względu na utrzymująca się jeszcze znacząca rolę gospodarczą państwa.
W Polsce funkcjonuje trójstronny dialog społeczny. Forum dialogu stanowi Komisja Trójstronna ds. Społeczno-Gospodarczych utworzona na mocy niepublikowanej uchwały Rady Ministrów z 15 lutego 1994 r. o Komisji Trójstronnej ds. Społeczno-Gospodarczych. Rząd reprezentujący państwo ma głos decydujący w sprawach negocjowanych w Komisji, gdy przedstawiciele związków zawodowych i organizacji pracodawców nie osiągnęli porozumienia. W obecnie funkcjonującym modelu państwu przypada więc poniekąd rola arbitra w sprawach spornych. Słabością tego modelu jest brak mocnej podstawy prawnej działania Komisji Trójstronnej jak również brak parytetu państwa z pozostałymi partnerami. Rozwój dialogu społecznego w Polsce utrudnia też słabość organizacji pracodawców.
Osiągnięcie do końca 2002 r. stanu docelowego tego priorytetu tj. "rozwiniętych instytucji i praktyki dialogu społecznego" wymaga więc bardzo intensywnych działań. Państwo (rząd) musi spełnić rolę animatora rozwoju dialogu społecznego. Najważniejszym zadaniem jest uregulowanie w drodze ustawy zbiorowego prawa pracy. Prace nad projektem ustawy trwają od kilku lat. W NPPC nie wskazano chociażby orientacyjnego terminu przygotowania tego projektu, który stanowi podstawę rozwoju dialogu społecznego. Pozostałe działania mają charakter uzupełniający. W części dotyczącej terminarza wymieniono 10 różnych działań, spośród których tylko dla zatrudnienia 2 osób określono dokładną datę realizacji na 1999 r. (przypomnijmy, że według NPPC'98 wszystkie te zadania były zaplanowane na lata 1998-1999).
Sposób opisu tego priorytetu jest mało komunikatywny, albowiem pomija jego meritum: nie wskazuje np. jakie podstawowe zmiany w dotychczas obowiązujących przepisach wprowadzone zostaną ustawą o zbiorowych stosunkach pracy, w jakim kierunku zamierza się przekształcać Komisję Trójstronną ds. Społeczno-Gospodarczych. W NPPC'98 wyraźnie wskazano jako konieczną zmianę instytucjonalną wzmocnienie roli Komisji, zaś w NPPC'99 zastąpiono ten konkretny zapis ogólnym hasłem: wzmocnienie roli oraz rozbudowanie instytucji dialogu społecznego i ich infrastruktury. Trudno jednoznacznie zinterpretować różnice w tych sformułowaniach: czy wynikają z przyjęcia innych koncepcji, czy też konkretny zapis zastąpiono ogólnikowym hasłem bo takie sformułowanie jest bezpieczniejsze.

Podsumowanie
"Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej" przyjęty przez Radę Ministrów 4 maja 1999 r. w części "Rynek pracy i polityka socjalna" jest dokumentem lepiej skonstruowanym niż jego wersja z 1998 r. Zawiera informacje o kosztach dostosowania prawa polskiego do standardów prawnych UE i w ten sposób pokazuje wysiłek finansowy związany z przystąpieniem do Unii. Słabością tego dokumentu w części "Rynek pracy i polityka socjalna" jest brak informacji merytorycznych, chociażby w postaci haseł, dotyczących zakresu niezgodności prawa polskiego ze standardami unijnymi w danej dziedzinie oraz mało precyzyjne terminy dochodzenia do stanu docelowego.

Opracowała: Bożena Kłos


3.5.2 Polityka regionalna i spójności

Celem polityki regionalnej (strukturalnej) w Unii Europejskiej (UE) jest zmniejszenie nierówności gospodarczych i społecznych pomiędzy najbiedniejszymi, a najbogatszymi jej regionami, a przez to zwiększenie społecznej i gospodarczej zwartości (spójności) całości Unii. Polityka regionalna opiera się na zasadzie współfinansowania i partnerstwa ze strony władz centralnych i regionalnych państw członkowskich. Unia zapewnia wsparcie finansowe dla projektów regionalnych podejmowanych w tych krajach oraz ukierunkowuje ich działania na rzecz harmonijnej integracji z korzyścią dla całej organizacji.
W raporcie Komisji Europejskiej za 1998 r. oceniającej postępy Polski na drodze do członkostwa w UE (Regular Report' 98) zwrócono uwagę, że nie wyznaczono dotychczas instytucji szczebla centralnego odpowiedzialnej za koordynację działań w sferze polityki regionalnej oraz podkreślono, że nie została opracowana strategia rozwoju regionalnego Polski. Zgłaszana potrzeba ich powołania wiąże z odczuwanym brakiem przez Komisję Europejską, odpowiedniej polskiej instytucji centralnej negocjującej, a następnie zarządzającej na szczeblu centralnym, wykorzystaniem funduszy UE na określone projekty rozwoju regionalnego kraju.
Przygotowywana koncepcja rządowa w tej dziedzinie, zawarta m.in. w "Narodowym Programie Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej" (s. 38), zakładała powstanie systemu, w którym administracja rządowa oraz samorządowa na szczeblu regionalnym (wojewódzkim) przejmie od rządu kompetencje związane z udziałem w Funduszach Strukturalnych. Rząd zobowiązał się do przygotowania aktów prawnych określających zasady i organizację prowadzenia polityki regionalnej oraz stworzenia układu instytucjonalnego dla jej prowadzenia, tak na szczeblu centralnym, jak na poziomie nowych województw. Zobowiązał się również do przygotowania programu rozwoju regionalnego w perspektywie kilkuletniej (średniookresowej), ze szczególnym uwzględnieniem programów restrukturyzacji poszczególnych regionów, przy wykorzystaniu doświadczeń państw UE. Wszystkie te działania miały się wiązać z rozwinięciem systemu szkoleń pracowników, którzy będą uczestniczyć w negocjacjach na temat wykorzystania funduszy UE oraz będą nimi zarządzać w kraju oraz w województwach (regionach).
W zakresie legislacji trwają nadal prace nad projektem ustawy o wspieraniu polityki regionalnej ("Ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju regionalnego państwa"). Projekt ma określić zasady programowania i realizacji polityki regionalnej państwa oraz zadań poszczególnych organów administracji w tej dziedzinie, przy wykorzystaniu środków pochodzących z UE. Zespołem przygotowującym projekt kieruje Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Socjalnej. Projekt miał być gotowy w marcu 1999 r., lecz według wypowiedzi prasowych ma zostać ostatecznie przyjęty przez Radę Ministrów jeszcze w końcu lipca 1999 r., a następnie ma być skierowany do Sejmu. Należy podkreślić, że brak tej ustawy oraz późny moment wprowadzenia w jej życie (przygotowanie aktów wykonawczych, szkolenia) może w dużym stopniu utrudnić wykorzystanie środków pochodzących z Funduszy Strukturalnych.
Kształtowanie polityki regionalnej w Polsce wyznaczają obecnie reforma ustrojowa państwa oraz procesy integracji europejskiej. Reforma wojewódzka oznaczała pojawienie się nowego i ważnego "ciała" polityki regionalnej, jakim się stały samorządy wojewódzkie, które mogą kształtować w zakresie ich kompetencji własną politykę wewnątrzregionalną.
O przykładanej wadze do rozwoju regionalnego świadczy powołanie we wrześniu 1998 r. Komitetu Rady Ministrów do Spraw Polityki Regionalnej i Zrównoważonego Rozwoju, którego przewodniczącym jest Minister Gospodarki. Do zadań Komitetu należy analiza aktów prawnych, programów oraz innych oficjalnych dokumentów rządowych dotyczących polityki regionalnej oraz ocena zgodności rozwoju gospodarczego państwa z zasadami ekorozwoju.
Instytucją wiodącą w dziedzinie tworzenia podstaw prawnych i instytucjonalnych rozwoju i polityki regionalnej jest Ministerstwo Gospodarki. W Ministerstwie Gospodarki powstał w końcu 1998 r. duży Departament Rozwoju Regionalnego. Ma on odgrywać rolę programową i koordynującą w dziedzinie polityki regionalnej oraz wykorzystaniu funduszy przedakcesyjnych i strukturalnych na poziomie centralnym. Z końcem 1998 r. także i w innych resortach powołano odpowiednie departamenty odpowiedzialne za nadzorowania polityki regionalnej w ministerstwach i wykorzystaniu funduszy UE w ramach swoich ministerstw (m.in. w Ministerstwach: Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, Pracy i Polityki Socjalnej, Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, Transportu oraz Finansów).
Pomimo zaawansowanych zmian instytucjonalnych (powstania departamentów w urzędach centralnych oraz struktur wojewódzkich zajmujących się polityką regionalną) nadal nierozstrzygniętym i potencjalnie konfliktowym problemem pozostają zasady współpracy pomiędzy administracją rządową, a samorządową na szczeblu województw.
W zakresie programowym zostały uruchomione prace nad "narodowymi", sektorowymi strategiami o średniookresowym horyzoncie czasowym (2000 - 2006) w dziedzinach: rozwoju regionalnego, zatrudnienia, rolnictwa, rybołówstwa, ochrony środowiska i transportu. Opracowanie tych planów sektorowych ma być podstawą przygotowania średniookresowej strategii rozwoju społeczno-gospodarczej kraju uwzględniającej wymiar wojewódzki, na co tak naciskała Komisja Europejska. Ostateczne opracowanie tej strategii założono na drugą połowę 1999 r.
Do ważnych problemów słabo widocznych w tekście raportu o przygotowaniu do członkostwa w UE należy zagadnienie źródeł finansowania. Wszystkie zamierzane i realizowane zmiany są finansowane głównie ze środków budżetowych, a w małym stopniu ze środków pomocowych UE.

Opracował: Sławomir Łodziński


3.6. JAKOŚĆ ŻYCIA I OCHRONA ŚRODOWISKA

3.6.1. Ochrona środowiska naturalnego

Podstawowym celem wyznaczonym w Narodowym Programie Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej (NPPC) dla sektora ochrony środowiska jest transpozycja wspólnotowego prawa ochrony środowiska, jego wdrożenie i skuteczne egzekwowanie. Głównymi zadaniami NPPC jest przygotowanie:
1. nowej wersji Polityki Ekologicznej Państwa wraz z programem wykonawczym, jako podstawy działań w obszarze ochrony środowiska w latach 2000-2020,
2. programu dostosowywania polskiego prawa ochrony środowiska do prawa wspólnotowego,
3. sektorowych programów wdrażania prawa wspólnotowego, uwzględniających określenie celów oraz zadań wynikających z procesu dostosowania gospodarki do spełnienia wymogów ekologicznych zawartych w poszczególnych dyrektywach, koszty dostosowywania, priorytety i harmonogram działań,
4. programów służących usprawnieniu i wzmocnieniu instytucji odpowiedzialnych za proces dostosowawczy i egzekwowanie prawa w zakresie środowiska naturalnego.
Zadania te realizowane są w ramach piętnastu priorytetów.

Ad. 1.
Potrzeba przygotowania nowej Polityki Ekologicznej Państwa wynika z konieczności dostosowania jej do V programu działań UE w zakresie ochrony środowiska oraz nowych kierunków wspólnotowej polityki ekologicznej. Nowelizacja obejmować ma elementy, które nie mogły zostać uwzględnione w momencie powstawania jej obecnej wersji (obowiązuje od 1991 r.). Udoskonalenie Polityki Ekologicznej Państwa powinno pozwolić ma na:
osiągnięcie celów i standardów wynikających ze wspólnotowego prawa ochrony środowiska,
osiągnięcie celów określonych w Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu i Protokole z Kioto,
zharmonizowanie sposobu realizacji Konwencji o różnorodności biologicznej ze strategią ochrony różnorodności biologicznej UE,
osiągnięcie celów określonych w Konwencji Genewskiej i w II Protokole Siarkowym.
Opracowanie końcowego projektu Polityki Ekologicznej Państwa i programu wykonawczego przewiduje się na III kwartał 1999 r. Zadanie to jest realizowane w ramach priorytetu 3.6.1.1.
Pełne osiągnięcie celów tego priorytetu wymagać będzie ponadto integracji Polityki Ekologicznej Państwa z innymi dziedzinami polityki sektorowej (przemysł, energetyka, transport, rolnictwo, gospodarka komunalna itp.). Jednak, jak dotąd, niektóre z nich - polityka przemysłowa, transportowa, energetyczna - odchodzą od założeń Polityki Ekologicznej Państwa, a także od (przyjętej przez Polskę) Agendy 21. Może to stanowić poważny problem w realizacji założonych celów NPPC, jak również utrudniać wypełnienie zobowiązań Polski wynikających z przyszłego członkostwa w UE.
W ramach średniookresowego programu operacyjnego ma zostać przygotowana strategia inwestycyjna, która będzie podstawą do dofinansowania projektów z funduszu przedakcesyjnego ISPA w latach 2000-2006 w sektorach uznanych za priorytetowe przez Komisję Europejską tj. gospodarka odpadami, poprawa jakości wód w zlewniach, w tym wody przeznaczonej do picia, poprawa jakości powietrza w dużych aglomeracjach, w których dochodzi do przekraczania dopuszczalnych stężeń zanieczyszczeń, zmniejszenie ilości zanieczyszczeń z dużych zakładów energetycznego spalania paliw. Projekty te są realizowane w ramach priorytetów 3.6.1.2, 3.6.1.3 i 3.6.1.4 (zadanie B i C).
Fundusz ISPA stwarza ogromną szansę dla wsparcia inwestycji z zakresu ochrony środowiska w Polsce i tym samym realizacji polityki ekologicznej państwa. Wymagania unijne odnośnie składania wniosków są bardzo wysokie i w związku z tym istnieje ryzyko, że środki funduszu mogą nie zostać w pełni wykorzystane przez stronę polską. Dlatego istotne będzie powołanie struktur odpowiedzialnych za zarządzanie programem i kontrolą nad wykorzystaniem środków funduszu w Ministerstwie OŚZNiL, a także zapewnienie ze strony resortu powszechnego dostępu do informacji o programie oraz zagwarantowanie przejrzystości procedur dla potencjalnych inwestorów.

Ad. 2.
Zadania w zakresie dostosowania prawa polskiego do prawa wspólnotowego zostały rozpoznane i uwzględnione w poszczególnych priorytetach NPPC. Zawierają one wykazy dyrektyw, które powinny być transponowane oraz aktualny stan prawa polskiego wraz z koniecznymi do przeprowadzenia zmianami legislacyjnymi.
Program dostosowania prawa polskiego przewiduje zapewnienie pełnej zgodności z prawem wspólnotowym do końca 2002 r. Tempo dostosowywania polskich przepisów do wymagań Unii Europejskiej należy ocenić jednak jako niezadowalające. Zwrócono na to uwagę m.in. podczas debaty ekologicznej jak miała miejsce na początku bieżącego roku w Sejmie. Dla uzasadnienia tej tezy powoływano się między innymi na ocenę sformułowaną w raporcie Komisji Europejskiej na temat gotowości do członkostwa krajów kandydackich, który krytycznie wypowiada się o postępie w harmonizacji polskiego prawa ekologicznego z prawem UE.
Kwestią, o której warto wspomnieć, to pewne obawy jakie nasuwają się odnośnie przyjmowania starych regulacji z lat 80-tych. Zdaniem ekspertów13 ich przyjęcie wymusi stosowanie w Polsce inwestycji "końca rury", od których, zgodnie z obecnymi tendencjami w dziedzinie ochrony środowiska, odchodzi się na rzecz tzw. czystej produkcji. Obawiają się oni również, że w związku z koniecznością stosowania przestarzałych technologii zabraknie środków na zrównoważony rozwój, technologie wodo- i energooszczędne, energię odnawialną itp.
Za główne priorytety legislacyjne należy uznać przede wszystkim prace nad nową ustawą o ochronie środowiska i prawem wodnym (wraz z aktami wykonawczymi).

Ad. 3.
Przygotowanie sektorowych programów niezbędnych do wdrażania wymagań dyrektyw ramowych z zakresu ochrony środowiska należy do głównych zadań wynikających z Partnerstwa dla Członkostwa do realizacji w latach 1998-99.
Programy te nakierowane są przede wszystkim na poprawę jakości podstawowych elementów środowiska i dotyczą m.in. poprawy jakości wód, gospodarki odpadami, zapobieganiu zanieczyszczenia środowiska przez spalarnie odpadów komunalnych i niebezpiecznych, poprawy jakości powietrza, ograniczeniu zanieczyszczenia powietrza przez duże obiekty energetycznego spalania paliw. Ponadto opracowywane będą programy służące ochronie przyrody takie jak program ochrony naturalnych siedlisk oraz gatunków dzikiej fauny i flory, zwiększeniu lesistości kraju, dostosowaniu przyrodniczego monitoringu Polski do monitoringu UE itp.
Wdrożenie tych programów wymagać będzie znacznych nakładów inwestycyjnych. Przewiduje się, że środki na powyższe cele pochodzić będą m.in. z funduszy ISPA i PHARE oraz LSIF (Large Scale Infrastructure Facility).
Do dziedzin, które ze względu na występujące znaczne zaniedbania, będą wymagały podjęcia pilnych działań, a także wysokich nakładów inwestycyjnych, należą gospodarka odpadami i gospodarka wodna.
Jednym z najważniejszych priorytetów wspólnotowej polityki w zakresie gospodarki odpadami jest zapobieganie powstawaniu odpadów, względnie ograniczenie ich ilości oraz szkodliwości. W przypadku niemożliwości podjęcia takich działań zalecany jest odzysk lub składowanie odpadów w sposób nie zagrażający życiu ludzkiemu i powodujący szkód w środowisku. Spalanie odpadów uznaje się za ostatni z możliwych z rozwiązań. W Polsce głównym problemem jest niski stopień wykorzystania i utylizacji odpadów, istnieje także potrzeba wprowadzenia mechanizmów prawnych i ekonomicznych w celu stworzenia w gminach korzystnych warunków do prowadzenia racjonalnej gospodarki odpadami komunalnymi, w tym m.in. segregację odpadów i zbiórkę makulatury.
Polska należy do krajów stosunkowo ubogich w zasoby wodne. Poważnym problemem jest wysoki stopień zanieczyszczenia wód powierzchniowych i podziemnych. NPPC przewiduje, że dostosowywanie standardów wspólnotowych w gospodarce wodnej wymagać będzie znacznych nakładów finansowych na inwestycje z zakresu budowy nowych oczyszczalni ścieków i sieci kanalizacyjnych, modernizacji istniejących instalacji oraz dostosowania systemu monitoringu. Realizacja programu inwestycyjnego uzależniona będzie od możliwości finansowego wsparcia środkami pochodzącymi ze źródeł krajowych oraz funduszy przedakcesyjnych.
Polityka UE w zakresie gospodarki wodnej ulega ciągłym przemianom, czego przykładem są prace nad ramową dyrektywą w dziedzinie polityki wodnej UE (COM/97/614). Zgodnie z jej harmonogramem w ciągu najbliższej dekady ma zostać dokonana ocena jakości wód, a do roku 2010 planuje się osiągnięcie dobrej jakości wód. Mimo że, dyrektywa ta nie jest jeszcze wersją ostateczną i należy spodziewać się jej dalszych wersji, już w chwili obecnej istnieje obawa, że bez podjęcia szybkich działań terminy te w obecnej sytuacji wydają się dla Polski nieosiągalne i winny być przedmiotem negocjacji.

Ad. 4.
Wzmocnienie administracyjne i instytucjonalne w zakresie dostosowywania i egzekwowanie polskiego prawa ochrony środowiska koncentruje się na: usprawnieniu przepływu informacji w pomiędzy administracją ochrony środowiska, wzmocnienie potencjału Ministerstwa OŚZNiL w celu wdrażania wymogów wspólnotowego prawa ochrony środowiska oraz wzmocnienie administracji ochrony środowiska, w tym instytucji odpowiedzialnych za kontrolę i egzekwowanie przestrzegania prawa ochrony środowiska.
Zadania z zakresu wzmocnienia instytucji odpowiedzialnych za proces dostosowawczy i egzekwowanie prawa w zakresie środowiska naturalnego są realizowane przede wszystkim w priorytecie 3.6.1.15, a także w ramach poszczególnych priorytetów.

Podsumowanie
Głównymi zadaniami wyznaczonymi w Narodowym Programie Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej dla sektora ochrony środowiska jest: przygotowanie nowej wersji Polityki ekologicznej Państwa, dostosowanie prawa polskiego do wspólnotowego prawa ochrony środowiska, opracowanie sektorowych programów wdrażania prawa wspólnotowego oraz wzmocnienie instytucjonalne. Powyższe zadania realizowane będą w ramach piętnastu priorytetów.
Jednym z problemów mogących utrudniać realizację założonych celów i zadań w NPPC jest fakt, że niektóre polityki sektorowe, takie jak polityka energetyczna, przemysłowa, transportowa, odbiegają od założeń polityki ekologicznej państwa i nie respektują zasad zrównoważonego rozwoju. Osiągnięcie wymaganego przez UE stanu środowiska naturalnego, oprócz pełnego wdrożenia i egzekwowania przepisów wspólnotowego prawa ochrony środowiska wspartego szerokim programem inwestycyjnym, będzie wymagało również restrukturyzacji i modernizacji innych gałęzi gospodarki narodowej zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju.
Zadania w zakresie dostosowania prawa polskiego do prawa wspólnotowego zostały rozpoznane i uwzględnione w poszczególnych priorytetach NPPC. Zakończenie procesu dostosowawczego przewiduje się do końca 2002 r. Tempo dostosowywania prawa ocenia się jako niezadowalające.
W celu wdrożenia prawa wspólnotowego NPPC proponuje opracowanie programów sektorowych oraz szeroko zakrojony program inwestycyjny. Przewiduje się częściowe pokrycie kosztów tych inwestycji ze środków funduszy przedakcesyjnych, np. ISPA. Uzyskanie środków z tych funduszy i ich pełne wykorzystanie przez Polskę wymagać będzie powołania struktur odpowiedzialnych za zarządzanie programem i kontrolą wykorzystania środków, a także zapewnienie ze strony resortu powszechnego dostępu do informacji o programie oraz zagwarantowanie przejrzystości procedur dla potencjalnych inwestorów.

Opracowała: Elżbieta Berkowska


3.6.2. Ochrona konsumentów

3.6.2.1. Umocnienie pozycji konsumentów i zwiększenie skuteczności kontroli przestrzegania ich praw
Ochrona konsumentów to jeden z podstawowych wspólnotowych obszarów zainteresowania. Raport okresowy Komisji Europejskiej z listopada 1998 r. bardzo krytycznie ocenił poziom tej ochrony w Polsce, stwierdzając nikły postęp w tej dziedzinie. Realizacja omawianego priorytetu ma doprowadzić do pełnego wdrożenia do polskiego prawa europejskich regulacji z dziedziny ochrony konsumenta a także do ułatwienia korzystania z instytucji wymiaru sprawiedliwości w sprawach konsumenckich. Osiągnięcie tych zamierzeń wymaga wprowadzenia poważnych zmian w obowiązującym prawie i istniejących strukturach instytucjonalnych.
Planowane działania legislacyjne obejmują opracowanie w 1999 i przyjęcie w roku 2000 nowych ustaw:

a także nowelizacje w tym samym terminie ustaw o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, o cenach, kodeksów cywilnego, postępowania cywilnego i wykroczeń oraz licznych aktów niższego rzędu. Zakres merytoryczny planowanych regulacji w pełni wyczerpuje listę problemów zawartą w Raporcie okresowym KE. W ramach działań instytucjonalnych planowane są budowa infrastruktury sądów konsumenckich (przełom lat 1999-2000), utworzenie sądów grodzkich (do końca 2001 r.), wzmocnienie potencjału Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz wspieranie rozwoju niezależnych organizacji konsumenckich. Niezbędne będzie także utworzenie Krajowego Systemu Informowania o Produktach Niebezpiecznych (2000 r.) oraz Krajowego Systemu Monitorowania Wypadków Konsumenckich (2000 r.) jak również przystąpienie Polski do Systemu Szybkiego Ostrzegania o Niebezpiecznych Produktach TRAPEX (przełom lat 1999-2000). Realizację powyższych zamierzeń mają wspomóc realizowane w trybie ciągłym szkolenia sędziów, pracowników UOKiK oraz Inspekcji Handlowej.

Maciej J. Nowakowski


3.6.3. Ochrona zdrowia publicznego

Narodowy program przygotowania do członkostwa w Unii Europejskiej, w części dotyczącej Ochrona zdrowia publicznego jako priorytet uznaje dostosowanie standardów zdrowia publicznego do norm obowiązujących w Unii Europejskiej. Dokument ten w sposób ogólny formułuje zadania jakie Rząd zamierza podjąć lub już wykonuje dla realizacji tego priorytetu. Instytucją wiodącą w realizacji tych zadań jest Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej.
Zadania, które Polska powinna zrealizować w ramach ochrony zdrowia publicznego NPPC przedstawia następująco:
"Narzędziami realizacji polityki zdrowotnej w UE są wspólnotowe programy. Dostosowanie standardów zdrowia publicznego do wymogów europejskich wymaga przystąpienia Polski do wspólnotowych programów zdrowotnych.
Przeprowadzona zostanie analiza porównawcza regulacji wspólnotowych i polskich w celu określenia koniecznej nowelizacji polskich przepisów prawnych lub przyjęcia nowych aktów prawnych. Dotyczy to w szczególności przepisów ustalających wymagania zdrowotne dla żywności, dopuszczalne poziomy zanieczyszczeń czy pozostałości środków chemicznych w żywności oraz politykę racjonalnego żywienia. Przepisy te są przygotowywane przez Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej w porozumieniu z innymi resortami. Przewiduje się również opracowanie nowej ustawy o zapobieganiu, wykrywaniu i leczeniu chorób zakaźnych oraz przedłużenie na dalsze lata po 1998 r. 'Krajowego programu zapobiegania zakażeniom HIV, opieki nad żyjącymi z HIV i chorymi na AIDS'
Nastąpi upowszechnianie informacji dotyczących programów zdrowotnych i standardów wspólnotowych we współpracy z organizacjami samorządowymi i społecznymi. Prowadzone będą systematyczne szkolenia pracowników służby zdrowia".
W szczegółowym opisie tego priorytetu (z maja br.) w pkt 2 - Konieczne zmiany legislacyjne, wskazano trzy zadania:
- opracowanie nowej ustawy o zapobieganiu, wykrywaniu, leczeniu i zwalczaniu chorób zakaźnych,
- przedłużenie uchwalonego na lata 1996-1998 "Krajowego programu zapobiegania zakażeniom HIV, opieki nad żyjącymi z HIV i chorymi na AIDS",
- określenie zakresu prac dostosowawczych zgodnie z przeprowadzaną analizą porównawczą.
Wskazano, że "aktualnie przeprowadzana jest analiza porównawcza regulacji wspólnotowych i polskich w celu określenia zakresu ewentualnych zmian lub nowelizacji polskich przepisów oraz, tam gdzie to konieczne, przyjęcia nowych aktów prawnych". Stwierdzenia powyższe stanowią pewną niekonsekwencję, gdyż w Raporcie z realizacji w 1998 roku Narodowego Programu Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej podano:
"W 1998 r. przeprowadzono analizę porównawczą polskich i wspólnotowych regulacji prawnych". Ponieważ lista aktów prawnych podanych w raporcie i NPPC pokrywa się, należałoby oczekiwać uwzględnienia w wersji z maja br. zadań zrealizowanych, a nie podawania ich jako zadań do realizacji.
Ta sama uwaga dotyczy następujących zadań NPPC:
- nawiązanie bezpośredniej współpracy z Public Health Unit DG V w Luksemburgu,
- nawiązanie współpracy z katedrą polityki publicznej Uniwersytetu w Birmingham.
W raporcie z realizacji NPPC w 1998 r. można przeczytać:
"Podczas wizyty studyjnej przedstawicieli MZiOS w Komisji Europejskiej w ramach Programu PHARE Fiesta II w październiku 1998 roku nawiązano bezpośrednią współpracę z Public Health Unit DG V w Luksemburgu oraz katedrą polityki publicznej Uniwersytetu w Birmingham".
Przedstawianie w kolejnych wersjach NPPC zadań, które zostały już wykonane jako zadań do realizacji powoduje dezinformację i nie pozwala na prawidłową ocenę realizacji wyznaczonych zadań. Zrozumiałym jest, że część zadań ma charakter ciągły i w takich przypadkach powinny one być przedstawiane jako ich kontynuacja. W przeciwnym wypadku, przy tak ogólnym formułowaniu zadań trudno będzie monitorować harmonogram ich realizacji.
Jako niezrozumiałe (brak jest uzasadnienia w NPPC) należy przyjąć planowanie przedłużenia " Krajowego programu zapobiegania zakażeniom HIV, opieki nad żyjącymi z HIV i chorymi na AIDS na lata 1996-1998" po czasie jego obowiązywania czyli dopiero w 1999 r. Takie przedłużenie powinno być planowane na 1998 r.

Opracował: Grzegorz Ciura


3.6.4 Bezpieczeństwo jądrowe

Nie można w krótkim czasie stwierdzić czy rozdział 3.6.4 BEZPIECZEŃSTWO JADROWE, Narodowego Programu Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej (NPPC ) - wersja z dnia 04.05.1999 r. zawiera wszystkie konieczne do zrealizowania przedsięwzięcia przed przystąpieniem Polski do Unii; nie można też stwierdzić, czy planowane czasy realizacji i koszty są oszacowane w sposób racjonalny.
Można ocenić sposób prezentacji zadań w wymienionym dokumencie i to w dwóch aspektach; raz, analizując go bez uwzględnienia innych dokumentów, poprzedzających go w czasie; dwa, dokonując analizy porównawczej z wcześniejszymi dokumentami - są nimi NPPC - wersja z dnia 29.04.1998r. oraz Raport z realizacji w 1998 roku NPPC - przyjęty przez RM w dn.25.05.1999 r.

Rozdział 3.6.4 BEZPIECZENSTWO JADROWE NPPC w wersji z dn.04.05.99 r. zawiera część opisową ( str.44) oraz jeden priorytet, podzielony na trzy zadania.
Wszystkie zadania mają zbliżony układ:
I. Opis priorytetu
1. Zakres
2. Obowiązujące regulacje prawa wspólnotowego
3. Instytucja realizująca
4. Stan docelowy

II. Sposób realizacji
1. Aktualny stan prawa polskiego
2. Konieczne zmiany legislacyjne
3. Konieczne zmiany instytucjonalne
4. Zapotrzebowanie na nowe kadry
5. Inwestycje rzeczowe

III. Terminarz

IV. Finansowanie

Poniżej zostanie przeanalizowana zawartość zadań pod względem formalnym.

Zadanie 1
Zadanie zostało sformułowane w sposób przejrzysty nie budzący poważniejszych wątpliwości.
Punkt II. 5 Inwestycje rzeczowe - powinien zawierać uzasadnienie planowanych zakupów, a Punkt II. 4 Zapotrzebowanie na nowe kadry uzasadnienie zwiększenia zatrudnienia.

Zadanie 2
Sformułowanie zadania nie budzi większych wątpliwości.

Zadanie 3
Zarówno punkt I. 1 Zakres jak i punkt II. Sposób realizacji są sformułowane zbyt ogólnikowo "działania na poziomie szkół podstawowych, średnich i wyższych". W punkcie 3. Stan docelowy czytamy "Podniesienie świadomości społecznej ... "powinno być "osiągnięcie świadomości społecznej" i tu powinien zostać zdefiniowany poziom.
Nieco mniej korzystnie wypada, analiza porównawcza z wcześniejszymi dokumentami tj.:
( 1 ) NPPC - wersja z dnia 29.04.1998 r.;
( 2 ) Raport z realizacji w 1998 roku NPPC;
( 3 ) NPPC - wersja z dnia 04.05.1999 r.

Uwagi ogólne.
Wykonanie zadań:
- działu 8 - Syntetyczny opis priorytetów ujętych w NPPC, punkt Bezpieczeństwo jądrowe (str. 44) część I NPPC (wersja z dnia 29.04.1998 r.),
- punktu 32 Bezpieczeństwo jądrowe (str. 32) część II - Aneks NPPC
omówiono w rozdziale 3.3.3 - Energetyka (str.104) Raportu z realizacji.
W części I NPPC ( 1998 r.) punkt Energetyka nie występuje, słowo Energetyka pojawia się natomiast w części II, punkt 3 - Restrukturyzacja przemysłu ciężkiego i energetyki.
W wersji NPPC z dn. 04.05.1999 r., punkt Energetyka również nie istnieje, został zastąpiony punktem Energia, natomiast Bezpieczeństwo jądrowe znalazło się jako podpunkt, punktu Jakość życia.
Wszystkie te zmiany, nie wiadomo czym uzasadnione, bardzo utrudniają posługiwanie się wymienionymi dokumentami.
Ponadto, to co w 1998 r. nazwane było priorytetem, w roku 1999 nazywa się już zadaniem. Priorytetów było cztery, zadania są trzy. W wersji NPPC z 1999 r nie ma zadania odpowiadającego priorytetowi 32.2 Energetyka jądrowa, chociaż zakres prac do wykonania w jego ramach nie został zrealizowany (patrz Energetyka jądrowa w Raporcie z realizacji).

Opracował: Adam Kucharz


3.7 SPRAWY WEWNĘTRZNE I WYMIAR SPRAWIEDLIWOŚCI

3.7.1 Wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne

3.7.1.1. Wdrożenie polityki migracyjnej i nowego systemu azylowego
W zakresie koniecznych zmian instytucjonalnych przewidziano "doskonalenie i ewolucję struktur organizacyjnych zajmujących się problematyką migracji i uchodźstwa" - bez podania jakichkolwiek konkretnych zamierzeń. Opracowanie nie zawiera informacji czy przewidywane w punkcie Terminarz działania pozwolą mówić dokonanej harmonizacji prawa, czy też będą potrzebne dodatkowe działania, a jeżeli tak to jakie?

3.7.1.2. Dostosowanie polityki wizowej do systemu wspólnotowego
Dokument wymienia umowy z państwami z którymi obowiązuje ruch bezwizowy, stwierdzając jednocześnie o konieczności wypowiedzenia tych umów. Wypowiedzenia przewidziano na lata 1998 - 2000 r. Wobec tego rodzi się pytanie czy jakakolwiek umowa została już wypowiedziana.

3.7.1.3. Dostosowanie systemu ochrony granicy państwowej do wymogów wspólnotowych
Dokument zwraca uwagę na niewystarczającą infrastrukturę graniczną i niedoinwestowanie Straży Granicznej w kontekście dostosowania do wymogów Unijnych w perspektywie przystąpienia do Unii w sytuacji gdy granica Polska będzie stanowiła zewnętrzną granicę Unii. Terminarz zmian w prawie polskim zmierzających do jego dostosowania do prawa wspólnotowego zakłada osiągnięcie celów w latach 2000 - 2002. Istotna informacją byłoby stwierdzenie czy rozpoczęto już prace legislacyjne i na jakim etapie się one znajdują.
Na rok 1999 program przedstawia jedynie zamierzenia w zakresie zakupu sprzętu trwałego. Niepokój budzić musi ostatnie zdanie tego działu stwierdzające o wiele za małe środki finansowe przeznaczone na realizację tego priorytetu, co w konsekwencji może prowadzić do niewywiązania się Polski z przyjmowanych na siebie zobowiązań. Ważnym uzupełnieniem tej informacji mogłoby być przedstawienie rzeczywistych środków potrzebnych na realizację zadań (o ile takie wyliczenia zostały przeprowadzone).

3.7.1.4. Walka z przestępczością zorganizowaną
W tej części NPPC przedstawiono głównie zamierzenia natury organizacyjnej związane z Policją. Zwraca się ogólnie uwagę na konieczność rozbudowy infrastruktury Policji i Straży Granicznej. W zakresie zmian legislacyjnych proponuje się przygotowanie projektów umów między Polską a niektórymi krajami UE dotyczących współpracy w zwalczaniu przestępczości zorganizowanej. Nie podano żadnej informacji na temat zaawansowania prac w tej dziedzinie.

Współpraca wymiaru sprawiedliwości w walce z przestępczością zorganizowaną
Dokument przedstawia akty prawa wspólnotowego w tej dziedzinie jak również akty prawa polskiego, które powinny zostać zmienione w celu ich dostosowania do wymogów prawa wspólnotowego. Ponadto przedstawiono zamierzenia natury prawno organizacyjnej i inwestycje rzeczowe konieczne dla realizacji nowych celów. W związku z zamierzoną na koniec 1999 r. zmianą do Kodeksu karnego mającą na celu pełną implementację otwartych instrumentów prawnych tworzących acquis w zakresie zwalczania korupcji nie przedstawiono informacji na jakim etapie prac legislacyjnych znajduje się odpowiedni projekt ustawy. Brak jest informacji o terminarzu proponowanych zmian organizacyjnych jak i zakupów w ramach niezbędnych inwestycji rzeczowych.

3.7.1.5 Ochrona danych osobowych i dokumentów identyfikacyjnych
Z dokumentu nie wynika jasno ile projektów ustaw Rząd ma zamiar skierować do Sejmu. W punkcie zakres mowa jest o "ustawie o centralnym rejestrze powszechnego elektronicznego systemu ewidencji ludności oraz centralnym rejestrze wydanych dowodów osobistych" - jedna ustawa, zaś w punkcie 3 mowa jest o "nowej ustawie o ewidencji ludności i dowodach osobistych, która będzie zawierała uregulowania określone w projektach przygotowywanych ustaw o centralnym rejestrze powszechnego elektronicznego systemu ewidencji ludności oraz centralnym rejestrze wydanych dowodów osobistych" - inna ustawa? Brak jest informacji kiedy planuje się utworzenie Centrum Personalizacji Dokumentów.

3.7.1.6. Zapobieganie i zwalczanie prania brudnych pieniędzy - dostosowanie prawne i utworzenie jednostki informacji finansowej

Dokument opisuje potrzebę utworzenia instytucji właściwej w sprawach informacji finansowej którą ma być Generalny Inspektor Informacji Finansowej. W poprzednim NPPC instytucję tą nazywano Państwową Agencją Informacji Finansowej. W teminarzu wskazano, że przesłanie do parlamentu projektu odpowiedniej ustawy nastąpi do końca I półrocza 1999 r. Do dnia 2 lipca 1999 r. projekt ten nie wpłynął do Sejmu. Brak jest informacji na jakim etapie prac legislacyjnych się znajduje. Jak należy przypuszczać organizacja tej jednostki w II półroczu 1999 r. jest mało realna. To samo zastrzeżenie odnosi się do zmian w Kodeksie karnym.

Andrzej Kurkiewicz


3.8. POLITYKA ZEWNĘTRZNA

3.8.1 Kodeks celny i wzmocnienie administracji celnej

3.8.1.1. Wdrożenie ustawy kodeks celny, wzmocnienie kadrowe i stopniowa rozbudowa infrastruktury dla służb celnych

Dokument przedstawia bardzo szczegółowo akty prawa polskiego wymagające dostosowania do prawa wspólnotowego, jak i acquis commuautaire do którego należy prawo polskie dostosować. Przyjęty na rok 1999 r. harmonogram realizacji zadań w zakresie dostosowania prawa nie jest rozbudowany i obejmuje uchwalenie jednej ustawy (o służbie celnej - jest obecnie po pierwszym czytaniu skierowany do Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych) oraz przyjęcie kilku dokumentów międzynarodowych. Ponadto przewidziano realizację szeregu inwestycji na potrzeby służb celnych. Należy jednak zwrócić uwagę, że sformułowania użyte dla opisania tych inwestycji nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić, czy jest to cel, który ma być osiągnięty w 1999 r. czy też jest to element kilkuletniego planu.
Ponadto należy zwrócić uwagę, że w Raporcie z realizacji w 1998 r NPPC stwierdzono wyraźnie, że: "W 1998 r. zakończono również prace nad wdrożeniem systemu poczty elektronicznej, która obecnie połączyła praktycznie wszystkie urzędy celne" (str. 172), zaś w nowym NPPC stwierdza się o "pracach nad wdrożeniem systemu poczty elektronicznej" str. 3.8.1 - 8).

Andrzej Kurkiewicz


3.8.2. Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa

3.8.2.1. Przygotowanie Polski do funkcjonowania w ramach WPZiB UE
Zarówno obowiązujące prawo wewnętrzne, jak i zobowiązania międzynarodowe Polski w zasadzie umożliwiają włączenie się do wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE. Dostosowanie prawa w drodze ustawowej konieczne jest w dziedzinie procedur implementacji sankcji gospodarczych wprowadzanych przez organizacje międzynarodowe, niezbędne jest także wypracowanie stosowanych w związku z WPZiB mechanizmów i procedur wewnętrznych. Renegocjacji wymaga część obowiązujących Polskę umów międzynarodowych, sprzecznych z udziałem w WPZiB. Dokonanie zmian w prawie planowane jest na lata 1999-2000. Zamierzenia w ramach tego priorytetu obejmują także przygotowanie i utworzenie do końca 1999 r. nowych struktur w ramach MSZ. Wiążą się z tym plany zwiększenia personelu, zakupów wyposażenia i szkoleń.

Maciej J. Nowakowski


3.8.2.2. Promocja wizerunku Polski w Unii Europejskiej
Skuteczna akcja promocji Polski na arenie europejskiej a także międzynarodowej może istotnie wspomóc polskie negocjacje o członkostwo oraz cały proces rozszerzania UE. Przeprowadzenie tej akcji umożliwi przyjęcie przez rząd w roku 1999 Programu Promocji Polski w Unii Europejskiej i jego realizacja w latach 2000-2002. Zamierzenie to wymaga powołania odpowiedniej struktury w MSZ: międzydepartamentalnej Grupy Zadaniowej ds. Promocji Polski w UE a także wspomagającego działalność Grupy ciała konsultacyjnego. NPPC'99 nie zawiera niestety żadnych informacji na temat planowanych przedsięwzięć promocyjnych.

Maciej J. Nowakowski


3.9. ZAGADNIENIA FINANSOWE

3.9.1. Kontrola finansowa z wydatkowania środków budżetowych, w tym środków pochodzących z UE

W Narodowym Programie Przygotowania Do Członkostwa w Unii Europejskiej (NPPC) słusznie podkreśla się, że problemy związane z efektywnie działającym systemem kontroli finansowej i dyscypliny budżetowej znajdują się w centrum zainteresowania władz ekonomicznych UE. Wynika to ze znaczenia zdrowych finansów publicznych dla funkcjonowania budżetu oraz - pośrednio - wielu innych sfer gospodarki kraju.
Efektywność procesu kontroli finansowej jest funkcją szeregu czynników. Zalicza się do nich:

W opinii Komisji Europejskiej (avis) wewnątrzadministracyjna kontrola finansowa została wymieniona jako jeden z najważniejszych problemów, który Polska musi rozwiązać, dlatego też wzmocnienie instytucjonalnej i administracyjnej zdolności w zakresie kontroli finansowej znalazło się jako krótko- i średniookresowy priorytet w Partnerstwie dla Członkostwa.
Komisja Europejska wymienia stworzenie systemu kontroli finansowej w Polsce jako jeden z podstawowych warunków dostępności funduszy przedakcesyjnych a następnie strukturalnych.
W zakresie omawianego krótko- i średniookresowego priorytetu w Partnerstwie dla Członkostwa będzie się dążyć do pełnego dostosowania zasad wewnątrzadministracyjnej kontroli wydatkowania środków publicznych do wymogów obowiązujących w UE14. Instytucją realizują to zadanie będzie Ministerstwo Finansów we współpracy z urzędami kontroli skarbowej, urzędami administracji rządowej i regionalnymi izbami obrachunkowymi.
W NPPC słusznie podkreśla się, że istotnym krokiem w kierunku harmonizacji polskiego prawa z acquis communautaire jest ustawa o finansach publicznych z 26 listopada 1998 r., która weszła w życie z początkiem br. Ustawa ta włącza środki finansowe pochodzące z bezzwrotnej pomocy zagranicznej do budżetu państwa, tym samym będą objęte taką samą kontrolą jak środki krajowe. Inne ważne regulacje to: ustawa z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej, ustawa karna skarbowa z dnia 26 października 1971 r., ustawa z 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych oraz akty wewnętrzne dotyczące kontroli resortowej.
Niezbędne zmiany legislacyjne będą się wiązały ze wskazaniem systemu kontroli wydatkowania środków publicznych, w tym środków z Unii Europejskiej.
W tej kwestii niezbędne będzie:
Ponadto może zaistnieć konieczność15:

W NPPC wskazuje się ponadto na:

Uwagi końcowe

1.W NPPC nie zostało wskazane: jaki organ, w oparciu o jakie konkretnie przepisy wyda:
- akty regulujące funkcjonowanie kontroli wewnątrzresortowej,
- wytyczne w sprawie kontroli wydatkowania środków budżetowych z bezzwrotnej pomocy zagranicznej z Unii Europejskiej przez dysponentów budżetu państwa
oraz
- wytyczne w sprawie postępowania w razie stwierdzenia przez dysponenta budżetu lub inny organ nieprawidłowości w wydatkowaniu środków publicznych z bezzwrotnej pomocy zagranicznej z Unii Europejskiej.
2.Terminarz realizacji omawianego krótko- i średniookresowego priorytetu w Partnerstwie dla Członkostwa budzi wątpliwości dlatego m.in., że:
- Ustawa o finansach publicznych zawiera wiele delegacji dla Rady Ministrów, Ministra Finansów oraz innych Ministrów a także dla Prezydenta RP16 do wydania na jej podstawie aktów wykonawczych (łącznie w 35 artykułach zawarto delegacje do wydania rozporządzeń, w tym w 15 dla Ministra Finansów), ponadto stwierdza, iż przepisy wykonawcze wydane na podstawie ustawy prawo budżetowe zachowują moc do czasu wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie ustawy o finansach publicznych w zakresie, w jakim nie pozostają w sprzeczności z przepisami tej ustawy, nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2000 r. (art. 202 ust.2 17). Do tej pory wydano zaledwie 8 rozporządzeń na podstawie 10 artykułów 18 oraz ukazało się obwieszczenie Prezesa GUS w sprawie szacunku PKB w 1998 r.19 Brak jest nadal m.in. rozporządzenia RM określającego prawa i obowiązki głównego księgowego budżetu państwa, głównych księgowych części budżetowych, państwowych jednostek budżetowych, zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych oraz skarbników i głównych księgowych jednostek samorządu terytorialnego (które winno być wydane na podstawie art. 35 ustawy o finansach publicznych), czy rozporządzenia RM które powinno być wydane na podst. art. 51 ustawy;
- system kontroli finansowej wydatkowania środków z UE w administracji rządowej można uznać za wdrożony i pełny wówczas, gdy kontrola taka istotnie przeciwdziała niewłaściwemu wydatkowaniu środków uzyskanych z UE. Z całą pewnością można uznać, że cel ten nie będzie osiągnięty do końca 2000 r. Za takim stwierdzeniem przemawiają dotychczasowe doświadczenia (zob. m.in. wyniki kontroli NIK dotyczące realizacji harmonogramu działań implementacyjnych Narodowej Strategii Integracji20 oraz to, że jednostki wykonujące budżet w sposób dowolny dokonują klasyfikacji wydatków na integrację, gdyż Minister Finansów nie określił zasad ustalania wydatków, które należy planować i ujmować w nowo utworzonym rozdziale klasyfikacji budżetowej21).
3.Pewne wątpliwości może budzić także struktura finansowania w której dominują wydatki na twinning, ekspertyzy i wizyty studyjne. Poza tym nie jest jasne, ile z ogólnej puli środków będzie wydatkowane w 1999r. a ile w 2000 roku.
4.Niezrozumiałe jest stwierdzenie zawarte w Raporcie z Realizacji w 1998 r. Narodowego Programu Przygotowania do Członkostwa w UE przyjętym przez RM 25 maja 1999 r. na str. 174, że"... nie została wycofana lub zmieniona opinia Przewodniczącego Komitetu Integracji Europejskiej o niezgodności projektu ustawy o finansach publicznych przedłożonego Sejmowi z prawem wspólnotowym. Kwestia ta wymaga wyjaśnienia w stosunku do wersji ostatecznej".
Stwierdzenie to można uznać za nieprawdziwe, gdyż do Sejmu w dniu 19 maja 1998 r. przesłane zostało nowe stanowisko KIE, w którym negatywna opinia KIE co do zgodności niektórych przepisów projektu ustawy (a konkretnie art.2 ust.3 pkt. 3, art. 9 i art. 60) została wycofana.22 Jeśli natomiast chodzi o wersję ostateczną, tj. ustawy o finansach uchwalonej przez Sejm to faktycznie nie było jej oceny pod kątem zgodności z prawem wspólnotowym, jednakże warto zauważyć, że po pierwsze nie było takiego obowiązku (Uchwała Sejmu RP z dnia 19 marca 1999 r. w sprawie zmiany regulaminu Sejmu RP weszła w życie w połowie kwietnia br. MP. Z 31 marca 1999 r. Nr 11 poz. 150), a po drugie uchwalona ustawa w sprawach nas interesujących nie różniła się od projektu na tyle aby można było uznać, że jest niezgodna z prawem UE.

Opracowała: Zofia Szpringer


4. ADMINISTRACYJNA ZDOLNOŚĆ DO WDRAANIA PRAWA WSPÓLNOTOWEGO

Jednym z wniosków, jakie Komisja Europejska przyjęła w konkluzji swej Opinii przedstawianej podczas szczytu Rady Europejskiej w Luksemburgu w grudniu 1997 roku, było stwierdzenie, że do skutecznego stosowania i egzekwowania polskiego prawa zharmonizowanego ze wspólnotowym, niezbędne będą dalsze reformy administracyjne. W konsekwencji, w strategii przedakcesyjnej przygotowanej prze Radę Europy zwraca się szczególną uwagę na wzmocnienie struktur administracyjnych i stworzenie warunków dla ich sprawnego funkcjonowania. Jest to, według nomenklatury stosowanej w dokumentach dotyczących procesu integracji, zadanie horyzontalne, czyli złożone, długofalowe i obejmujące przedsięwzięcia wielu instytucji. W strategii podkreśla się konieczność udzielenia pomocy przez UE w rozbudowie struktur administracyjnych i systemu sądownictwa zdolnych zapewnić przestrzeganie prawa oraz w szkoleniu specjalistów w następujących dziedzinach: prawa, ceł, rachunkowości, kontroli budżetu, ochrony środowiska, telekomunikacji, inspekcji weterynaryjnej i fitosanitarnej, kontroli technicznej, statystyce, energetyce. Istotne elementy udoskonalania administracji to zmiany instytucjonalne i strukturalne, przygotowanie kadr oraz obiegu informacji i materiałów.
W okresowym Raporcie Komisji Europejskiej nt. postępów Polski na drodze do członkostwa w Unii Europejskiej z 1998 r. w kontekście zdolności polskiej administracji do wdrażania acquis podkreśla się trudności jakie występują we wprowadzaniu reformy administracji publicznej i akcentuje znaczenie tej reformy dla stworzenia struktur administracyjnych przygotowanych do nowych zadań związanych z integracją europejską. Z perspektywy partnerów unijnych zagadnienie przygotowania administracji jest jednym z istotnych i trudnych problemów przed jakimi stoi Polska na drodze integracji. Charakter tego zadania, jego złożoność i długofalowość wymaga precyzyjnego programu działań i bieżącego monitorowania ich efektów.

Problematyka przygotowania administracji do procesu integracji europejskiejw Programie Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej

Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej jest w założeniu programem otwartym, modyfikowanym w związku z wnioskami jakie wynikają z przeglądu prawa w procesie negocjacji, sugestiami wynikającymi z ocen i raportów przygotowywanych przez partnerów unijnych. W maju 1999 r. dokonano pierwszej modyfikacji przyjętego niemal rok wcześniej programu. W nowej wersji programu zagadnienia dotyczące przygotowania administracji potraktowane zostały bardziej szczegółowe.
W pierwszej wersji Programu Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej, zagadnienie przygotowania administracji do wykonywania zadań związanych z procesem integracji potraktowano bardzo ogólnie. Tematy związane z tym zagadnieniem poruszane są w różnych rozdziałach dokumentu.
W rozdziale: Jakościowe przygotowanie administracji - akcent położono na prowadzony ze środków Phare program Institution Building. W jego ramach zawarte zostaną długoterminowe porozumienia partnerskie między urzędami administracji państw członkowskich i państw stowarzyszonych (wymiana doradców i ekspertów, ekspertyzy na rzecz polskich ministerstw, seminaria i krótkookresowe wizyty studyjne).
Podkreślano wagę podnoszenia kwalifikacji kadr urzędniczych dla realizacji założeń Narodowego Programu Przygotowań do Członkostwa. Wyliczono następujące rodzaje szkoleń:
- ogólne na temat zasad i reguł funkcjonowania poszczególnych dziedzin polityki wspólnotowej, w tym również metod implementacji prawa wspólnotowego do systemów krajowych w - - poszczególnych państwach UE,
- specjalistyczne na temat implementacji poszczególnych dyrektyw,
- w zakresie technik negocjacyjnych,
- na temat korzyści z uczestnictwa w rynku wewnętrznym UE dla krajowych użytkowników.
językowe.
W rozdziale Tworzenie nowych instytucji zaznaczono, że nowe struktury instytucjonalne są niezbędne na poziomie administracji centralnej, jak i władz lokalnych w celu sprawnej absorpcji przez Polskę transferów z Funduszy Strukturalnych oraz realizacji polityki wspólnotowej w takich dziedzinach jak rolnictwo, czy służby celne.
W rozdziale Dostęp do służby cywilnej również podkreślano, że "wejście do Unii Europejskiej wymaga przygotowania i wdrożenia integracji polskich struktur administracji państwowej ze strukturami europejskimi". W odniesieniu do administracji rządowej przewiduje się objęcie jak największej liczby pracowników administracji odpowiednimi szkoleniami. Szczególnie akcentowano szkolenia organizowane w oparciu o współpracę międzynarodową, kontakty europejskimi instytucjami takimi jak Europejski Instytut Administracji Publicznej w Maastricht, Międzynarodowy Instytut Nauk Administracyjnych w Brukseli. Wskazywano także, na to, że bardzo istotnym aspektem budowania służby cywilnej jest zagwarantowanie równego dostępu obywateli do zatrudnienia w urzędzie państwowym, zapewnienie otwartego, publicznego i konkurencyjnego naboru do służby cywilnej oraz poddanie kontroli wszystkich elementów procedury naboru. Chociaż trudno nie doceniać wzmiankowanych zasad są one zaledwie pierwszym krokiem w tworzeniu profesjonalnej służby cywilnej.
W sumie zagadnienie przygotowania administracji rządowej do realizacji działań związanych z procesem integracji z Unią Europejską nie zostało w pierwszej wersji Programu podjęte całościowo. Tymczasem problematyka ta jest złożona i wymaga podejścia uwzględniającego wiele kwestii takich jak; sposób funkcjonowania instytucji (organizacja, struktura, stosowane zasady i procedury, przepływ informacji), polityka kadrową prowadzoną na szczeblu instytucji i w jakimś zakresie koordynowana centralnie. Bardzo akcentowana była problematyka szkoleń. Trzeba jednak pamiętać, że nawet licznie przeprowadzane szkolenia, nie prowadzone w ramach przemyślanej, konsekwentnej polityki kadrowej i nie poparte długoterminowym planem podnoszenia kwalifikacji, określonym modelem funkcjonowania instytucji nie muszą owocować jakościową poprawą jej przygotowania do wypełniania zadań.
Pewną wiedzę na temat trudności i niedomogów związanych z przygotowaniem administracji publicznej do integracji zawiera Informacja NIK o wynikach kontroli realizacji Harmonogramu działań implementacyjnych Narodowej Strategii Integracji. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że modyfikacja NPPC polegała między innymi na włączeniu do niego zadań z Harmonogramu działań implementacyjnych Narodowej Strategii Integracji.

NIK badał zadania realizowane przez szereg urzędów, które w odpowiedzi na wnioski pokontrolne podkreślały "trudności w zapewnieniu odpowiedniej liczby specjalistów z dziedziny integracji europejskiej i utrzymaniu stabilnej kadry do tych zadań, z uwagi na ograniczony fundusz płac i tym samym poziom oferowanego wynagrodzenia dla wykwalifikowanych pracowników". Brak wykwalifikowanej kadry był często wskazywany jako przyczyna występujących niedomogów.
Instytucją, w której gestii leży duża część zadań związanych z polityką szkoleniową i kadrową jest Urząd Komitetu Integracji Europejskiej. Jednak według informacji NIK tylko w części zadania są realizowane. Dla przykładu nie było realizowane 82 zadanie harmonogramu - Przygotowanie odpowiednich ram kadrowych i organizacyjno-finansowych dla przeprowadzenia dostosowania prawa. Departament Harmonizacji Prawa i Spraw Traktatowych UKIE, jako wskazany do realizacji zadania uznał, że nie było możliwości prowadzenia prac, ponieważ nie dysponował żadnymi środkami oddziaływania na kształtowanie polityki kadrowej i organizacyjno - finansowej w poszczególnych resortach. W tym miejscu wyraźnie pojawia się problem podziału kompetencji i zakresu współpracy w ramach administracji rządowej.

Według aktualnej wersji NPPC zakłada się, że priorytetowe zadania z dziedziny poprawy administracyjnej zdolności do wdrażania prawa to przygotowanie administracji regionalnej do uczestnictwa w wybranych dziedzinach polityki UE oraz programach i funduszach wspólnotowych, przetłumaczenie i upowszechnienie całości acquis, oraz opracowanie i realizacja nowoczesnej polityki informacyjnej państwa.

W roku 1999 r. przyjęty został Program Informowania Społeczeństwa, który jest bardzo istotnym narzędziem realizacji nowoczesnej polityki informacyjnej państwa w perspektywie członkostwa w Polski w Unii Europejskiej. Program. Jednak już w tej chwili wystąpiły, według doniesień prasowych, opóźnienia w realizacji programu, gdyż nie przygotowano wymogów konkursowych dla instytucji pozarządowych mających realizować program. W związku realizacją zadań w tej dziedzinie planuje się między innymi reaktywowanie ciał, które swego czasu powołano: Rady ds. Strategii Informacyjnej, Młodzieżowej Rady Integracji Europejskiej. Nie ma jednak bliższych danych jaka miałaby być ich rola, czy dlaczego zwiesiły swą działalność w przeszłości. Dodatkowo planuje się utworzenie Rady Organizacji Pozarządowych, Rady Biznesu, Rady Nauki i Kultury. Plany te pod hasłem "koniecznych zmian instytucjonalnych" nie są opatrzone żadnym komentarzem co zadań i roli ww. ciał.

Na jesieni tego roku ma być przygotowany do konsultacji międzyresortowych program - "Przygotowanie kadry administracji regionalnej i subregionalnej do uczestnictwa w wybranych dziedzinach polityki Wspólnot Europejskich oraz programach i funduszach wspólnotowych". Konsultacje z przedstawicielami administracji wojewódzkiej na temat zasad realizacji programu przewidziane są na I kwartał 2000 roku. Konsultacje te będą istotne gdyż przewiduje się, że jednym ze źródeł finansowania programu będą środki z budżetu administracji wojewódzkich. Na I kwartał 2000 roku przewidziane jest także stworzenie sieci ośrodków szkoleniowych na poziomie województwa oraz tworzenie zespołów akredytowanych wykładowców, którzy będą nauczać w sieci ośrodków. Zwraca uwagę olbrzymie natężenie prac związanych z realizacją Programu przygotowania kadry w pierwszej połowie 2000 roku. Z drugiej jednak strony, już w II połowie 1999 r., czyli jeszcze przed wypracowaniem koncepcji programu, mają rozpocząć się centralne szkolenia dla przedstawicieli publicznej administracji wojewódzkiej. Powstaje pytanie, jak program "centralnie organizowanych szkoleń" będzie się miał do długofalowego programu działań. Niewątpliwie program przygotowania kadry jest bardzo ważny, a także ambitny jeśli miałby przebiegać według przedstawionego terminarza.
Priorytetowym zadaniem z tej dziedziny jest także przetłumaczenie i upowszechnienie całości acquis communautaire. Przyjmuje się, że na koniec 1998 r. przetłumaczone było ok. 20% całości acquis. Zadanie to pozostaje w gestii Komitetu ds. Integracji Europejskiej. W programie zaznaczono, że realizacja przedstawionego w nim harmonogramu wymaga zapewnienia odpowiednich finansowych w budżecie - corocznie odnawianych aż do zakończenia prac lub wydzielenie odpowiedniej puli w ramach programów szkoleniowych.

Jak już wspomniano, w zmodyfikowanej wersji NPPC zamieszczono zadania poprzednio mieszczące się w Harmonogramie działań implementacyjnych Narodowej Strategii Integracji. Jednak scalenie tych dwóch dokumentów odbyło się raczej mechanicznie. W NPPC znajdujemy przedstawione w postaci tabelarycznej "harmonogramy" (nie zawsze zaopatrzone w terminarze) działań w obszarze przygotowania instytucji i kadr administracji w szeregu szczegółowych dziedzin. Wymieniono m.in. prywatyzację, własność intelektualną, własność przemysłową, swobodny przepływ towarów, swobodny przepływ usług. W materiale poprzestano na często hasłowej prezentacji zadań, wśród których systematycznie powraca "szkolenie pracowników", "wzmocnienie kadrowe", "prace w zakresie komputeryzacji", "inwestycje rzeczowe". Na podstawie prezentowanych informacji nie można niekiedy przewidzieć jakie formy przyjmą poszczególne działania. Dla przykładu, w latach 1999-2000 Ministerstwo Kultury i Sztuki ma wykonywać zadania "Racjonalizacja systemu zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i pokrewnymi, wzmocnienie organizacji zbiorowego zarządzania", zaś Urząd Służby Cywilnej - "Przeprowadzenie szkoleń w zakresie problematyki integracji europejskiej oraz znajomości języków szkoleń".

Opracowała: Justyna Osiecka


5. FINANSOWANIE DZIAŁAŃ DOSTOSOWAWCZYCH

5.2.1. Plany budowy instytucji dla Ministerstwa Sprawiedliwości

Przedstawione planowane i podejmowane działania dotyczące Ministerstwa Sprawiedliwości (w zakresie budowy instytucji) pokrywają się z tym, co - zarówno w opinii o wniosku Polski o członkostwo w Unii Europejskiej, jak i w Okresowym raporcie Komisji nt. postępów Polski na drodze do Unii Europejskiej z dnia 9 listopada 1998 r. - ujęte zostało jako istotne w perspektywie przystąpienia do Unii Europejskiej i umożliwiające dostosowanie prawa i standardów w sferze objętej właściwością działania Ministerstwa Sprawiedliwości. Wskazano w Narodowym Programie Przygotowania do Członkostwa obszar i kierunek zmian (w tym zmian prawa), chociaż nie wszędzie zaznaczono, czy i na jakim etapie prace te są prowadzone, czy są opracowane lub opracowywane projekty rządowe.
NPPC odnosi się w zasadzie do wszystkich istotnych aspektów niedomagań sądownictwa i prokuratury, ze wskazaniem źródła z jakiego mają pochodzić środki na realizację danego zadania (PHARE - budżet).
Niezrozumiały jest natomiast punkt V.: "Oczekiwane rezultaty". Wymienione tam hasłowo problemy nie nawiązują do wcześniej przedstawionych planowanych działań i przeznaczanych środków. Są to raczej nie "rezultaty", ale dalsze rozpisanie działań. Pożądany byłby syntetyczny ale dokładny opis spodziewanych skutków projektowanych działań i inwestycji, zwłaszcza że w części wstępnej do punktu 5.2. (s. 5-5) zapowiada się: "ścisłe określenie rezultatów, które powinny zostać osiągnięte". Trudno mówić, że takim rezultatem jest "opracowanie planu wyposażenia zakładów karnych" (s. 5-14), czy "określenie programu komputeryzacji w zakresie pobierania opłat i grzywien" (s. 5-15).
Podsumowując, NPPC w omawianej części wymaga doprecyzowania - także ewentualnie ze wskazaniem terminów - efektów działań legislacyjnych i inwestycji.

Opracowała: Dorota Olejniczak


5.2.2. Finansowania działań dostosowawczych w zakresie rolnictwa

Z danych zamieszczonych w rozdziale 5 Narodowego Programu Przygotowania do Członkostwa (NPPC) wynika, że z funduszu PHARE'98 w ramach programu PL9805 na rolnictwo przyznano 7 457 tys. ECU. Rozdysponowanie tej kwoty było następujące:
- 2,300 mln ECU na wsparcie instytucjonalne Ministerstwa Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej przy implementacji Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli (IACS),
- 2,657 mln ECU na reformę i wzmocnienie administracji weterynaryjnej,
- 2,500 mln ECU na wdrożenie systemu identyfikacji i klasyfikacji zwierząt (patrz podrozdział 5.1. Programu).

Jak wynika również z informacji zamieszczonych w rozdziale nr 5 NPPC, zaplanowano przeznaczenie powyższych kwot na realizację programu BUDOWA INSTYTUCJI (lub "Rozwój Instytucjonalny", Institution Building) (patrz podrozdział 5.2 Programu).
Środki z PHARE'98 przeznaczono zatem na finansowanie zadań należących do następujących priorytetów w ramach rolnictwa:
- priorytet nr 2: harmonizacja prawa i struktur administracji weterynaryjnej z prawem wspólnotowym i strukturami administracyjnymi UE oraz wprowadzenie zharmonizowanych przepisów w życie),
- priorytet nr 6: przygotowanie do wprowadzenia w życie Wspólnej Polityki Rolnej (wdrażanie systemu IACS).
W ramach programu BUDOWA INSTYTUCJI nie przyznano zatem żadnych środków z PHARE'98 na priorytet nr 1 (ustanowienie i wdrożenie spójnej polityki strukturalnej i rozwoju obszarów wiejskich), priorytet nr 3 (harmonizacja fitosanitarnej kontroli granicznej), priorytet nr 4 (modernizacja niektórych segmentów gospodarki żywnościowej) i priorytet nr 5 (ekologiczne aspekty rolnictwa).
O ile jednak w przypadku priorytetów nr 3 i 4 w części NPPC pt.: "Polityki sektorowe - Rolnictwo" (część 3.4.1. Programu) nie przewidywano zmian instytucjonalnych, to zmiany takie, zgodnie z Programem, są potrzebne w przypadku realizacji priorytetu nr 1 i pośrednio - nr 5.
A zatem środki (spoza PHARE'98) na budowę instytucji dotyczących realizacji priorytetów nr 1 i 5 powinny być wskazane w części 5.2.2.A NPPC czyli w "Planach budowy instytucji dla Ministerstwa Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej". Ze wstępnej analizy części 5.2.2.A wynikało bowiem, że przedstawione w niej planowane nakłady finansowe na realizację poszczególnych zadań obejmują środki nie tylko z PHARE'98 ale także z innych źródeł (budżet, fundusz przedakcesyjny SAPARD).

Jednakże, po szczegółowej analizie części 5.2.2.A, okazało się, że w wielu wypadkach również w tej części Programu nie podano w ogóle kwot niezbędnych na budowę instytucji w ramach priorytetów lub zadań w ich obrębie.
I tak przy omawianiu priorytetu 1 (ustanowienie spójnej polityki strukturalnej i rozwoju obszarów wiejskich oraz jej wprowadzenie w życie) nie podano w ogóle żadnych informacji na temat finansowania tego przedsięwzięcia. Tymczasem, jak wynika z części 3.4.1. Programu (Polityki Sektorowe - Rolnictwo) wdrożenie polityki strukturalnej i rozwoju obszarów wiejskich wymagać będzie zmian w istniejących instytucjach (przede wszystkim w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i w Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa). Instytucją realizującą powyższy priorytet, oprócz ARiMR i AWRSP, ma być Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. Powinno się zatem jak najszybciej przeprowadzić szacunki kosztów niezbędnych do wypełniania nowych zadań. Jest to tym bardziej istotne, ponieważ instytucje, które będą realizować elementy polityki rozwoju obszarów wiejskich, będą także, zgodnie z częścią 3.4.1. realizować część programów ochrony środowiska w rolnictwie (priorytet nr 5 - MRiGŻ i ARiMR, we współpracy z resortem ochrony środowiska i Państwową Inspekcją Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych).
W części 5.2.2.A występują poza tym niejasności w trakcie porównywania danych z wartościami zamieszczonymi w części 3.4.1. (Polityki sektorowe - Rolnictwo).
Na przykład w ramach priorytetu nr 2 (harmonizacja prawa i struktur administracji weterynaryjnej):
- w zadaniu nr 1 (dostosowywanie przepisów i administracji) w części 5.2.2.A odnośnie budowy instytucji wskazano na planowane nakłady na poziomie około 100 tys. EUR rocznie na harmonizację prawa (analogiczne kwoty wymieniono w części 3.4.1.), zaś na dostosowania struktur administracyjnych - około 120 tys. EUR rocznie. Korzystne byłoby uściślenie, na jaki cel, dokładnie, będzie przeznaczona kwota równa 120 tys. EUR rocznie? Jak powyższa kwota ma się do zaplanowanych w części 3.4.1. łącznie 2,5 mln PLN na organizację w latach 1999-2002 biura centralnego i lokalnej administracji weterynaryjnej i do 120 tys. EUR łącznie w latach 1999-2002 na wizyty studyjne i kontakty z administracjami państw członkowskich ?
- w ramach zadania nr 2 (harmonizacja weterynaryjnej kontroli granicznej) z części 5.2.2.A poświęconej finansowaniu budowy instytucji wynika, że na szkolenia zostanie przeznaczone 300 tys. EUR (nie podano jednak, w jakim okresie), natomiast z części 3.4.1. wynika, że w roku 1999 na szkolenia zaplanowano 100 tys. EUR, a w latach 2000-2002 - łącznie 300 tys. EUR. Rozbieżność wynosi więc 100 tys. EURO, chyba, że w części 5.2.2.A nie wzięto pod uwagę roku 1999. Nie zostało to jednak w tej części wyraźnie zaznaczone,
- w zadaniu nr 4 (szkolenia lekarzy weterynarii) w części 3.4.1. przewidziano na rok 1999 wydatki w kwocie 400 tys. EUR, a w latach 2000-2002 - 1,2 mln EUR łącznie. Natomiast z części 5.2.2.A wynika, że na ten cel wydatkowane zostanie 400 tys. EUR (na szkolenia 2000 lekarzy). Czy chodzi tu zatem tylko o rok 1999?
- w zadaniu nr 6 (opracowanie planów gotowości zwalczania chorób zakaźnych) jedyna kwota wymieniona w części 3.4.1. (na zakup sprzętu specjalistycznego) wynosi 10 mln EUR, natomiast w części 5.2.2.A na szkolenia i konsultacje ekspertów planuje się 100 tys. EUR, a na zakup sprzętu - 10 400 tys. EUR. Tak więc środki wymienione w części dotyczącej finansowania działań mieszczących się w obszarze "Budowa instytucji" są o 0,5 mln EUR większe niż środki w części "Polityki sektorowe - Rolnictwo"; również ta niespójność wymaga wyjaśnienia.

W ramach priorytetu nr 3 (harmonizacja fitosanitarnej kontroli granicznej i przepisów):
- w zadaniu nr 1 (harmonizacja fitosanitarnej kontroli granicznej) kwota na realizację tego zadania jest analogiczna w części 3.4.1. i w części 5.2.2.A Programu i wynosi 3,42 mln EUR (koszt całkowity). Jednakże w części 3.4.1. wskazano, że część tych środków pochodzi z PHARE, natomiast z rozdziału 5 wynika, że na dostosowania fitosanitarne (priorytet nr 3) nie przeznaczono z PHARE'98 żadnych środków. Czy zatem w częściach 3.4.1. i 5.2.2.A uwzględniono środki z wcześniejszych projektów PHARE ?
- podobna niejasność występuje w zadaniu nr 2 (harmonizacja przepisów fitosanitarnych) w części 5.2.2.A wymieniono kwotę 1,12 mln EUR z budżetu i 3,08 mln EUR ze środków pomocy zagranicznej. Te same kwoty znajdują się w części 3.4.1., z zaznaczeniem, że część z nich pochodzi z PHARE;
Również w ramach priorytetu nr 4 (modernizacja niektórych segmentów gospodarki żywnościowej) sposób prezentacji danych jest niezadowalający. W części 5.2.2.A wymieniono tylko źródła finansowania (wśród nich PHARE, bez podania roku, przy czym należy pamiętać, że z PHARE'98 na ten priorytet nie przyznano środków), ale nie podano żadnych kwot na "Budowę instytucji".
W ramach priorytetu nr 5 (ekologiczne aspekty rolnictwa) w części 5.2.2.A nie wskazano żadnych źródeł finansowania, wymieniając jedynie "inwestycje rzeczowe" czyli zakup 4 komputerów wraz z oprogramowaniem (nie podając kwoty).
W ramach priorytetu nr 6 (przygotowanie do wprowadzania w życie Wspólnej Polityki Rolnej) w części 5.2.2.A nie podano środków finansowych na zorganizowanie Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli (IACS) oraz Krajowego Systemu Informacji Rynkowej (odpowiednio -zadania nr 1 i 3 ww. priorytetu).
IACS uzyskał wsparcie z PHARE'98, a Krajowy System Informacji Rynkowej - nie. Jednakże w części 5.2.2.A w przypadku IACS nie podano nawet źródeł finansowania, natomiast w przypadku Krajowego Systemu Informacji Rynkowej źródła te wymieniono, ale wśród nich wskazano PHARE (bez podania rocznika).
Odnośnie zadania nr 2 ww. priorytetu, czyli zorganizowania Zunifikowanego Systemu Rachunkowości Gospodarstw Rolniczych (ZSRGR) należy podkreślić, że w części 5.2.2.A zamieszczono dane dotyczące finansowania tego zadania analogiczne, jak w części 3.4.1. Jednakże z części 3.4.1. wynika, że w skład tych środków wchodzą kwoty z PHARE (nie podano jednak rocznika). System ten nie uzyskał wsparcia z PHARE'98, a zatem jest to kolejna niejasność, analogiczna, jak np. w zadaniu nr 3.
Odnośnie zadania nr 4 (przygotowanie do wprowadzenia w życie mechanizmów Wspólnej Polityki Rolnej, 13 zadań szczegółowych) potrzebę wprowadzenia zmian instytucjonalnych wymieniono w przypadku rynku:
- zboża,
- mleka,
- mięsa,
- suszy paszowych,
- owoców, warzyw, kwiatów, roślin ozdobnych i bananów,
- skrobi ziemniaczanej,
- tytoniu.
Jednakże tylko w przypadku rynku mleka i rynku mięsa podano wysokości niezbędnych nakładów.

W części 5.2.2.A brak jest poza tym jakichkolwiek informacji na temat finansowania budowy instytucji odnośnie niektórych zadań szczegółowych w obrębie priorytetu nr 6, zadania nr 4 (rynek cukru, chmielu, pasz, produktów wysoko przetworzonych, hodowla zwierząt gospodarskich). Czy to oznacza, że nie przewiduje się w ramach tych zadań budowy żadnych instytucji ? Z części 4.3.1. wynika jednak, że tylko odnośnie pasz nie przewiduje się powołania odpowiedniej instytucji.
Natomiast w przypadku:
- rynku cukru - potrzebna jest zmiana zakresu działania Agencji Rynku Rolnego, oraz stworzenie reprezentatywnych organizacji producentów buraków, producentów cukru i Krajowego Komitetu Porozumiewawczego reprezentującego interesy branży cukrowniczej; oprócz ARR i ARiMR instytucją realizującą te zmiany instytucjonalne, zgodnie z informacją zawartą w części 3.4.1., Programu jest Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej,
- rynku chmielu - powołanie jednostki uprawnionej do wydawania certyfikatów na chmiel i produkty chmielowe; instytucjami realizującymi to zadanie są: MRiGŻ oraz (w zakresie dofinansowania producentów chmielu) - ARiMR i (w zakresie wdrożenia systemu) - Izby Rolnicze, Ośrodki Doradztwa Rolniczego,
- produktów wysoko przetworzonych nie objętych aneksem II do Traktatu o WE (dżemy, ciasta, napoje alkoholowe) - instytucją realizującą wprowadzenie subwencjonowanego eksportu tych produktów ma być Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej; planowane jest powołanie instytucji ds. subwencji eksportowych,
- hodowli zwierząt gospodarskich - instytucją realizującą zadania z tego zakresu ma być MRiGŻ, przewiduje się powołanie urzędowej służby nadzoru hodowlanego - inspekcji hodowlanej.

A zatem należałoby jak najszybciej uzupełnić powyższe dane o informacje dotyczące niezbędnych nakładów finansowych na realizacje zadań szczegółowych w zakresie "Budowa instytucji".
Odnośnie faktycznie przyznanych środków (część 5.2.2.B Programu) oraz ich przyporządkowania do zadań, które maja na celu wzmocnienie instytucji w latach 1998-2000 należy stwierdzić, że na reformę i wzmocnienie administracji weterynaryjnej oraz na wdrożenie systemu identyfikacji i rejestracji zwierząt (I&R SYSTEM) z PHARE'98 przyznano ogółem te same kwoty, które wymieniono w podrozdziale 5.1, prezentującym podział narodowej części PHARE'98 i w podrozdziale 5.2., przedstawiającym środki przyznane z PHARE'98 na BUDOWĘ INSTYTUCJI.
W przypadku reformy i wzmocnienia administracji weterynaryjnej udział środków z PHARE'98 stanowi 72,7% (reszta, czyli 1 mln ECU stanowią środki własne). Z PHARE'98 na wzmocnienie instytucjonalne przeznaczono 1,657 mln EUR, a na inwestycje - 1 mln EUR. Dystrybucja faktycznie przyznanych środków z PHARE'98 jest zatem taka sama, jak przewidziano w podziale narodowej części PHARE'98.
W przypadku wdrożenia systemu identyfikacji i rejestracji zwierząt środki z PHARE'98 stanowią połowę całkowitej kwoty przewidzianej na realizację tego celu. Na wzmocnienie instytucjonalne z PHARE'98 przyznano 0,5 mln EUR, zaś na inwestycje - - 2 mln EUR. Dystrybucja faktycznie przyznanych z PHARE'98 środków jest więc taka sama, jak przewidziano w podziale narodowej części PHARE'98.
Natomiast odnośnie rzeczywiście przyznanych środków z PHARE'98 na wzmocnienie instytucjonalne Ministerstwa Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej we wdrażaniu Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli (IACS) w ramach podziału środków w programie BUDOWA INSTYTUCJI" z PHARE'98 zaplanowano 2,3 mln EUR, co stanowiło 82,1% ogółu środków na realizację tego celu (resztę stanowiły środki własne).
Jednakże dane prezentujące rzeczywiście przyznane środki są niepełne, nie zawierają bowiem kwot przeznaczonych np. na przygotowanie odpowiednich aktów prawnych, szkolenia, wdrażania pilotowego rejestru gospodarstw rolnych itp. W części 5.2.2.B nie zamieszczono bowiem szczegółowego rozdysponowania tych środków.
Jedyna kwota, jaką w powyższej części Programu wymieniono, to 1 mln EUR przeznaczony na dostarczenie komputerów i zakup odpowiedniego oprogramowania. Jest to zatem ponad dwukrotnie mniej, niż przewidziano w podziale narodowej części PHARE'98 i w programie "BUDOWA INSTYTUCJI". Jednakże sposób prezentacji informacji jest odnośnie tego zadania dość niejasny. Z treści Programu nie wynika bowiem jednoznacznie, czy na przygotowanie aktów prawnych, szkolenia, itp., faktycznie nie przyznano żadnych środków z PHARE'98, czy też - liczb tych nie zamieszczono w omawianej części Programu ze względu na brak odpowiednich danych.

Podsumowując, należy stwierdzić, że w odniesieniu do rolnictwa korzystne byłoby uporządkowanie treści rozdziału 5 i uzupełnienie go o brakujące dane dotyczące finansowania budowy instytucji. Przy wskazywaniu na źródła finansowania należałoby też podawać rocznik PHARE.

Opracowała: Dorota Stankiewicz


5.2.3. Plany budowy instytucji dla Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji

Dokument przedstawia planowane i podejmowane działania w sferze budowy instytucji dla MSWiA. Działania te mają miejsce w następujących dziedzinach:

Zakres tych dziedzin w zasadzie z nawiązką wyczerpuje wszystkie kwestie wymienione w poświęconym Polsce Raporcie okresowym Komisji Europejskiej z listopada 1998 r. w części dotyczącej spraw wewnętrznych. Trzeba jednak zauważyć, że w przygotowanych planach nie znalazły widocznego odzwierciedlenia sugestie Komisji dotyczące lepszego opłacania funkcjonariuszy, stworzenia finansowej jednostki śledczej oraz opracowania przez rząd multidyscyplinarnej strategii zapobiegania i zwalczania narkomanii. Szczególnie dwie ostatnie z pominiętych kwestii należą do takich, na które Unia zwraca baczną uwagę.

Maciej J. Nowakowski


5.1. WSPARCIE DOSTOSOWAŃ Z PROGRAMU PHARE'98 W ODNIESIENIU DO OCHRONY ŚRODOWISKA

oraz 5.2.4. Plany budowy instytucji dla Ministerstwa Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa

Na wstępie omawianego rozdziału przytoczone zostały podstawowe informacje na temat głównych kierunków alokacji środków z programu Phare'98. W ramach tego programu (jego okres realizacji obejmował będzie lata 1998-2000) na działania dostosowawcze z zakresu ochrony środowiska przeznaczonych zostało łącznie 12 mln ecu. Zdecydowana większość przyznanych środków finansowych skierowana została na wsparcie inwestycji (po 3 mln ecu na sfinansowanie rozbudowy oczyszczalni ścieków w Gdańsku, Wrocławiu i Bydgoszczy), zaś pozostała cześć została przeznaczona do wykorzystania w ramach programu "Budowa instytucji".

Ochrona środowiska jest jedną z czterech dziedzin, które jako pierwsze objęte zostały tym programem. Zgodnie z NPPC, "budowa instytucji" w tej dziedzinie odnosić się będzie przede wszystkim to kwestii wzmocnienia Ministerstwa Ochrony Środowiska przy wdrażaniu prawodawstwa Unii Europejskiej i strategii ochrony środowiska.
Zaprezentowany program budowy instytucji dla tego ministerstwa określa pewne działania instytucjonalne planowane w ramach realizacji kilkunastu głównych priorytetów w ochronie środowiska (opisanych szerzej w NPPC, w rozdziale 3.6.1). Działania te dotyczą z reguły niezbędnych zmian legislacyjnych, utworzenia nowych struktur i jednostek organizacyjnych, zwiększenia obsady etatowej, zmiany zakresu zadań i kwalifikacji pracowników. W omawianym rozdziale zostały one ujęte w czterech aspektach: pod kątem planowanych zmian legislacyjnych, wzmocnienia kadrowego, inwestycji rzeczowych oraz spodziewanego finansowania. Należy stwierdzić, iż zaprezentowane informacje mają jednak bardzo zwięzły charakter, w wielu przypadkach są niepełne. Brakuje niekiedy wskazania źródeł finansowania, terminów realizacji, omówienia projektowanych zmian kadrowych. Ogólnie rzecz biorąc, rozdział ten zawiera jedynie pewien zestaw informacji, które znacznie obszerniej omówione zostały we wcześniejszej części dokumentu NPPC (tj. w rozdziale 3.6.1). Dzięki temu istnieje możliwość porównania obu części dokumentu i uzupełnienia brakujących informacji w rozdziale poświęconym planowi budowy instytucji. Bez tej możliwości przydatność omawianego rozdziału byłaby dużo niższa.

Z opisu alokacji środków z Phare'98 faktycznie przyznanych na wzmocnienie instytucji w latach 1998-2000 wynika, iż środki te skoncentrowane zostały na realizację pięciu celów: 1) wsparcie Ministerstwa OŚZNiL w procesie dostosowania polskiego prawa do ustawodawstwa UE w zakresie ochrony środowiska, 2) program wdrażania dyrektyw w dziedzinie jakości wód, 3) program wdrażania dyrektyw w dziedzinie jakości powietrza, 4) program wdrażania dyrektyw w dziedzinie składowania odpadów, 5) wsparcie systemu zarządzania ochrony środowiska i zasobów naturalnych oraz systemu informacji. Na ich realizację przyznano łącznie 3,255 mln EURO, z czego 0,255 mln stanowi dofinansowanie z budżetu państwa. Połowa przyznanej kwoty wykorzystana będzie na realizację pierwszego z wymienionych celów, na pozostałe przeznaczono zaś od 515 tys. EURO (cel drugi) do 310 tys. EURO (cel piąty). Trzeba jednak pamiętać, że środki te pokrywają jedynie niewielką część zaplanowanych wydatków w obszarze "budowa instytucji" (przykładowo, na program wdrażania dyrektyw w dziedzinie jakości powietrza przyznanych zostało łącznie 415 tys. EURO, podczas gdy szacowane w tym zakresie wydatki na najbliższe trzy lata wynoszą wielokrotnie więcej, tj. ponad 35 mln PLN; podobne dysproporcje między faktycznie przyznanymi dotychczas środkami a szacowanymi nakładami występują również w dziedzinie ochrony wód czy gospodarki odpadami). Z omawianej części NPPC nie wynika jasno czy zostaną przyznane i skąd pochodzić będą środki na pokrycie kosztów zaplanowanych działań dostosowawczych w wielu dziedzinach ochrony środowiska.

Opracował: Mirosław Gwiazdowicz


Przypisy
1. Propozycja taka została zgłoszona przez Polskie Towarzystwo Ekonomiczne w stanowisku dla sejmowej Komisji Polityki Gospodarczej Budżetu i Finansów, które zostało przedstawione na posiedzeniu w dniu 7 XI 1996 r.
2. W aneksie II na str. 8-8 stwierdzone jest nawet, że SORBNET jest polskim systemem RTGS; do tej diagnozy można mieć wątpliwości.
3. Zob. Agenda 2000. Opinia Komisji o wniosku Polski o członkostwo w Unii Europejskiej, Monitor Integracji Europejskiej 1997, wydanie specjalne.
4. Szerzej zagadnienia te przedstawione są w: Prawo podatkowe. Opracowanie analityczne, Urząd Komitetu Integracji Europejskiej, Warszawa 1998, s. 11 i nast.
5. Zob. Raport Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej zawierający ocenę stopnia dostosowania prawa polskiego do prawa Unii Europejskiej, Urząd Komitetu Integracji Europejskiej, Warszawa 1998, s. 288 i nast.
6. Zagadnienie to przedstawia szerzej B. Brzeziński, J. Głuchowski, C. Kosikowski, Harmonizacja prawa podatkowego Unii Europejskiej i Polski, PWE, Warszawa 1998, s. 21 i nast.
7. Zob. Raport UKIE ..., op. cit., s. 290.
8. Zob. J. Konieczny, Eksperci Unii o polskich doświadczeniach, Przegląd Podatkowy 1996, nr 12.
9. Szerzej L. Etel, Reforma systemu opodatkowania nieruchomości, Białystok 1998, s. 220 i nast.
10. Udział rybołówstwa w PKB wszystkich krajów UE nie przekracza 1%, w Polsce wartość dodana rybołówstwa i rybactwa stanowi 0,04% ogólnej krajowej wartości dodanej brutto.
11. Rocznik Statystyczny RP, GUS, Warszawa 1998.
12. Gwiazda A., Znaczenie rybołówstwa w krajach Unii Europejskiej, „Wspólnoty Europejskie" Nr 9 (85), Wrzesień 1998.
13. Zysk. J., Eksperci o negocjacjach z UE. Jesteśmy na dobrej drodze, Dwutygodnik „Środowisko" nr 13/(157)/99.
14. Zasady te sformułowane zostały w szeregu regulacjach prawa europejskiego. Regulacje te przytoczono na str. 3.9.1-1 Narodowego Programu Przygotowania do Członkostwa w UE.
15. jednakże w NPPC nie pisze się w jakich okolicznościach ta konieczność może zaistnieć.
16. Z tej delegacji Prezydent może ale nie musi skorzystać. Podobnie jest z delegacjami dla RM zawartymi w art. 81, art. 90, art. 97, oraz delegacjami dla innych podmiotów znajdującymi się w art. 171 ust. 1 i ust.2
17. Zob. także art. 202 ust. 3 i 4.
18.
  1. Rozporządzenie RM z dnia 27 kwietnia 1999 r. w sprawie właściwości i trybu powoływania rzeczników dyscypliny finansów publicznych, organów orzekających oraz szczegółowych zasad postępowania w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Dz. U nr 42 z 13 maja 1999 r. poz. 421 (na podstawie art. 175, 176, 177 i 178 ustawy o finansach publicznych).
  2. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 9 kwietnia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad klasyfikacji tytułów dłużnych zaliczanych do państwowego długu publicznego, Dz. U. Nr 38 z 28 kwietnia 1999 r., poz. 364 (na podstawie art. 10 ust. 2 ustawy o finansach publicznych)

  3. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie zasad i terminów sporządzania sprawozdawczości budżetowej jednostek samorządu terytorialnego (na podstawie art. 15 ust.2 pkt.1 ustawy o finansach publicznych)

  4. Rozporządzenie Min. Finansów z dnia 26 kwietnia 1999r . w sprawie warunków emitowania obligacji skarbowych oferowanych na przetargach. Dz. U. Nr 38 z 28 kwietnia 1999 r. poz. 368 (na podstawie art. 55 ustawy o finansach publicznych)

  5. Rozporządzenie Min. Finansów z dnia 26 kwietnia 1999r . w sprawie warunków emitowania obligacji skarbowych oferowanych w sieci sprzedaży detalicznej. Dz. U. Nr 38 z 28 kwietnia 1999 r. poz. 369 (na podstawie art. 55 ustawy o finansach publicznych)

  6. Rozporządzenie Min. Finansów z dnia 8 kwietnia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i terminów opracowania materiałów do projektu budżetu państwa na rok 2000 dz. U. Nr 34 z dnia 20 kwietnia 1999 r. poz. 319 (na podstawie art. 82 ust. 4 ustawy o finansach publicznych).

  7. Rozporządzenie Min. Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 19 marca 1999 r. w sprawie wysokości stawek dotacji przedmiotowych dla podmiotów wykonujących zadania na rzecz rolnictwa oraz szczegółowych zasad i trybu ich udzielania oraz rozliczania tych dotacji w 1999 r. Dz. U. Z 19 kwietnia 1999 r. nr 33 poz. 318. (na podstawie art. 72 ust. 5 ustawy o finansach publicznych).
  8. Rozporządzenie Min. Finansów z dnia 25 maja 1999 r. w sprawie zasad rachunkowości i planu kont dla prowadzenia ewidencji podatków i opłat dla organów podatkowych jednostek samorządu terytorialnego. Dz. U. Nr 50 z 2 czerwca 199 r. poz. 511 (na podstawie art. 14 ust. 1 pkt. 3 ustawy o finansach publicznych)

19. Obwieszczenie Prezesa GUS z dnia 12 maja 1999 r. w sprawie szacunku produktu krajowego brutto w 1998 r. MP z dnia 19 maja 1999 r. nr 17 poz. 236 (na podstawie art. 201 ust. 2 ustawy o finansach publicznych).
20. NIK, Departament Gospodarki i Integracji Europejskiej, Warszawa maj 1999 r.
21. Analiza wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej w 1998 roku, tom I, NIK, s. 137
22. Zob: pismo Ministra Ryszarda Czarneckiego Przewodniczącego KIE z dnia 15 maja 1998 r. kierowane do Sekretarza RM Aleksandra Proksy oraz pismo A. Proksy kierowane do Ministra Macieja Granieckiego Szefa Kancelarii Sejmu z dnia 19 maja 1998 r. do druków 342 i 343. Zob. też wypowiedź wicemarszałka Franciszka Stefaniuka w trakcie pierwszego czytania rządowego projektu ustawy o finansach publicznych (druk 342). III kadencja, 19 posiedzenie, 1 dzień (28.05.1998).

Biuro Studiów i Ekspertyz, 1999 r.